خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: دومین دور مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا امروز در ژنو برگزار میشود؛ مذاکراتی که گفته میشود با حضور مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی و ارائه پیشنویس پیشنهادی ایران برای رفع اختلافات درباره برنامه هستهای همراه خواهد بود.
برخی منابع رسانهای حتی از آمادگی آمریکا برای پذیرش یک توافق موقت خبر میدهند؛ توافقی که میتواند زمینهساز کاهش تنشها و فراهمکننده بستر لازم برای دستیابی به توافقی نهایی در فضایی مبتنی بر اعتماد متقابل باشد.
با این حال، همزمانی این تحرکات دیپلماتیک با افزایش کمسابقه استقرار نیروهای نظامی آمریکا در منطقه و برگزاری رزمایشهای ایران در تنگه هرمز، تصویر متفاوتی ترسیم میکند؛ تصویری که نشان میدهد سایه درگیری نظامی همچنان سنگین است و ادامه مذاکرات به معنای کنار رفتن گزینه جنگ نیست. به نظر میرسد هر دو طرف در پی تعیین تکلیف نهایی هستند؛ چه از مسیر دیپلماسی و چه از مسیر تقابل.
تحلیلگران معتقدند شواهدی وجود دارد که احتمال تشدید تنش را تقویت میکند. نخست، شکاف عمیق میان مطالبات آمریکا و مواضع ایران که پر کردن آن را دشوار ساخته است. دوم، نقش احتمالی رژیم صهیونیستی در تخریب هرگونه توافق. تلآویو، تهدید اصلی خود را در موجودیت نظام جمهوری اسلامی میداند و بر این باور است که بحران کنونی تنها با تغییر یا تسلیم این نظام پایان مییابد؛ امری که از مسیر مذاکره دستیافتنی نیست و به همین دلیل، گزینه جنگ را در دستور کار خود میبیند.
عامل سوم، ضعف ساختارهای منطقهای و بینالمللی در مهار تنشهاست. اگرچه بسیاری از کشورهای منطقه مخالف آغاز جنگی جدید علیه ایران هستند، اما موضعگیریهای جمعی و بازدارندهای اتخاذ نشده است. در سطح بینالمللی نیز شرایط سیال و رقابت قدرتهای بزرگ، مانع شکلگیری ارادهای قاطع برای جلوگیری از بحران شده است؛ هرچند روسیه و چین از ایران حمایت میکنند، اما این حمایتها بیشتر در حد کمک به تابآوری است تا بازدارندگی کامل.
در این میان، برخی ناظران تأکید دارند که هدف اصلی آمریکا صرفاً جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای نیست؛ چراکه تهران بارها آمادگی خود را برای ارائه تضمینهای گسترده درباره صلحآمیز بودن برنامه هستهایاش اعلام کرده و با سازوکارهای نظارتی متعدد موافقت کرده است. اما، اختلاف بر سر حق غنیسازی در خاک ایران، درصد مجاز غنیسازی و سرنوشت حدود ۴۴۴ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی تولیدشده پس از خروج آمریکا از توافق ۲۰۱۵، همچنان از گرههای اصلی باقی مانده است.
علاوه بر این، اصرار واشنگتن بر مهار یا محدودسازی برنامه موشکی ایران که ارتباط مستقیمی با توافق هستهای ندارد، از نگاه تهران نشانهای از تلاش برای تضعیف توان بازدارندگی کشور تلقی میشود. موضوعی که در صورت پافشاری بر آن، میتواند مسیر مذاکرات را به بنبست بکشاند.
از منظر برخی تحلیلگرها، اگر آمریکا بهدنبال ثبات واقعی در منطقه بود، میتوانست ابتکار تشکیل نظام امنیتی منطقهای و حرکت تدریجی بهسوی خلع سلاحهای کشتارجمعی را مطرح کند. اما تمرکز بر محدودسازی یکجانبه ایران، در حالی که رژیم صهیونیستی تنها دارنده سلاح هستهای در منطقه است، این تصور را تقویت کرده که هدف، ایجاد موازنهای جدید به سود تلآویو است.
در صورت شکست مذاکرات ژنو، احتمال تشدید بحران و حرکت بهسوی درگیری افزایش خواهد یافت؛ رخدادی که پیامدهای آن میتواند کل منطقه را دربر گیرد.
در عین حال، درباره رویکرد دونالد ترامپ نیز گمانهزنیهایی مطرح است. گفته میشود او تمایلی به ورود به جنگی طولانی ندارد و ممکن است به اقداماتی محدود همچون حملات کوتاهمدت هوایی یا سایبری بسنده کند.
سناریوی دیگر، اقدام ضربتی علیه رأس هرم قدرت در ایران است؛ گزینهای که با توجه به پیچیدگیهای داخلی و منطقهای، میتواند به جنگی فراگیر و فرسایشی منجر شود.
در مقابل، ایران نیز با درسگیری از تجارب گذشته، هشدار داده است که هرگونه اقدام نظامی، حتی محدود، با پاسخی گسترده مواجه خواهد شد؛ پاسخی که نهتنها منافع آمریکا، بلکه رژیم صهیونیستی و هر طرف تسهیلکنندهای را در بر خواهد گرفت. چنین موضعی، احتمال تبدیل هر درگیری محدود به جنگی منطقهای را افزایش میدهد.
اکنون نگاهها به ژنو دوخته شده است. سه سناریو پیش روست، شکست کامل مذاکرات و حرکت به سمت تقابل؛ تسلیم کامل ایران در برابر مطالبات آمریکا که بعید به نظر میرسد، یا دستیابی به توافقی میانی که شامل کاهش یا تعلیق موقت غنیسازی، انتقال بخشی از اورانیوم غنیشده به کشور ثالث و در مقابل، رفع کامل تحریمها و ارائه تضمینهای معتبر از سوی آمریکا باشد.
در صورت تحقق سناریوی سوم، جهان نفس راحتی خواهد کشید و سایه جنگ از منطقه دور خواهد شد. اما اگر ژنو به بنبست برسد، منطقه ممکن است در آستانه تحولی پرهزینه و سرنوشتساز قرار گیرد؛ تحولی که مسئولیت پیامدهای آن، متوجه طرفهایی خواهد بود که بر مطالبات حداکثری خود اصرار میورزند.
نظر شما