به گزارش خبرگزاری شبستان، روزنامه انگلیسی گاردین در گزارشی به گسترش جنبش‌های اعتراضی و سیاسی به رهبری نسل Z در کشورهای مختلف جهان پرداخته و از ظهور نسلی نوشته است که دیگر نمی‌خواهد در حاشیه تحولات سیاسی باقی بماند.
در برزیل، میلیون‌ها جوان از طریق اینترنت سازمان‌دهی شدند، ویدئوها را میان یکدیگر به اشتراک گذاشتند و تصاویر طنزآمیز (میم) منتشر کردند. در صربستان نیز جوانان برای رساندن صدای اعتراض خود، مسیرهای طولانی را با دوچرخه در سراسر اروپا پیمودند و در مسابقات دوی فوق‌ماراتن شرکت کردند.
این دو جنبش ماه گذشته در کانون توجهات بین‌المللی قرار گرفتند و به بخشی مهم از کارزارهای انتخاباتی علیه گرایش‌های اقتدارگرایانه تبدیل شدند. اما اهمیت آنها تنها به این موضوع محدود نمی‌شود، بلکه دریچه‌ای به پدیده‌ای گسترده‌تر در جهان گشوده‌اند؛ پدیده‌ای که در آن جنبش‌های جوانان در حال بازتعریف صحنه سیاسی هستند.
اریکا چنووت، استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد و مدرسه کندی، در این‌باره می‌گوید: نسل Z در حال برخاستن است. کاملا روشن است که بخش بزرگی از این نسل از قرار گرفتن در حاشیه و ناکام ماندن از سوی نظام‌های سیاسی خود به ستوه آمده‌اند.
پژوهشگران تاکنون دست‌کم ۲۵ جنبش اعتراضی در نقاط مختلف جهان شناسایی کرده‌اند که در آنها افراد ۱۴ تا ۲۹ ساله نقش فعالی داشته‌اند.
از بنگلادش تا بلژیک و از ایتالیا تا هند، به نظر می‌رسد نسل Z که حدود یک‌سوم جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد، سرانجام صدای خود را پیدا کرده است.
چنووت در مقاله‌ای که اخیرا منتشر کرده، نوشته است: «شاید نسل Z در حال تجربه یک بیداری سیاسی جهانی باشد.»
دلایل حضور این نسل در خیابان‌ها متفاوت است؛ از اعتراض به فساد و نبود فرصت‌های برابر گرفته تا مطالبه افزایش سرمایه‌گذاری در آموزش، تأمین مسکن مقرون به صرفه و اقدامات عملی برای مقابله با بحران اقلیمی.
برخی از نخستین اعتراض‌های گسترده نسل Z که بازتاب بین‌المللی پیدا کردند، در آسیا و آفریقا شکل گرفتند. این اعتراض‌ها ابتدا در مخالفت با قانون نظام سهمیه بندی مشاغل آغاز شد، اما به سرعت به جنبشی گسترده‌تر علیه حکومت شیخ حسینه، نخست‌وزیر وقت و گرایش فزاینده آن به اقتدارگرایی تبدیل شد.
بنگلادش و صربستان؛ جوانان در برابر قدرت سیاسی
برخی از نخستین اعتراض‌های گسترده نسل Z که بازتاب بین‌المللی پیدا کردند، در آسیا و آفریقا شکل گرفتند.
در سال ۲۰۲۴، دانشجویان داکا پایتخت بنگلادش، با رهبری اعتراض‌هایی که از آن به‌عنوان نخستین انقلاب موفق جهان به رهبری نسل Z یاد شد، به تیتر رسانه‌های بین‌المللی راه یافتند.
این اعتراض‌ها ابتدا در مخالفت با قانون نظام سهمیه بندی مشاغل آغاز شد، اما به سرعت به جنبشی گسترده‌تر علیه حکومت شیخ حسینه، نخست‌وزیر وقت و گرایش فزاینده آن به اقتدارگرایی تبدیل شد.
دو ماه بعد، حسینه در پی تشدید اعتراض‌های جوانان استعفا داد و با بالگرد از کشور خارج شد؛ رویدادی که خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به آن اشاره کرد.
دو سال بعد، در فاصله‌ای حدود چهار هزار مایل دورتر، دانشجویان در صربستان جنبشی اعتراضی را رهبری کردند و در برابر دولتی ایستادند که به تدریج کنترل خود بر رسانه‌ها را افزایش داده و نهادهای حکومتی را با نیروهای وفادار به حزب حاکم پر کرده بود.
جنبش دانشجویی صربستان اواخر ماه گذشته از خیابان‌ها به مراکز تصمیم‌گیری سیاسی راه یافت و توانست از طریق انتخابات به حاکمیت الکساندر ووچیچ پایان دهد؛ اتفاقی که به ۱۴ سال سلطه حزب او بر قدرت خاتمه داد.
در همین حال، کیت دالیر و سباستین دیتگن، دو تحلیلگر سیاسی، اخیرا یادآور شده‌اند که دانشجویان و جوانان همواره در صف نخست تحولات سیاسی و اجتماعی قرار داشته‌اند؛ از جنبش حقوق مدنی در آمریکا گرفته تا بهار عربی در سال ۲۰۱۱.
آنها معتقدند وجه تمایز جنبش‌های کنونی، زیرساخت‌های جدید سازمان‌دهی و بسیج اجتماعی است. پلتفرم‌هایی مانند تیک‌تاک و ایکس به گسترش مطالبات و سرعت بخشیدن به اعتراض‌ها کمک می‌کنند؛ سرورهای دیسکورد و گروه‌های گفت‌وگوی جمعی امکان برنامه‌ریزی غیرمتمرکز را فراهم می‌آورند و شبکه‌های خصوصی مجازی (VPN) و انتشار نسخه‌های جایگزین محتوا نیز به سازمان‌دهندگان اجازه می‌دهند محدودیت‌ها و قطع اینترنت را دور بزنند.
برزیل؛ نقش‌آفرینی جوانان در پیروزی انتخاباتی لولا
ترکیب حضور خیابانی جوانان و استفاده گسترده از شبکه‌های اجتماعی، در بازگشت لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا به صحنه سیاسی و پیروزی او در انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل در ماه گذشته نقشی تعیین‌کننده داشت.
پس از شکست سنگین جناح چپ در دور نخست انتخابات در برابر فلاویو بولسونارو، سناتور راست‌گرا، فضای ناامیدی بر حامیان این جریان حاکم شده بود. اما این وضعیت با ابتکار گروهی از دانشجویان دانشگاه فدرال فلومیننزه تغییر کرد. آنها راهپیمایی حمایتی از لولا ترتیب دادند و این اقدام زمینه‌ساز شکل‌گیری حرکت‌های مشابه در سراسر کشور شد.
در ادامه، آندره ژانونس، نماینده پارلمان ۴۲ ساله و از متحدان نزدیک لولا، گروهی در واتس‌اپ با عنوان «ارتش لولا» ایجاد کرد. این گروه میلیون‌ها نفر را جذب کرد که می‌خواستند با تقویت و بازنشر محتوای حمایتی از لولا در شبکه‌های اجتماعی به کارزار انتخاباتی او کمک کنند.
لولا در شب پیروزی خود نیز به نقش مؤثر جوانان اشاره کرد و گفت: می‌خواهم از جوانان برزیل به‌خاطر سخاوتشان تشکر کنم؛ آنها برای دفاع از دموکراسی به خیابان‌ها آمدند.
ممدانی و جذب نسل Z به کارزارهای انتخاباتی
برخی سیاستمداران از همان ابتدا تلاش کرده‌اند نسل Z را به مشارکت در فعالیت‌های سیاسی و انتخاباتی ترغیب کنند.
در آمریکا، کارزار انتخاباتی زهران ممدانی برای شهرداری نیویورک بر ترکیبی از فعالیت گسترده در شبکه‌های اجتماعی و سازمان‌دهی حدود ۵۰ هزار داوطلب استوار بود که جوانان ستون اصلی آن را تشکیل می‌دادند.
روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد که فعالیت داوطلبانه در کارزار ممدانی برای جوانان نیویورکی به نوعی مرهم تبدیل شده بود؛ زیرا این کارزار تنها به بسیج سیاسی محدود نماند و به فضایی برای تعامل و ارتباط اجتماعی نیز تبدیل شد.
این تحولات بازتاب شرایط جهانی است که بسیاری از اعضای نسل Z در آن رشد کرده‌اند؛ شرایطی که با بحران‌هایی همچون جنگ اسرائیل علیه غزه، تشدید بحران اقلیمی و گسترش گرایش‌های ملی‌گرایانه همراه بوده است.
در همین حال، قواعدی که از زمان جنگ جهانی دوم چارچوب نظم بین‌المللی را شکل داده بودند، با فرسایش و تزلزل روبه رو شده‌اند.
در هفته‌های اخیر، موجی از اعتراض‌های به رهبری جوانان بخش‌هایی از اروپا را فرا گرفته است. در فرانسه، دانش‌آموزان خواستار بهبود شرایط تحصیلی شده‌اند. در اسپانیا، جوانان با برپایی چادر، تأمین مسکن با قیمت مناسب را مطالبه کرده‌اند.در آلمان نیز هزاران نفر برای اعتراض به افزایش هزینه‌های زندگی و مطالبه سرمایه‌گذاری بیشتر در بخش‌های آموزش، بهداشت، اشتغال و مقابله با تغییرات اقلیمی به خیابان‌ها آمدند
موج اعتراض‌های جوانان در اروپا
در هفته‌های اخیر، موجی از اعتراض‌های به رهبری جوانان بخش‌هایی از اروپا را فرا گرفته است. در فرانسه، دانش‌آموزان خواستار بهبود شرایط تحصیلی شده‌اند. در اسپانیا، جوانان با برپایی چادر، تأمین مسکن با قیمت مناسب را مطالبه کرده‌اند.
در آلمان نیز هزاران نفر برای اعتراض به افزایش هزینه‌های زندگی و مطالبه سرمایه‌گذاری بیشتر در بخش‌های آموزش، بهداشت، اشتغال و مقابله با تغییرات اقلیمی به خیابان‌ها آمدند. این حرکت اعتراضی را گروهی با عنوان «نسل Z کار را به دست می‌گیرد!» (Gen Z regelt!) سازمان‌دهی کرده بود.
تحلیلگران در بررسی این اعتراض‌ها به وجود یک عامل مشترک اشاره می‌کنند. آرنچا گونزالس، رئیس دانشکده امور بین‌الملل پاریس، در گفت‌وگو با روزنامه ایتالیایی کورییره دلا سرا گفته است: «ممکن است دلایل متفاوت باشند، اما جرقه همه آنها یکی است. زیرا فروپاشی قرارداد اجتماعی است. در اروپا، این باور که اقتصادها می‌توانند رفاه و برابری اجتماعی ایجاد کنند، از میان رفته است.»
جنبش «سوسک‌ها» در هند و گسترش اعتراض‌ها
در هند نیز نارضایتی مشابهی در قالب جنبشی موسوم به «جنبش سوسک‌ها» (Cockroach Movement) بروز کرده است. این حرکت ابتدا به‌عنوان نوعی طنز و تمسخر در فضای مجازی شکل گرفت، اما به تدریج به نیرویی تبدیل شد که دولت نارندرا مودی و گرایش‌های اقتدارگرایانه آن را به چالش می‌کشد.
این جنبش با تکیه بر شبکه‌های اجتماعی و مطالبات دموکراتیک گسترش یافت و تابستان امسال، اعتراض‌های سازمان‌دهی شده از سوی اعضای آن به استعفای وزیر آموزش هند انجامید.
در مقابل، نیروهای امنیتی هند با برخوردی شدید به این اعتراض‌ها پاسخ دادند؛ هزاران نفر بازداشت شدند، گاز اشک‌آور به کار گرفته شد و نیروهای امنیتی با باتوم‌های چوبی به معترضان حمله کردند.
در ماه اکتبر نیز مقام‌های هند برای جلوگیری از تجمع معترضان در مرکز دهلی، تدابیر سخت‌گیرانه‌ای اتخاذ کردند که شامل مسدود کردن راه‌ها، قطع اینترنت و توقف فعالیت حمل‌ونقل عمومی بود.
این تحولات جنبه دیگری از اعتراض‌های نسل Z را نیز آشکار می‌کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که جنبش‌های اعتراضی به رهبری جوانان معمولا با سطح بالاتری از سرکوب مواجه می‌شوند، هرچند باید بیش از دیگر شکل‌های اعتراض به خشونت متوسل نمی‌شوند.
ر هند نیز نارضایتی مشابهی در قالب جنبشی موسوم به «جنبش سوسک‌ها» (Cockroach Movement) بروز کرده است.این جنبش با تکیه بر شبکه‌های اجتماعی و مطالبات دموکراتیک گسترش یافت و تابستان امسال، اعتراض‌های سازمان‌دهی شده از سوی اعضای آن به استعفای وزیر آموزش هند انجامید.
هزینه سنگین اعتراض‌ها؛ از فرانسه تا بنگلادش
در فرانسه، وکلا و سازمان‌های حقوق بشری می‌گویند شماری از نوجوانان در جریان اعتراض‌ها بر اثر استفاده پلیس از سلاح‌های خاص، جراحاتی مشابه آسیب‌های ناشی از جنگ برداشته‌اند.
همچنین پس از اعتراض‌های سال ۲۰۲۴ در بنگلادش، کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل اعلام کردند که احتمال می‌رود تا ۱۴۰۰ نفر، به دست نیروهای امنیتی، کشته شده‌اند و هزاران نفر دیگر نیز جراحات شدیدی برداشته‌اند که در مواردی به معلولیت دائمی منجر شده است.
سازمان غیردولتی «سیوی‌کاس» (Civicus) که وضعیت آزادی‌های مدنی در سراسر جهان را رصد می‌کند، در تحلیلی اخیر نوشته است: «اعتراض‌های به رهبری نسل Z همواره با خشونت دولتی مواجه شده‌اند؛ زیرا پرسش‌هایی درباره نحوه توزیع قدرت اقتصادی و سیاسی مطرح می‌کنند.»
این سازمان، برخورد خشونت‌آمیز با معترضان جوان را با تمرکز آنها بر نقد نظام‌ها و نهادهایی مرتبط می‌داند که پیش‌تر بدیهی و تغییرناپذیر تلقی می‌شدند.
در مراکش، بیش از دو هزار نفر در ارتباط با جنبشی موسوم به «نسل Z ۲۱۲» که در سال ۲۰۲۵ شکل گرفت، با اتهام‌هایی روبه رو شدند و بسیاری از آنها به حبس‌های سنگین محکوم شدند. این جنبش مقام‌های دولتی را به دلیل فساد، بی‌توجهی به خدمات عمومی و نبود فرصت‌های کافی هدف اعتراض قرار داده بود.
چند هفته بعد نیز مکزیک شاهد اعتراض‌های جوانان علیه فساد و جرایم بود که با درگیری میان معترضان و پلیس همراه شد و ده‌ها بازداشت بر جای گذاشت.
تداوم فعالیت‌های نسل Z با وجود سرکوب‌ها
سرنوشت جنبش‌های مراکش و مکزیک نشان می‌دهد که میزان موفقیت اعتراض‌های نسل Z در کشورهای مختلف یکسان نیست. اما زیرساخت‌های شکل‌گرفته در برخی از این جنبش‌ها زمینه را برای ظهور حرکت‌های اعتراضی تازه فراهم کرده است.
در آمریکا، بخش قابل توجهی از فعالیت‌های سازمان‌دهی شده جوانان امروز تحت تأثیر جنبش دانشجویی حامی فلسطین قرار دارد؛ جنبشی که با هزاران مورد بازداشت، اخراج و تعلیق دانشجویان همراه بوده است.
شماری از مراکز آموزشی نیز در واکنش به این اعتراض‌ها، سیاست‌های محدودکننده‌ای علیه تجمعات و فعالیت‌های اعتراضی اعمال کرده‌اند؛ آن هم در شرایطی که آزادی‌های دانشگاهی در سطح گسترده‌تری با محدودیت روبه رو شده است.
با وجود این فشارها، دانشجویان همچنان به تلاش برای ایجاد تغییر ادامه می‌دهند. ماه گذشته، صدها نفر در ایالت کارولینای شمالی، زیر گرمای آفتاب، به سمت مراکز رأی‌گیری راهپیمایی کردند؛ پس از آنکه درخواست ایجاد یک شعبه اخذ رأی در دانشگاه تاریخی دانشجویان سیاه‌پوست رد شد.
همچنین هزاران نفر در نقاط مختلف آمریکا در حمایت از پرونده موسوم به «هفت نفر کورنل» (Cornell ۷) با شرکت نکردن در کلاس‌های درس، برگزاری تجمع و تحصن به این حرکت پیوستند.
چنووت، استاد مدرسه کندی دانشگاه هاروارد، معتقد است موج اخیر اعتراض‌های جوانان ممکن است آغازگر «تحولی عمیق و نسلی در امور جهانی» باشد؛ تحولی که ظرفیت مقابله با روند جهانی عقب گرد دموکراسی را دارد.
در پایان، بلال نرجیسی، دانش‌آموز ۱۷ ساله ساکن یکی از حومه‌های شمالی پاریس، در گفت‌وگو با خبرگزاری آسوشیتدپرس به نکته‌ای اشاره کرده که به باور او وجه مشترک جوانان معترض در سراسر جهان است.
او گفت: «همه ما بر سر یک موضوع توافق داریم؛ اینکه با جوانان بیش از حد مانند کودکان رفتار می‌شود و به اندازه کافی به حرف‌هایشان گوش نمی‌دهند.»
نظر شما