شبستان

به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان در یاسوج، در نگاه معارف اسلامی، شکرگزاری تنها به گفتن یک «الحمدلله» و قدردانی زبانی از نعمت‌های الهی محدود نمی‌شود، بلکه حقیقت شکر زمانی آشکار می‌شود که انسان نعمت را بشناسد، منشأ آن را خداوند بداند و از آن در مسیری استفاده کند که مورد رضایت پروردگار است.

از همین منظر، زبان، دست، دانش، توانایی، قدرت و حتی موقعیت اجتماعی انسان، همگی نعمت‌هایی هستند که چگونگی استفاده از آنها می‌تواند نشانه شکرگزاری یا ناسپاسی باشد.

در آموزه‌های دینی، ذکر و شکر نیز دو حقیقت جدا از یکدیگر نیستند و انسان مؤمن با یاد خداوند، نعمت‌های الهی را به خاطر می‌آورد و با شکر عملی، نشان می‌دهد که این نعمت‌ها را در مسیر درست به کار گرفته است.

شکر فقط یک حالت درونی یا سخنی بر زبان نیست، بلکه می‌تواند در تصمیم‌ها، رفتارها و حتی نحوه مواجهه انسان با دیگران و حوادث اجتماعی خود را نشان دهد و یکی از جلوه‌های مهم این نگاه، مسئله قدرت و چگونگی استفاده از آن است.

برخورداری از قدرت، به خودی خود فضیلت محسوب نمی‌شود، آنچه به قدرت ارزش اخلاقی می‌دهد، توانایی انسان در مهار آن و تشخیص زمان درست استفاده از آن است.

گاهی بخشش، نشانه بزرگی و کرامت بوده و گاهی دفاع قاطعانه از حق و امنیت جامعه، وظیفه‌ای است که نمی‌توان از آن چشم پوشید که در واقع، اقتدار حقیقی نه در استفاده بی‌محابا از قدرت، بلکه در شناخت جایگاه بخشش، گذشت، قاطعیت و ایستادگی معنا پیدا می‌کند.

آیت‌الله سید شرف‌الدین ملک‌حسینی، نماینده مردم استان کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری و استاد حوزه در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در یاسوج، با تکیه بر بخشی از سخنان حضرت امیرالمؤمنین، امام علی(ع) در خطبه متقین، به تبیین رابطه بین ذکر و شکر پرداخت و از مراتب مختلف شکر، مسئولیت انسان در برابر نعمت‌های الهی، مفهوم قدرت و شجاعت و تفاوت بین بخشش و اعمال اقتدار سخن گفت که نشان می‌دهد شکر واقعی، تنها یک رفتار فردی نیست، بلکه می‌تواند در نوع مواجهه انسان با جامعه، دشمن، قدرت و مسئولیت نیز نمود پیدا کند.

نماینده مردم استان کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری در این گفت‌وگو ضمن تبیین بخشی از سخنان امیرالمؤمنین امام علی(ع) در خطبه متقین، اظهار کرد: آن حضرت در توصیف انسان‌های متقی می‌فرماید «یُمَسّیهم الشکر و یُصبّحهم الذکر؛ یعنی انسان‌های متقی در همه حالات زندگی ارتباط خود را با یاد خداوند و شکر او حفظ می‌کنند».

آیت‌الله سید شرف‌الدین ملک‌حسینی گفت: انسان متقی وقتی وارد شب می‌شود، شکر را مورد توجه قرار می‌دهد و هنگامی که روز آغاز می‌شود و فرصت‌های کار و تلاش در برابر وی قرار می‌گیرد، به ذکر خداوند اهتمام دارد، زیرا ذکر و شکر دو حقیقت درهم‌تنیده و جدانشدنی هستند.

وی به آیه شریفه «فاذکرونی أذکرکم واشکروا لی ولا تکفرون» اشاره و ادامه داد: زیبایی همجواری ذکر و شکر در قرآن کریم نشان می‌دهد که این دو حقیقت از یکدیگر جدا نیستند؛ ذکر، شکر خداوند است و شکر نیز در حقیقت یاد پروردگار به شمار می‌رود.

این استاد حوزه با بیان اینکه ذکر در معنای عام خود نماز و هر آنچه در شمار عبادت قرار می‌گیرد را شامل می‌شود، بیان کرد: یاد پروردگار گاهی در قلب انسان شکل می‌گیرد، گاهی بر زبان جاری می‌شود و گاهی نیز در رفتار و عمل انسان ظهور پیدا می‌کند، پس باید بین مراتب یاد کردن، ذکر کردن و یادآوردن تفاوت قائل شد.

آیت‌الله ملک‌حسینی به مفهوم شکر پرداخت و بین سپاس، سپاس گفتن و سپاسگزاری تفاوت قائل شد و افزود: سپاس، تشکر قلبی است، سپاس گفتن، تشکر زبانی و سپاسگزاری، شکر و تشکر عملی است، پس شکر واقعی تنها در زبان متوقف نمی‌شود و باید آثار آن در رفتار انسان دیده شود.

نماینده مردم استان کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: شکر زمانی حقیقتاً شکر است که انسان را به اجتناب از محارم الهی برساند، بلکه ورع، پارسایی و دوری از محارم الهی خودِ شکر است، زیرا انسان وقتی نعمتی را می‌شناسد، باید آثار این شناخت را در رفتار خود نشان دهد.

وی به مفهوم قدرت و شجاعت اشاره و اظهار کرد: قدرت به خودی خود فضیلت نیست، آنچه اهمیت دارد، توانایی انسان در مهار قدرت است که اگر قدرت انسان باعث شود آن را بی‌محابا اعمال کند، این صرفاً اعمال قدرت بوده، اما هنگامی که انسان بر قدرت خود مسلط باشد و بتواند آن را مهار کند، شجاعت شکل می‌گیرد.

آیت‌الله ملک‌حسینی با بیان اینکه شجاعت از فضایل مهم انسانی است، افزود: انسان زمانی به حقیقت شجاعت نزدیک می‌شود که بتواند قدرت و توان خود را در مسیر درست به کار گیرد و بر نفس خویش مسلط باشد.

این استاد حوزه های علمیه به تبیین یکی از جلوه‌های شکر قدرت به سخن امیرالمؤمنین امام علی(ع) اشاره کرد و گفت: حضرت می‌فرماید «أِذا قَدِرْتَ عَلیَ عَدُوِّکَ فَاجْعَلِ العَفْوَ عَنْهُ شُکراً للقُدْرَةِ عَلَیْهِ؛ یعنی هنگامی که بر دشمن خود مسلط شدی و قدرت غلبه بر او را پیدا کردی، بخشش او را شکر این موفقیت قرار بده».

وی ادامه داد: از این بیان روشن می‌شود که شکر گاهی در قالب یک فضیلت و گاهی در جایگاه یک کرامت انسانی ظهور پیدا می‌کند و بخشش در جای خود نشانه بزرگی و کرامت است، اما این قاعده درباره هر دشمنی به یک شکل قابل تطبیق نیست.

آیت‌الله ملک‌حسینی بیان کرد: اگر دشمنی مهار شده و دیگر توان آسیب‌رسانی ندارد، بخشش وی می‌تواند نشانه بزرگی باشد، اما اگر دشمن پس از رهایی دوباره به میدان بازگردد و با قدرت، ثروت، امکانات و دست‌نشاندگان جدید به دشمنی ادامه دهد، مسئله متفاوت است.

نماینده مردم استان کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری به این شعر منسوب به امیرالمؤمنین امام علی(ع) که «وضع الندی فی موضع السیف بالعلا مضرّ کموضع السیف فی موضع الندی» اشاره کرد و گفت: شمشیر در جایی که باید بخشش کرد و بخشش در جایی که باید شمشیر کشید، هر دو نادرست است، پس بزرگی، مدیریت و اقتدار انسان در تشخیص جایگاه بخشش و اعمال قدرت است.

وی افزود: اگر کسی دشمن جامعه و ایمان است و پس از رهایی دوباره به جامعه آسیب می‌زند، نمی‌توان عفو او را همیشه نشانه بزرگی دانست؛ همان‌گونه که در برابر فردی که امنیت مردم را تهدید می‌کند، صرفاً بخشش و رها کردن وی می‌تواند زمینه تکرار جرم را فراهم کند.

آیت‌الله ملک‌حسینی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، اگر فردی در نخستین لغزش یا خطای خود قرار دارد، برخورد شدید و بدون تناسب نیز نشانه اقتدار نیست، باید بین فردی که برای نخستین بار خطا کرده و فردی که به یک عنصر شرور و خطرناک برای جامعه تبدیل شده، تفاوت قائل شد.

نماینده مردم استان کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه انسان مقتدر در زمان مناسب می‌بخشد و در زمان مناسب اعمال قدرت می‌کند، افزود: کسی که در هر موقعیتی بدون تشخیص درست، به سرعت به مجازات و برخورد شدید روی می‌آورد، الزاماً مقتدر نیست؛ گاهی این رفتار از ترس ناشی می‌شود، زیرا اقتدار واقعی آن است که انسان بداند کجا باید ببخشد و کجا باید با قدرت و قاطعیت از حق و امنیت جامعه دفاع کند.

وی در ادامه به دیگر مصادیق شکر نعمت اشاره کرد و گفت: اگر خداوند زبان به انسان داده، شکر این نعمت آن است که با آن دروغ نگوید، تهمت نزند و از آن برای کار نادرست استفاده نکند. شکر نعمت دست نیز این است که انسان از دست خود در مسیر درست، برای خدمت به مردم، کمک به دیگران و انجام کار خیر استفاده کند.

آیت‌الله ملک‌حسینی افزود: اگر همین دست وسیله ظلم به مظلوم یا ارتکاب حرام شود، این دیگر شکر نعمت نیست، بلکه ناسپاسی نسبت به نعمتی است که خداوند در اختیار انسان قرار داده است.

این استاد حوزه با اشاره به مراتب شکر، اظهار کرد: شکر تنها به زبان آوردن «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ» نیست، شکر از جایی آغاز می‌شود که انسان نعمت را بشناسد، بداند منشأ آن خداوند بوده و این شناخت در قلب وی شکل بگیرد.

وی ادامه داد: پس از شناخت نعمت، انسان باید نسبت به آنچه خداوند به وی عطا کرده، رضایت داشته باشد و شکر را در رفتار خود به کمال برساند؛ یعنی با نعمتی که در اختیار وی قرار گرفته، مرتکب نافرمانی نشود و با اوامر و نواهی الهی به مخالفت نپردازد.

آیت‌الله ملک‌حسینی به آیه «لَئِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ» اشاره کرد و گفت: بسیاری این آیه را حفظ هستند، اما باید در معنای آن دقت کرد؛ شکر تنها به این معنا نیست که نعمت‌های مادی انسان بیشتر شود، بلکه شکر باعث افزایش ظرفیت و وسعت وجودی انسان می‌شود و هنگامی که ظرفیت انسان افزایش پیدا کرد، امداد و عنایت الهی نیز می‌تواند افزایش یابد.

نماینده مردم استان کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری افزود: اگر انسان توانایی و نعمتی را که در اختیار دارد درست به کار بگیرد، ظرفیت تازه‌ای در وجود وی شکل می‌گیرد و همین ظرفیت زمینه بهره‌مندی از نعمت‌های جدید را فراهم می‌کند؛ بنابراین شکر، انسان را برای دریافت نعمت‌های بیشتر آماده می‌کند.

نماینده مردم استان کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری همچنین با اشاره به ضرورت تشویق و تنبیه در تربیت انسان اظهار کرد: نظام تربیتی باید هم تشویق داشته باشد و هم تنبیه؛ چراکه انسان دارای ابعاد مختلفی است و تربیت وی نیز نیازمند توجه به همین ابعاد است.

وی ادامه داد: تشویق به تنهایی می‌تواند انسان را دچار آسیب کند و تنبیه به تنهایی نیز موجب فساد است، بنابراین این دو باید در کنار یکدیگر و متناسب با رفتار انسان مورد استفاده قرار گیرند.

آیت‌الله ملک‌حسینی با بیان اینکه تنبیه الزاماً به معنای کتک زدن نیست، گفت: تنبیه می‌تواند مصادیق مختلفی داشته باشد، گاهی قهر، اخم یا تشر و گاهی تشویق و تکریم یک انسان موفق، خود وسیله‌ای برای تنبیه فردی است که رفتار نادرستی داشته است.

این استاد دانشگاه با اشاره به حدیث «أُزْجُرِ الْمُسِیءَ بِثَوَابِ الْمُحْسِنِ»، افزود: برای بازداشتن فرد بدکار، گاهی کافی است انسان موفق و نیکوکار را در برابر وی مورد تشویق قرار دهیم که این روش می‌تواند فرد خطاکار را متوجه رفتار خود کند و او را به اصلاح مسیر وادارد.

وی آیه «وَمَنْ شَکَرَ فَإِنَّمَا یَشْکُرُ لِنَفْسِهِ» یادآور شد و گفت: اگر کسی شکر کند، سود این شکر پیش از هر چیز به خود وی بازمی‌گردد، زیرا خداوند منتظر شکر انسان نیست تا چیزی به ذات وی افزوده شود؛ بلکه شکر، زمینه افزایش و رشد خود انسان بوده و کسی که شکر می‌کند، در حقیقت برای رشد و کمال خویش قدم برمی‌دارد.