به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، «ماه رمضان»، نهمین ماه قمری و ماه نزول قرآن، برای مسلمانان تنها یک تقویم عبادی نیست؛ مجموعهای از آیینها و سنتهای ریشهدار است که در گوشهوکنار ایران با رنگوبویی محلی برگزار میشود. از نقارهزنی و سحریخوانی گرفته تا منقبتخوانی و قرائت قرآن، هر منطقه روایت خاص خود را از مهمانی خدا دارد. در جنوب کشور اما، آیینی متفاوت با ضرباهنگی خاص، سحرهای رمضان را معنا میکند؛ آیینی به نام «دُم دُم سحری».
این سنت دیرینه که بیشتر در بافت قدیم شهر بوشهر و محلههایی چون شنبدی، دهدشتی، بهبهانی و کوتی برگزار میشود، یادگاری از روزگاری است که نه ساعت زنگدار بود و نه تلفن همراه و رسانهای برای بیدارباش. در آن سالها، سه تا چهار نفر از اهالی محل، حدود یک تا یکونیم ساعت پیش از اذان صبح، در کوچهها به راه میافتادند و با نوای دمام و خواندن اشعاری در وصف رمضان، مردم را از فرا رسیدن سحر آگاه میکردند.
واژه «دُم دُم سحری» در اصل «دَم سحری» به معنای لحظههای نزدیک به سپیدهدم است. در گذشتههای دور، این آیین بدون ساز اجرا میشد؛ اجراکنندگان با خواندن دعا و دقالباب بر درهای چوبی خانهها، روزهداران را بیدار میکردند. اما بهتدریج ساز بومی دمام به این مراسم افزوده شد و هویت صوتی تازهای به آن بخشید.
دمام، سازی کوبهای و آیینی در فرهنگ بوشهر است که در مناسبتهای مذهبی کاربرد دارد. با این حال، ریتم «دُم دُم سحری» با ضرباهنگ دمام در آیینهای سینهزنی تفاوت دارد؛ اینجا ریتمی سهضربی نواخته میشود و نوازنده باید در همان قالب مشخص، بداههنوازی کند و بدون خروج از چارچوب اصلی، ضربها را خرد و متنوع سازد.
اشعاری که در این آیین خوانده میشود، آمیزهای از مناجاتهای فارسی و عبارات عربی است؛ از «خداوندا تو ستاری، همه خوابند تو بیداری…» تا «السلام السلام یا شهر رمضان یا شهر صیام». در شبهای آغازین ماه، نوای «السلام یا شهر رمضان» کوچهها را پر میکند و در شب پایانی، این سلام به «الوداع یا رمضان» بدل میشود؛ بدرقهای اندوهناک برای ماهی که با مغفرت و برکت همراه بوده است.
نزدیک سحر، وقتی شهر در سکوت فرو رفته، صدای دمام در کوچههای آشتیکنان بوشهر میپیچد؛ نوایی که کهنسالان قدمتش را چند صد سال میدانند. نوازندگان پس از سی شب اجرای آیین، صبح عید فطر با نواختن دمام به در خانهها میروند و اهالی نیز به رسم قدردانی، به اندازه توان خود هدیهای به آنان میدهند.
امروز هم با وجود زندگی ماشینی و ابزارهای مدرن، «دُم دُم سحری» در برخی محلههای قدیمی بوشهر همچنان برگزار میشود؛ میراثی زنده که نهتنها کارکرد بیدارباش دارد، بلکه نمادی از همبستگی، دینداری و هویت فرهنگی مردم این دیار است. نوایی که هر سال با حلول رمضان، دوباره جان میگیرد و سحرهای جنوب را رنگی دیگر میبخشد.
نظر شما