خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: صنعاء در ۱۷ نوامبر جاری اعلام کرد که عملیات «والله من ورائهم محیط» به تسلط نیروهای مسلح یمن بر ۱۰ شهرستان در استانهای لحج و تعز انجامیده است.
بر اساس این اعلام، مساحت مناطق تحت کنترل حدود ۷۱۰۰ کیلومتر مربع برآورد میشود؛ پیشروی که میتواند فشار بر گزینههای عربستان و مسیرهای دریایی تحت تأثیر این تحولات در بابالمندب را افزایش دهد.
این تحولات پرسشهایی را درباره تغییر موازنه قدرت در جنوب غرب یمن، احتمال گسترش عملیات به عدن و تأثیر دستاوردهای میدانی صنعاء بر مذاکرات احتمالی با ریاض مطرح کرده است.
از تشدید درگیریها تا عقبنشینی؛ میدان نبرد چگونه تغییر کرد؟
پس از آنکه عربستان در تابستان بار دیگر بر شدت حملات خود افزود، نیروهای مسلح یمن در سپتامبر گذشته در امتداد ساحل پیشروی کردند و کنترل شهرستان المخا را به دست گرفتند. در اکتبر، گروههای مسلح مورد حمایت عربستان از بازپسگیری مواضعی در نزدیکی بابالمندب، از جمله ذوباب، خبر دادند. همزمان حلقه محاصره شهر تعز نیز تنگتر شد.
برهمین اساس، حدود شش هفته پس از آغاز ضدحمله، این گروهها در ۱۵ نوامبر از فرودگاه ذوباب و مناطق اطراف تنگه بابالمندب عقبنشینی کردند؛ اقدامی که از آن با عنوان «تغییر آرایش نیروها» یاد شد.
بررسی نقشه منتشرشده از سوی رسانههای جنگی یمن نشان میدهد مناطقی از شهرستانهای جبل حبشی، المسراخ، المعافر، المواسط، الشمایتین، سامع و الصلو و بخشهایی از الوازعیه و حیفان در استان تعز، در زمره مناطق تحت کنترل اعلامشده نیروهای مسلح یمن قرار گرفتهاند. در استان لحج نیز شهرستانهای المقاطره، المضاربه و رأسالعاره و بخشهایی از طورالباحه در این نقشه دیده میشوند.
خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع نظامی و دولتی وابسته به عدن گزارش داده است که نیروهای صنعاء کنترل شهرستانهای المقاطره و المضاربه را به دست گرفته و تا اردوگاه خرز پیشروی کردهاند؛ منطقهای که حدود ۶۰ کیلومتر با شهر عدن فاصله دارد.
سرتیپ عابد الثور، کارشناس نظامی، در گفتوگو با شبکه المیادین، تحولات اخیر را نتیجه عقبنشینی ظاهری نیروهای مسلح یمن و سپس اجرای یک عملیات دورزننده و ایجاد حلقه محاصره در اطراف تعز میداند. گزارشها نیز از محاصره این شهر حکایت دارند، هرچند مناطق اعلامشده تحت کنترل نیروهای یمنی به بخشهایی از استان تعز محدود میشود.
این کارشناس نظامی معتقد است در پی این تحولات، هرگونه تحرک در خلیج عدن در معرض کنترل میدانی و آتش نیروهای مسلح یمن قرار گرفته است.
در بیانیه نیروهای مسلح یمن، از شکست و انهدام ۱۲ لشکر متشکل از ۶۰ تیپ نظامی و همچنین انهدام، ازکارانداختن یا به غنیمت گرفتن صدها خودروی نظامی و زرهی خبر داده شده است.
این بیانیه همچنین به تصرف مقادیر زیادی سلاح، مهمات و تجهیزات نظامی اشاره میکند.
گزارشهای منتشرشده نیز از پیشروی میدانی و عقبنشینی نیروها از برخی مواضع حکایت دارند؛ تحولاتی که با هدف اعلامشده صنعاء برای تأمین امنیت مناطقی که حملات از آنها آغاز شده بود، ارتباط دارد.
عدن و آینده نبرد در جنوب یمن
اتصال ارتفاعات تعز به استان لحج و مسیر ساحلی منتهی به عدن، اهمیت راهبردی مواضع ازدسترفته را افزایش میدهد؛ چراکه این تحولات میتواند خطوط پشتیبانی و عمق دفاعی نیروهای مستقر در منطقه را تحت فشار قرار دهد.
برهمین اساس، اولویت گروههای مسلح مورد حمایت عربستان از گسترش حملات به سمت «حفاظت از مقر دولت عدن» تغییر کرده است. اما تبدیل فشار نظامی به نبردی مستقیم برای تصرف عدن، به تثبیت مواضع در لحج، انسجام خطوط دفاعی و توان نیروهای مسلح یمن برای ادامه پیشروی بستگی دارد.
این تحولات همچنین شورای رهبری ریاستجمهوری یمن را با چالش هماهنگی میان نیروهای وابسته به خود مواجه کرده است. گروههای مسلح تحت فرماندهی عبدالرحمن المحرمی، عضو این شورا، بر اولویت «تأمین امنیت عدن» تأکید کردهاند. در مقابل، عمرو البیض، نماینده رئیس شورای انتقالی جنوب، از نحوه مدیریت عملیات نظامی از سوی ریاض انتقاد کرده است.
این مواضع از اختلافنظر میان گروههای حاضر در ائتلاف مورد حمایت عربستان حکایت دارد؛ اختلافاتی که میتواند بر توان آنها برای بسیج و سازماندهی نیروهای نظامی تأثیر بگذارد.
با توجه به مجموعه این تحولات، احتمال تداوم درگیریها و تبادل حملات میان ریاض و صنعاء همچنان مطرح است.
همچنین تلاشهای میانجیگرانه نیز میتواند زمینه مهار تنشها را فراهم کند. در همین چارچوب، عمان با فرستاده سازمان ملل درباره راههای کاهش تنش رایزنی کرده است.
اکنون پرسش اصلی این است که پیشروی اعلامشده نیروهای مسلح یمن در لحج و تعز تا چه اندازه میتواند شروط مذاکرات احتمالی با عربستان را تغییر دهد و چه جایگاه سیاسی و اهرمهای تازهای برای صنعاء در معادلات آینده به همراه داشته باشد؟
در سوی دیگر، صنعاء خطاب به ساکنان استانهای جنوبی تأکید کرده است که عملیات نظامی علیه آنها نیست و از مردم خواسته اجازه ندهند مناطق محل سکونتشان به پایگاهی برای آغاز حملات تبدیل شود.
در نخستین واکنش دولت مستقر در عدن به تحولات اخیر نیز وزارت حملونقل از افزایش سطح آمادگی بنادر و فعالسازی برنامههای اضطراری خبر داد.
بر اساس دادههای منتشرشده از سوی «پورت واچ»، در هفته منتهی به ۶ نوامبر، پیش از تحولات اخیر، هفت مورد ورود کشتی به بندر عدن ثبت شده بود.
از سوی دیگر، ضیفالله الشامی، عضو دفتر سیاسی جنبش انصارالله، در گفتوگو با شبکه المیادین اعلام کرد که نبرد صنعاء در چارچوب دفاع از بابالمندب قرار دارد و حرکت به سمت استانهای جنوبی در برنامه این نیروها نیست.
او با تأکید بر اینکه انصارالله قصد پیشروی به سمت عدن را ندارد، گفت این نیروها هر اردوگاه یا محل تجمع نیروهای مزدور را که برای جنگ با آنها مورد استفاده قرار گیرد، در هر نقطهای هدف قرار خواهند داد.
ریاض و گذرگاه دریایی؛ پیامدهایی فراتر از مرزهای یمن
پس از تسلط نیروهای مسلح یمن بر مناطقی که صنعاء از آنها خبر داده است، ملک سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان، در ۱۶ نوامبر فهد السلمان، فرمانده نیروهای مشترک این کشور، را برکنار کرد و فیاض الرویلی را به فرماندهی نیروها در کنار ریاست ستاد کل ارتش منصوب کرد.
خبرگزاری رویترز به نقل از دو دیپلمات غربی گزارش داد که این تغییرات با نتایج تحولات میدانی ارتباط داشته است.
تثبیت دستاوردهای نظامی میتواند هزینه ادامه جنگ را برای ریاض افزایش دهد و در مقابل، موقعیت صنعاء را در مذاکرات احتمالی تقویت کند. به این ترتیب، امنیت مرزها و تردد دریایی در کنار یکدیگر به اهرمهای فشار صنعاء تبدیل میشوند.
در همین راستا، نیروهای مسلح یمن در بیانیهای اعلام کردند که در واکنش به «جنایتهای عربستان»، توان تسلیحاتی خود را توسعه خواهند داد و اهدافی را برای وارد کردن ضربات دردناکتر انتخاب میکنند.
این بیانیه همچنین بر ادامه عملیات در عمق خاک عربستان بر اساس معادله «محاصره در برابر محاصره و تشدید تنش در برابر تشدید تنش» تأکید کرده و توقف حملات و پایان محاصره را شرط پایان این عملیات دانسته است.
عابد الثور، کارشناس نظامی، معتقد است کنترل آتش در خلیج عدن میتواند توان تأثیرگذاری نیروهای مسلح یمن در نزدیکی تنگه بابالمندب را افزایش دهد. اما دادههای دریایی تصویری متفاوت از وضعیت فعلی تردد کشتیها ارائه میکنند.
بولتن مرکز اطلاعات دریایی مشترک در ۱۵ نوامبر از تداوم کشتیرانی و ثبات نسبی تردد در خلیج عدن خبر داد، هرچند سطح تهدید همچنان بالا ارزیابی شده است.
شرکت ویندوارد نیز اعلام کرد بین ۱۳ تا ۱۶ نوامبر، ۹۷ مورد عبور کشتیهای با طول بیش از ۵۰ متر از این منطقه ثبت شده است؛ در حالی که این رقم بین ۶ تا ۹ نوامبر ۱۱۵ مورد بود. به این ترتیب، میزان تردد ۱۶ درصد کاهش یافته است. همچنین در روز ۱۶ نوامبر، ۴۲ مورد عبور کشتی ثبت شد.
بر اساس گزارش این شرکت، کشتیهای مرتبط با عربستان از زمان اعمال محدودیتها در ۲۰ ژوئیه، تا حد زیادی از عبور از تنگه بابالمندب خودداری کردهاند، در حالی که تردد سایر کشتیها ادامه داشته است.
در مقابل، صنعاء در بیانیه خود مدعی شده است که پس از این عملیات، امنیت کشتیرانی افزایش یافته و محاصره دریایی صرفاً علیه عربستان اعمال میشود؛ اقدامی که پاسخی به محاصره و حملات عربستان علیه مردم یمن است.
تأثیر تحولات بابالمندب بر اسرائیل
پیامدهای پیشروی اعلامشده نیروهای مسلح یمن تنها به عربستان و معادلات داخلی این کشور محدود نمیشود و میتواند بر موقعیت اسرائیل نیز تأثیر بگذارد.
تثبیت مواضع نیروهای یمنی در نزدیکی بابالمندب ممکن است بازگشت کشتیرانی مستقیم به بندر ایلات را دشوارتر کند؛ بندری که تنها گذرگاه تجاری اسرائیل به دریای سرخ به شمار میرود.
آمار منتشرشده در سپتامبر گذشته از سوی روزنامه اقتصادی «گلوبس» نشان میدهد بندر ایلات در فاصله ژانویه تا ژوئیه ۲۰۲۶ حدود ۲۱ هزار خودرو دریافت کرده است؛ رقمی که در مدت مشابه سال ۲۰۲۳، پیش از آغاز جنگ، حدود ۱۱۱ هزار دستگاه بود. این اختلاف، ابعاد بحران فعالیت این بندر را نشان میدهد.
پیامدهای تضعیف موقعیت بندر ایلات به حوزه تجارت محدود نمیشود و میتواند بر محاسبات راهبردی اسرائیل نیز اثر بگذارد. رسانههای اسرائیلی پیشتر به اهمیت این بندر بهعنوان یک مسیر دریایی در جنوب اشاره کردهاند که در صورت اختلال در فعالیت بنادر مدیترانه، میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
نظر شما