شبستان

خبرگزاری شبستان ـ مازندران؛  در حالی که هم‌سن‌وسالان این کودکان، در آغوش کتاب و دفتر، رویاهای رنگین آینده را ترسیم می‌کنند، گروهی با شانه‌هایی کوچک، بار سنگین فقر و تأمین نانِ شب را به دوش می‌کشند.

آن‌ها که به‌جای قلم، ابزار کار در دست دارند و به‌جای کلاس درس، در میان غبار کارگاه‌ها و هیاهوی خیابان‌ها سرگردان‌اند، نمادی از یک شکاف عمیق اجتماعی هستند؛ شکافی که در آن، بقای خانواده به قیمت قربانی شدن دوران کودکی تمام می‌شود.

به مناسبت ۱۲ ژوئن (۲۲ خرداد)، روز جهانی مبارزه با کار کودکان، وضعیت این سرمایه‌های انسانی که در چرخه فقر گرفتار شده‌اند، ابعاد تازه‌ای از ضرورت مداخلات ساختاری را نمایان می‌کند.

* روایتِ نان‌آورانِ کوچک؛ «کودکی که گم شد»

در یکی از خیابان‌های مرکزی شهر، «امیر»، ۱۱ ساله، در حالی که بسته‌های دستمال کاغذی را به دست رهگذران می‌سپارد، با نگاهی که فراتر از سن‌وسالش نشان می‌دهد، می‌گوید: دوست داشتم درس بخوانم و معلم شوم، اما پدرم بیمار است و اگر کار نکنم، در خانه چیزی برای خوردن نداریم. خیابان سخت است، گاهی می‌ترسم، اما چاره‌ای نیست.

«سارا»، دختربچه‌ای ۹ ساله که در یکی چهارراه‌ها گل می‌فروشد، در پاسخ به این سؤال که آرزویش چیست، تنها سکوت می‌کند و سپس با صدایی آرام می‌گوید: فقط می‌خواهم شب که به خانه می‌روم، دیگر نگران نباشم که فردا باید دوباره به خیابان برگردم.

رقیه رحمانی مدیرکل بهزیستی استان مازندران هم در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از ارائه خدمات تخصصی به بیش از ۳۰۰ نفر کودک کار و خیابان در سال گذشته خبر داد و اظهار کرد: پذیرش در مراکز تخصصی، ارائه خدمات آموزشی، مددکاری اجتماعی، مشاوره روان‌شناختی، توانمندسازی فردی و خانوادگی و پیگیری وضعیت کودکان پس از ترخیص، از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده در این حوزه بوده است.

وی همچنین با اشاره به اهمیت استمرار تحصیل کودکان یادآور شد: به منظور جلوگیری از ترک تحصیل و جبران بازماندگی از آموزش، برنامه‌های سوادآموزی و حمایت تحصیلی برای تعدادی از کودکان تحت پوشش اجرا شده است تا زمینه بازگشت آنان به چرخه آموزش رسمی فراهم شود.

رحمانی خاطرنشان کرد: در سال گذشته۶۶ نفر از کودکان کار و خیابان پس از دریافت خدمات تخصصی، توانمندسازی و حمایت‌های لازم، از چرخه کار خارج شده و به آغوش خانواده بازگشته‌اند.

وی در پایان تصریح کرد: تحقق جامعه‌ای عاری از کار کودک نیازمند همکاری، هم‌افزایی و مسئولیت‌پذیری همه دستگاه‌های اجرایی، نهادهای حمایتی، سازمان‌های مردم‌نهاد، خیرین و شهروندان است. امیدواریم با گسترش حمایت‌های اجتماعی و تقویت برنامه‌های پیشگیرانه و توانمندساز، شرایطی فراهم شود که همه کودکان در محیطی امن، سالم و سرشار از امید، فرصت رشد، آموزش و دستیابی به آرزوهای خود را داشته باشند.

سمیه رس‌پناه، کارشناس ارشد مشاوره خانواده و فعال اجتماعی در حوزه آسیب‌های اجتماعی هم در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان، با تأکید بر اینکه کار کودک در این سنین، مصداق بارز کودک‌آزاری است، می‌گوید: کودک کار به کسی گفته می‌شود که به دلیل اجبار خانواده و برای کسب درآمد، به کارهایی نظیر کارگری، تکدی‌گری، واکس‌زنی و فروش کالاهای کم‌ارزش مشغول است. در واقع، بهره‌کشی از کودک برای تأمین نیازهای خانواده، زیر پا گذاشتن حقوق اولیه اوست.

رس‌پناه با انتقاد از رویکردهای صرفاً امنیتی در قبال این پدیده، می‌افزاید: متأسفانه آنچه امروز به نام “ساماندهی” اجرا می‌شود، عمدتاً شامل جمع‌آوری و انتقال اجباری است که نه‌تنها مسئله را حل نمی‌کند، بلکه اعتماد کودک به جامعه را نیز تخریب می‌کند. ساماندهی واقعی، یعنی ارائه آموزش باکیفیت و رایگان، حمایت‌های روانی، توانمندسازی خانواده‌ها و ایجاد بسته‌های اقتصادی پایدار.

* ضرورت‌های کلان برای عبور از بحران

این فعال اجتماعی با بیان اینکه بخش بزرگی از کودکان کار شناسایی شده در مازندران مهاجرانی از استان‌های همجوار هستند، تصریح کرد: تا زمانی که فقر ساختاری، بیکاری و تبعیض وجود دارد، کار کودک نیز ادامه خواهد داشت. برای برون‌رفت از این وضعیت، باید به سمت “عدالت اجتماعی کودک‌محور” حرکت کنیم.

وی پیشنهاد کرد: بازطراحی سیاست‌های حمایتی، افزایش بودجه دولتی در حوزه کودک، استفاده از تجارب موفق جهانی مانند «کمک نقدی مشروط» و تقویت نهادهای مدنی، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند فشار مثبتی برای اصلاحات ساختاری ایجاد کند.

رس‌پناه در پایان به فعالیت مراکز حمایتی در استان اشاره کرد و گفت: در حال حاضر ۳ مرکز تخصصی روزانه و شبانه‌روزی در شهرهای ساری و آمل با ارائه خدمات مددکاری، روانشناسی، آموزشی و مهارتی، تلاش دارند تا ارتباط کودک با خانواده را تقویت و حضور آنان در خیابان‌ها را کاهش دهند. در سایر شهرستان‌ها نیز اورژانس اجتماعی فعال است. اما لازم است مهارت‌آموزی به عنوان سرلوحه کار قرار گیرد و فضای بازی و نشاط برای این کودکان فراهم شود تا کودکی‌شان، هرچند دیر، به آن‌ها بازگردد.