خبرگزاری شبستان _خراسانجنوبی؛ فاطمه رحیمزاده، ماه محرم که از راه میرسد، کوچهها و گذرهای بیرجند رنگ دیگری به خود میگیرد؛ صدای طبل و نوای مرثیه در هم میآمیزد و دلها را به سرزمین نینوا میبرد. از نخستین ساعات صبح عاشورا، هیأتهای مذهبی با بیرقهای سیاه و سرخ، در حالی که نوحه یا حسین بر لب دارند، از محلهها و حسینیهها به حرکت درمیآیند و در مسیرهای قدیمی شهر، گویی کاروانی از دلدادگان اهلبیت علیهالسلام به سوی کربلا بدرقه میکنند.
اوج این دلدادگی در آیین باشکوه «قتلگاه» جلوهگر میشود، جایی که عزاداران با حضور در صحنه بازآفرینی واقعه عاشورا و تماشای تعزیهخوانی، بار دیگر مصائب سیدالشهدا علیهالسلام و یاران باوفایش را مرور میکنند. در این لحظات، بیرجند تنها یک شهر نیست؛ قطعهای از کربلاست که در آن اشک، ماتم و عشق به امام حسین علیهالسلام در هم تنیده میشود و روایت حماسه عاشورا را نسل به نسل زنده نگه میدارد.
محرم در خراسان جنوبی با مجموعهای از آیینهای ریشهدار و کهن همراه است که هر یک بخشی از هویت مذهبی و فرهنگی این خطه را شکل دادهاند. از سنگزنی و نخلگردانی در روستاها گرفته تا حرکت هیئتهای عزاداری و برگزاری مجالس تعزیه در شهرها، همه و همه جلوهای از ارادت مردم این دیار به مکتب سرخ عاشورا و خاندان عصمت و طهارت علیهاالسلام است. در این میان، اجتماع بزرگ هیئتهای مذهبی در قتلگاه بیرجند در ظهر عاشورا، یکی از شاخصترین و باشکوهترین آیینهای عزاداری خراسان جنوبی به شمار میرود که هر ساله هزاران نفر از عزاداران حسینی را گرد هم میآورد.
صبح عاشورا، دستهها و هیئتهای عزاداری از محلات مختلف بیرجند، حسینیهها، مساجد و تکایا حرکت خود را آغاز میکنند و با نوای طبل، سنج، نوحه و مرثیه، مسیرهای سنتی شهر را به سمت محل برگزاری مراسم در قتلگاه طی میکنند، بسیاری از شهروندان نیز در طول مسیر به استقبال هیئتها آمده و با پیوستن به جمع عزاداران، کاروان سوگ حسینی را همراهی میکنند.
جلوه همدلی و عشق مردم به اباعبدالله(ع)
حضور گسترده مردم در مسیرهای منتهی به قتلگاه، بهویژه در محدوده سهراه اسدی و خیابانهای قدیمی شهر، جلوهای از همدلی و عشق مردم بیرجند به حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام را به نمایش میگذارد.
با نزدیک شدن به ظهر، هیئتهای عزاداری به میدان قتلگاه، که در حافظه تاریخی مردم بیرجند به «گودال قتلگاه» نیز شهرت دارد، میرسند و مراسم اصلی عاشورا آغاز میشود، این مکان سالهاست به کانون برگزاری آیینهای روز عاشورا در بیرجند تبدیل شده و بسیاری از سنتهای عزاداری این شهر در آن متمرکز است.
یکی از مهمترین بخشهای مراسم، اجرای شبیهخوانی و تعزیه شهادت حضرت سیدالشهدا علیهالسلام و یاران باوفایش است که در حاشیه اجتماع عظیم عزاداران برگزار میشود. تعزیهخوانان با پوشیدن لباسهای نمادین و اجرای صحنههایی از وقایع روز عاشورا، بخشهایی از حماسه کربلا را برای حاضران بازآفرینی میکنند.
نبرد یاران امام با سپاه دشمن و صحنههای جانسوز شهادت شهدای کربلا از جمله بخشهایی است که در این شبیهخوانیها به تصویر کشیده میشودورود کاروان اهلبیت علیهمالسلام، وداع امام حسین علیهالسلام با خانواده و یاران، رشادتهای حضرت ابوالفضل العباس علیهالسلام، نبرد یاران امام با سپاه دشمن و صحنههای جانسوز شهادت شهدای کربلا از جمله بخشهایی است که در این شبیهخوانیها به تصویر کشیده میشود.
حرکت این کاروانها در کنار اجرای تعزیه، فضایی نزدیک به روایت تاریخی واقعه عاشورا ایجاد کرده و بسیاری از عزاداران را تحت تأثیر قرار میدهدهمزمان با اجرای تعزیه، کاروانهای نمادین سبزپوش و سرخپوش نیز در محل حضور مییابند، سبزپوشان نماد یاران و خاندان امام حسین علیهالسلام و سرخپوشان نماد سپاه دشمن هستند. حرکت این کاروانها در کنار اجرای تعزیه، فضایی نزدیک به روایت تاریخی واقعه عاشورا ایجاد کرده و بسیاری از عزاداران را تحت تأثیر قرار میدهد، بهگونهای که نوای مرثیه و اشک و اندوه حاضران با روایت مصائب کربلا در هم میآمیزد.
تعزیهخوانی در قتلگاه بیرجند تنها یک اجرای نمایشی نیست، بلکه شیوهای برای انتقال مفاهیم عاشورا، فرهنگ ایثار، وفاداری و آزادگی به نسلهای جوان محسوب میشود.
بسیاری از تعزیهخوانان این مراسم، سالهاست این هنر آیینی را از پدران و بزرگان خود آموختهاند و آن را به عنوان میراثی معنوی حفظ کردهاند.
عزاداران با تأسی به امام حسین علیهالسلام که در میانه میدان نبرد نیز نماز را ترک نکرده و نماز ظهر عاشورا را به جماعت اقامه میکننداوج مراسم با فرا رسیدن اذان ظهر و اقامه نماز جماعت ظهر عاشورا رقم میخورد، عزاداران با تأسی به امام حسین علیهالسلام که در میانه میدان نبرد نیز نماز را ترک نکرده و نماز ظهر عاشورا را به جماعت اقامه میکنند تا پیام اهمیت بندگی و اقامه نماز در سختترین شرایط را بار دیگر زنده نگه دارند.
پس از پایان مراسم ظهر عاشورا، عزاداریها در نقاط مختلف شهر ادامه پیدا میکند و با فرارسیدن عصر، آیین شام غریبان و مراسم سنتی «هفت منبر» آغاز میشود در این آیین که بیشتر با حضور بانوان برگزار میشود، شرکتکنندگان با روشن کردن شمع در حسینیهها و اماکن مذهبی قدیمی شهر و توسل به اهلبیت علیهمالسلام، برای برآورده شدن حاجات و رفع مشکلات دعا میکنند.
امروزه قتلگاه بیرجند تنها محل برگزاری یک مراسم مذهبی نیست، بلکه به نماد هویت عاشورایی مردم خراسان جنوبی تبدیل شده است، نمادی که هر سال در ظهر عاشورا، روایت مظلومیت کربلا را در قالب عزاداری، تعزیه و شبیهخوانی برای نسلهای جدید بازگو میکند و پیام جاودانه قیام امام حسین علیهالسلام را زنده نگه میدارد.
نظر شما