شبستان

به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، سیدحمید رضوی، مدرس دانشگاه‌های بیرجند، در نشست «استراتژی آمریکا و روسیه در طی جنگ‌های جهانی با تأکید بر مرزهای ممتاز ایران و تأثیر آن بر امنیت داخلی و منطقه‌ای و مرزهای شرقی خراسان» با اشاره به اهمیت موقعیت جغرافیایی و تاریخی ایران اظهار کرد: برای شناخت شرایط امروز کشور و تحولات منطقه‌ای، نمی‌توان تاریخ را نادیده گرفت؛ چراکه بسیاری از مسائل کنونی ریشه در تصمیمات تاریخی، رقابت قدرت‌های بزرگ و چگونگی ترسیم مرزهای سیاسی دارند.

وی با اشاره به اهمیت مطالعه اسناد تاریخی و خاطرات رجال سیاسی و نظامی افزود: گاهی برای درک تحولات امروز، لازم است به سراغ نوشته‌ها و اسنادی برویم که در گذشته به قلم سیاستمداران، مأموران خارجی و افرادی که در متن تحولات حضور داشته‌اند، ثبت شده است. این منابع می‌توانند زوایای کمترشناخته‌شده‌ای از تاریخ سیاسی ایران و جایگاه مناطق شرقی کشور را روشن کنند.

رضوی با اشاره به برخی سفرنامه‌ها و خاطرات تاریخی مرتبط با خراسان جنوبی بیان کرد: در منابع تاریخی، بارها به موقعیت این منطقه و حضور نمایندگان و مأموران خارجی اشاره شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد خراسان و به‌ویژه نواحی شرقی ایران، در مقاطع مختلف تاریخی مورد توجه قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بوده‌اند.

وی ادامه داد: مطالعه این منابع باید با دقت و نگاه تحلیلی انجام شود؛ زیرا خاطرات و روایت‌های تاریخی، علاوه بر اطلاعات ارزشمند، بازتاب‌دهنده دیدگاه‌ها و منافع نویسندگان خود نیز هستند و برای رسیدن به تصویری دقیق‌تر، باید در کنار اسناد دیگر بررسی شوند.

این مدرس دانشگاه با تأکید بر اهمیت راهبردی شرق ایران گفت: خراسان جنوبی را نباید صرفاً استانی در حاشیه جغرافیای کشور دانست؛ بلکه موقعیت آن در مجاورت مرزهای شرقی، ارتباط با افغانستان و قرارگرفتن در مسیرهای ارتباطی منطقه، اهمیت ویژه‌ای به این استان بخشیده است.

وی با اشاره به گستردگی مرزهای شرقی ایران افزود: مرزها تنها خطوطی روی نقشه نیستند، بلکه محل تلاقی مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، امنیتی و سیاسی به شمار می‌روند. هرگونه تصمیم‌گیری درباره این مناطق باید با شناخت دقیق شرایط جغرافیایی، نیازهای مردم محلی و تحولات کشورهای همسایه همراه باشد.

رضوی با اشاره به تجربه‌های مرتبط با مناطق مرزی اظهار کرد: در برخی نواحی مرزی، عوارض طبیعی مانند ارتفاعات، تپه‌ها، مسیرهای رودخانه‌ای و تغییرات بسترهای آبی می‌توانند در تعیین و کنترل مرزها اهمیت داشته باشند. شناخت این ویژگی‌ها برای مدیریت مرز و تأمین امنیت پایدار ضروری است.

وی با بیان اینکه زندگی مردم مرزنشین پیوندی مستقیم با شرایط جغرافیایی دارد، افزود: در بررسی مسائل مرزی باید به زندگی روزمره مردم، دامداران و جوامع محلی نیز توجه کرد. امنیت مرزها زمانی با زندگی مردم پیوندی پایدار پیدا می‌کند که نیازهای اقتصادی و اجتماعی ساکنان این مناطق نیز مورد توجه قرار گیرد.

رضوی با اشاره به نقش قدرت‌های خارجی در تحولات تاریخی مرزهای ایران تصریح کرد: در دوره‌های مختلف، ترسیم و تعیین مرزها تحت تأثیر رقابت‌های سیاسی و منافع قدرت‌های بزرگ قرار داشته است. بررسی اسناد تاریخی مربوط به مرزهای شرقی، از جمله توافق‌ها و مأموریت‌های مرتبط با تعیین حدود سرزمینی، می‌تواند در شناخت بهتر این روند مؤثر باشد.

وی با اشاره به نقش برخی مأموران و نمایندگان خارجی در تعیین مرزهای منطقه افزود: برای بررسی تاریخ مرزهای ایران، باید اسناد وزارت امور خارجه، توافق‌نامه‌ها، نقشه‌های تاریخی و گزارش‌های مأموران سیاسی و نظامی را در کنار یکدیگر مطالعه کرد تا مشخص شود تصمیمات گذشته چگونه بر وضعیت جغرافیایی و سیاسی امروز تأثیر گذاشته‌اند.

این مدرس دانشگاه با تأکید بر ضرورت توجه به اسناد تاریخی بیان کرد: گاهی یک تصمیم سیاسی که در دوره‌ای خاص اتخاذ شده، آثار خود را برای دهه‌ها و حتی قرن‌ها باقی می‌گذارد؛ ازاین‌رو شناخت پیشینه تصمیمات مرزی می‌تواند به درک دقیق‌تر چالش‌های کنونی کمک کند.

وی ادامه داد: خراسان جنوبی به دلیل هم‌جواری با افغانستان و قرارگرفتن در محدوده‌ای حساس از شرق کشور، نیازمند مطالعات مستمر تاریخی، جغرافیایی و امنیتی است؛ مطالعاتی که صرفاً به گذشته محدود نماند و بتواند برای مدیریت مسائل امروز نیز راهگشا باشد.

رضوی در بخش دیگری از سخنان خود به پیامدهای جنگ‌های جهانی اول و دوم اشاره کرد و گفت: جنگ‌های جهانی نشان دادند که رقابت قدرت‌ها، اختلاف بر سر منافع و تصمیمات نادرست سیاسی و نظامی می‌توانند چه خسارت‌های گسترده‌ای برای ملت‌ها به همراه داشته باشند.

وی با اشاره به تحولات اروپا در فاصله دو جنگ جهانی افزود: جنگ جهانی اول با کشته‌شدن میلیون‌ها انسان و فروپاشی ساختارهای سیاسی همراه شد و پیامدهای آن، از جمله تضعیف برخی قدرت‌های بزرگ و شکل‌گیری انقلاب‌ها، مسیر تاریخ جهان را تغییر داد.

این مدرس دانشگاه ادامه داد: در فاصله دو جنگ جهانی، شرایط اقتصادی و سیاسی برخی کشورها، زمینه ظهور جریان‌های افراطی و گسترش نظامی‌گری را فراهم کرد. جنگ جهانی دوم نیز با تلفات انسانی گسترده، ویرانی شهرها و تغییر موازنه قدرت در جهان همراه شد.

وی با اشاره به حمله آلمان نازی به اتحاد جماهیر شوروی اظهار کرد: تاریخ جنگ‌های بزرگ نشان می‌دهد که قدرت نظامی به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی نیست و عواملی مانند شرایط جغرافیایی، اقلیم، لجستیک، روحیه نیروها و توانایی مدیریت بحران در سرنوشت جنگ‌ها نقش تعیین‌کننده دارند. شکست نیروهای مهاجم در برخی عملیات‌های بزرگ، اهمیت شناخت محیط جغرافیایی و پرهیز از محاسبات نادرست نظامی را نشان می‌دهد.

رضوی با بیان اینکه جنگ‌ها صرفاً در میدان نبرد خلاصه نمی‌شوند، افزود: پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جنگ‌ها می‌تواند برای سال‌ها بر زندگی ملت‌ها سایه بیندازد و حتی ساختارهای سیاسی کشورها را دگرگون کند؛ بنابراین مطالعه تاریخ جنگ‌ها باید با بررسی علل وقوع، نحوه گسترش و نتایج آن‌ها همراه باشد.

وی با اشاره به وضعیت ایران در جریان جنگ‌های جهانی تصریح کرد: ایران در دوره‌های مختلف تاریخی، به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرارگرفتن در مسیر رقابت قدرت‌های بزرگ، با فشارها و مداخلات خارجی مواجه بوده است. بررسی تاریخ این مداخلات و آثار آن بر زندگی مردم، اهمیت شناخت منافع ملی و ضرورت توجه به استقلال سیاسی کشور را روشن می‌کند.

این مدرس دانشگاه با اشاره به پیامدهای حضور نیروهای خارجی در ایران خاطرنشان کرد: جنگ‌ها و رقابت‌های بین‌المللی همواره فقط به جبهه‌های اصلی نبرد محدود نمانده‌اند و گاهی کشورهایی که مستقیماً آغازگر جنگ نبوده‌اند نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و اهمیت راهبردی خود، هزینه‌های سنگینی پرداخته‌اند.

رضوی با تأکید بر اهمیت مطالعه تاریخ سیاسی معاصر گفت: برای شناخت مناسبات قدرت و تصمیمات سیاسی، مطالعه خاطرات و اسناد شخصیت‌هایی که در متن تحولات حضور داشته‌اند، اهمیت زیادی دارد. این منابع می‌توانند به درک روابط دولت‌ها، شیوه تصمیم‌گیری سیاسی و تأثیر مناسبات خارجی بر سرنوشت کشورها کمک کنند.

وی افزود: خاطرات رجال سیاسی، به‌ویژه افرادی که در ساختارهای تصمیم‌گیری حضور داشته‌اند، گاهی جزئیاتی را آشکار می‌کند که در روایت‌های رسمی کمتر به آن‌ها پرداخته شده است؛ با این حال، برای دستیابی به تحلیل معتبر باید این روایت‌ها با سایر اسناد تاریخی تطبیق داده شوند.

این مدرس دانشگاه در ادامه به موقعیت ایران در معادلات منطقه‌ای و جهانی اشاره کرد و گفت: ایران به دلیل برخورداری از موقعیت جغرافیایی خاص، دسترسی به آبراه‌های مهم، هم‌جواری با مناطق حساس و قرارگرفتن در مسیر ارتباطی بخش‌های مختلف آسیا، در طول تاریخ مورد توجه قدرت‌های جهانی بوده است.

وی با اشاره به اهمیت خلیج فارس و دریای خزر افزود: وجود پهنه‌های آبی مهم، مسیرهای تجاری، منابع طبیعی و مرزهای مشترک با کشورهای متعدد، جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را برجسته کرده است. شناخت این ظرفیت‌ها می‌تواند در تحلیل سیاست‌های قدرت‌های بزرگ و بررسی تحولات منطقه‌ای نقش مؤثری داشته باشد.

رضوی با بیان اینکه موقعیت جغرافیایی به‌تنهایی برای حفظ منافع ملی کافی نیست، اظهار کرد: بهره‌گیری از ظرفیت‌های کشور به شناخت علمی، برنامه‌ریزی دقیق، توسعه زیرساخت‌ها و توجه به نیازهای مناطق مختلف نیاز دارد. مناطق مرزی نیز باید در کنار اهمیت امنیتی، از نظر اقتصادی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرند.

وی با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی شرق کشور بیان کرد: منابع معدنی، مسیرهای ترانزیتی، ظرفیت‌های تجاری و امکان ارتباط با کشورهای همسایه، فرصت‌هایی برای توسعه اقتصادی مناطق شرقی ایران فراهم می‌کند. بهره‌برداری مناسب از این فرصت‌ها می‌تواند به تقویت زیرساخت‌ها، ایجاد اشتغال و بهبود شرایط زندگی مردم کمک کند.

این مدرس دانشگاه با اشاره به اهمیت حمل‌ونقل و ترانزیت در اقتصاد کشور افزود: مرزهای زمینی، در صورت برخورداری از زیرساخت‌های مناسب و مدیریت کارآمد، می‌توانند به مسیرهای مهم مبادلات تجاری تبدیل شوند. توسعه راه‌آهن، جاده‌ها، پایانه‌های مرزی و امکانات پشتیبانی حمل‌ونقل، در افزایش ظرفیت اقتصادی مناطق مرزی نقش دارد.

رضوی با تأکید بر ضرورت توجه به ظرفیت‌های معدنی کشور گفت: معدن یکی از بخش‌های مهم اقتصادی ایران است و توسعه اصولی این بخش، در کنار نفت و گاز و سایر فعالیت‌های اقتصادی، می‌تواند به افزایش درآمد و ایجاد فرصت‌های شغلی کمک کند. با این حال، تحقق این ظرفیت‌ها نیازمند برنامه‌ریزی، سرمایه‌گذاری و مدیریت صحیح منابع است.

وی همچنین با اشاره به چالش‌های امنیتی در مناطق شرقی کشور بیان کرد: هم‌جواری با افغانستان و پاکستان و قرارگرفتن در مسیرهای بین‌المللی قاچاق مواد مخدر، مسئولیت‌های ویژه‌ای برای مدیریت مرزهای شرقی ایجاد کرده است. مقابله با این پدیده، علاوه بر اقدامات انتظامی و مرزی، به همکاری منطقه‌ای و توجه به عوامل اقتصادی و اجتماعی نیز نیاز دارد.

این مدرس دانشگاه افزود: قاچاق مواد مخدر از جمله مسائلی است که آثار آن از مرزهای یک کشور فراتر می‌رود و می‌تواند امنیت، سلامت و اقتصاد جوامع مختلف را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، شناخت مسیرهای قاچاق و گسترش همکاری میان کشورهای منطقه، در مقابله با این چالش اهمیت دارد.

رضوی در ادامه با اشاره به تحولات سیاسی کشورهای همسایه گفت: برای تحلیل دقیق مسائل منطقه‌ای، باید ساختارهای سیاسی، نقش نهادهای نظامی، روابط دولت‌ها و تحولات تاریخی کشورهای همسایه را شناخت. بررسی این عوامل کمک می‌کند تا تصمیمات و رویدادهای منطقه‌ای در چارچوبی جامع‌تر تحلیل شوند.

وی با اشاره به روابط ایران با کشورهای منطقه اظهار کرد: تحولات سیاسی در کشورهای همسایه می‌تواند به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر امنیت و منافع ایران تأثیر بگذارد؛ ازاین‌رو دیپلماسی فعال، شناخت دقیق محیط پیرامونی و استفاده از ظرفیت‌های گفت‌وگو و همکاری منطقه‌ای اهمیت فراوانی دارد.

این مدرس دانشگاه با اشاره به اهمیت توان دفاعی و شناخت جغرافیای عملیاتی کشور افزود: شرایط جغرافیایی مناطق مختلف، از جمله مرزهای زمینی و پهنه‌های آبی، در برنامه‌ریزی‌های دفاعی و امنیتی تأثیرگذار است. بررسی تجربه‌های تاریخی جنگ‌ها نیز می‌تواند به شناخت بهتر نقش جغرافیا، امکانات دفاعی و شیوه‌های مدیریت بحران کمک کند.

رضوی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت هویت تاریخی و تمدنی ایران اشاره کرد و گفت: ایران دارای پیشینه‌ای طولانی در عرصه تمدن، فرهنگ، علم و هنر است و شناخت این میراث تاریخی می‌تواند در درک جایگاه کشور در جهان امروز مؤثر باشد.

وی با اشاره به آثار تاریخی ایران بیان کرد: بناهای تاریخی و یادگارهای تمدنی کشور را می‌توان از جنبه‌های مختلف بررسی کرد؛ از یک سو، این آثار روایتگر مناسبات قدرت، ساختارهای اجتماعی و تحولات تاریخی هستند و از سوی دیگر، نشان‌دهنده دانش، هنر و توانایی‌های فنی مردمان این سرزمین به شمار می‌روند.

این مدرس دانشگاه با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به تاریخ ایران افزود: مطالعه تاریخ نباید صرفاً به بیان شکست‌ها یا پیروزی‌ها محدود شود، بلکه باید عوامل شکل‌گیری رویدادها، شرایط اجتماعی و اقتصادی و نقش تصمیمات سیاسی را نیز در نظر گرفت. چنین رویکردی می‌تواند شناخت دقیق‌تر و واقع‌بینانه‌تری از گذشته فراهم کند.

رضوی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها در شناخت مسائل کشور خاطرنشان کرد: دانشگاه‌ها می‌توانند با برگزاری نشست‌های تخصصی و انجام پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، زمینه بررسی دقیق‌تر مسائل تاریخی، ژئوپلیتیکی و امنیتی را فراهم کنند. ارتباط میان مطالعات تاریخی، علوم سیاسی، جغرافیا و اقتصاد می‌تواند به تحلیل جامع‌تر تحولات منطقه‌ای منجر شود.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت شناخت ظرفیت‌های خراسان جنوبی گفت: توجه به موقعیت جغرافیایی، پیشینه تاریخی و توانمندی‌های اقتصادی این استان، زمینه مناسبی برای بررسی نقش آن در معادلات شرق ایران فراهم می‌کند. شناخت دقیق گذشته و تحلیل علمی شرایط کنونی، می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر برای آینده مناطق مرزی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های ملی کمک کند.