دکتر «محمود مردانی» مشاور تغذیه، در گفتوگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان، با اشاره به فواید پزشکی و فیزیولوژیک روزه داری اظهار کرد: در روایات اسلامی آمده است: «روزه بگیرید تا سالم بمانید.» این توصیه دینی، امروز از منظر علم پزشکی نیز قابل تبیین است. دستگاه گوارش انسان یازده ماه سال به طور مداوم فعال است؛ سه وعده اصلی و میان وعدههای متعدد مصرف میشود و معده و سایر اندامها بی وقفه کار میکنند. طبیعی است که این سیستم نیز نیازمند استراحت باشد. در بازه حدود ۱۵ تا ۱۶ ساعت امساک، بدن به سراغ ذخایر خود میرود. یکی از مهمترین این ذخایر، چربیها هستند. وقتی بدن در وضعیت روزه قرار میگیرد، ناگزیر از مصرف این ذخایر میشود و همین مسئله میتواند به کاهش وزن و بهبود وضعیت متابولیک کمک کند. به تعبیر ساده، بدن آنچه را پیشتر ذخیره کرده بود، به مصرف میرساند.
وی در پاسخ به این سوال که آیا همه افراد میتوانند روزه بگیرند؟ افزود: تقریباً اغلب افراد میتوانند روزه بگیرند، اما دو گروه اصلی باید از روزهداری پرهیز کنند یا حتماً با نظر پزشک اقدام کنند؛ بیماران مبتلا به مشکلات کلیوی، بهویژه افرادی که دفع پروتئین دارند یا کراتین خونشان بالاست، برخی بیماران دیابتی، بهویژه مبتلایان به دیابت نوع یک و افرادی که وابسته به انسولین هستند؛ به طور کلی سه نوع دیابت وجود دارد، دیابت بارداری، دیابت نوع دو (بیشتر در بزرگسالان) و دیابت نوع یک (اغلب در کودکان)؛ انسولین از سلولهای بتای جزایر لانگرهانس در پانکراس ترشح میشود. در دیابت نوع یک، پانکراس عملاً توان ترشح انسولین را از دست داده و بیمار وابسته به تزریق انسولین است؛ در این افراد نوسانات شدید قند خون رخ میدهد و توصیه ما این است که روزه نگیرند. اما در دیابت نوع دو، اگر فرد تنها از داروهای خوراکی استفاده میکند، با تنظیم زمان مصرف دارو (مثلاً قرص روزانه پس از افطار و قرص شبانه در سحر) و با مشورت پزشک، امکان روزهداری وجود دارد؛ با این حال، اگر فرد مبتلا به دیابت نوع دو نیز وابسته به انسولین باشد، بهتر است از روزهداری پرهیز کند.
روزه و بیماریهای شایع؛ از قلب تا کبد چرب
دکتر مردانی با اشاره به وضعیت سایر بیماریها بیان کرد: در بسیاری از بیماریها، از جمله برخی مشکلات قلبی، افراد میتوانند با تنظیم دارو زیر نظر پزشک روزه بگیرند؛ در مورد کبد چرب نیز که امروزه شیوع بالایی دارد و حدود ۴۰ درصد افراد را درگیر کرده است، روزهداری اصولی، میتواند مفید باشد؛ در واقع، بهجز بیماران کلیوی و دیابتی وابسته به انسولین، اغلب افراد با رعایت اصول تغذیهای و مشورت با پزشک میتوانند از فواید روزه بهرهمند شوند.
چرا برخی افراد در ماه رمضان چاق میشوند؟
مشاور تغذیه به علت افزایش وزن برخی افراد در ماه رمضان اشاره کرد و گفت: علت اصلی، نحوه افطار کردن است. مصرف کربوهیدراتهای ساده مانند زولبیا، بامیه و شیرینیها باعث افزایش سریع قند خون میشود؛ در پی آن، انسولین به مقدار زیاد ترشح شده و قند خون به سرعت افت میکند. این نوسانات مکرر انسولین، احساس ضعف و گرسنگی کاذب ایجاد کرده و زمینه افزایش وزن را فراهم میکند.عامل دیگر، کمبود آب سلولی است. صرف نوشیدن آب کافی نیست؛ آبی که سریع وارد بدن شده و دفع شود، تأمینکننده مطلوب نیاز سلولها نیست؛ مصرف سبزیجات و مواد غذایی سرشار از آب طبیعی، که بهآرامی جذب و آزاد میشوند، میتواند تعادل آب بدن را حفظ کند و از احساس تشنگی و ضعف بکاهد.
الگوی پیشنهادی برای افطار و سحر
وی در پاسخ به این سوال که شما چه الگویی برای تغذیه سالم در ماه رمضان پیشنهاد میکنید؟ اظهار کرد: توصیه من این است که افطار با آرامش و تدریج آغاز شود؛ برای مثال یک لیوان آب گرم یا ولرم همراه با یک عدد خرما ضمن اینکه نحوه خوردن نیز اهمیت دارد؛ آهسته و با توجه؛ پس از آن، چند لقمه کوچک نان، پنیر، گردو و سبزیجاتی مانند خیار و گوجه مصرف شود. سبزیجات بیش از ۹۰ درصد آب دارند و علاوه بر تأمین آب سلولی، سرشار از ویتامینها و املاح هستند. این شیوه باعث میشود قند خون به آرامی بالا رود و احساس سیری پایدار ایجاد شود؛ بین افطار تا سحر میتوان یک یا دو واحد میوه مصرف کرد. وعده سحری نیز بهتر است شامل غذای متعادل مانند پلو و خورشت در کنار سالاد یا سبزی باشد. این ترکیب، ضمن تأمین انرژی، مانع افزایش وزن شده و احساس تشنگی را در طول روز کاهش میدهد.
دکتر مردانی به علت تلخی دهان در روزهای ابتدایی روزهداری اشاره کرد و افزود: معمولاً پس از حدود ۱۰ تا ۱۲ روز از شروع روزهداری، ممکن است دهان دچار تلخی شود. یکی از دلایل آن تغییرات محیط دهان و فعالیت میکروارگانیسمهاست. در شرایط عادی، با مصرف مداوم مواد غذایی بهویژه شیرینیها، این میکروبها تغذیه میشوند؛ اما در حالت روزه، با کاهش دسترسی به مواد غذایی، ترکیبات متفاوتی تولید میکنند که میتواند باعث تغییر pH بزاق و ایجاد بوی نامطبوع شود. در این شرایط، رعایت دقیق بهداشت دهان و شستوشوی مناسب اهمیت زیادی دارد.
هشدار درباره افراط در روزه داری
این مشاورتغذیه در پاسخ به این سوال که آیا روزهداری طولانیمدت میتواند خطرناک باشد؟ تصریح کرد: اصل مهم در دین اسلام، میانهروی است. همانگونه که در آموزههای دینی آمده «بهترین امور، میانه آن است». اسلام دین سختگیری نیست. روزه واجب، یک ماه در سال است تا بدن و دستگاه گوارش فرصتی برای استراحت و بازسازی داشته باشند. افراط و تحمیل روزههای طولانیمدت بدون ضرورت شرعی و پزشکی میتواند به بدن آسیب برساند؛ باید به همان حدودی که شرع مقدس تعیین کرده پایبند بود و در موارد خاص نیز از نظر متخصصان و علما بهره گرفت.
دکتر مردانی در پایان تأکید کرد: روزه داری اگر آگاهانه، متعادل و همراه با تغذیه صحیح انجام شود، میتواند فرصتی ارزشمند برای ارتقای سلامت جسم و جان باشد. مهم آن است که اصول علمی و توصیههای پزشکی را در کنار باورهای دینی مورد توجه قرار دهیم.
نظر شما