خبرگزاری شبستان- استان گلستان، کتابخانه‌های عمومی از مهم‌ترین زیرساخت‌های فرهنگی هر جامعه به شمار می‌روند؛ فضاهایی که مأموریت آنها تنها به امانت کتاب محدود نمی‌شود و در ترویج فرهنگ مطالعه، ارتقای آگاهی عمومی، آموزش و تقویت سرمایه اجتماعی نقش دارند. با این حال، تحقق این مأموریت به تأمین منابع مالی، برخورداری از فضای مناسب و دسترسی عادلانه شهروندان به خدمات کتابخانه‌ای وابسته است؛ موضوعی که در استان گلستان با چالش‌هایی همراه شده است.
یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی کتابخانه‌های عمومی گلستان، تأخیر برخی شهرداری‌ها در پرداخت سهم قانونی این مجموعه از درآمدهای شهری است؛ سهمی که بر اساس قانون باید به میزان نیم‌درصد از درآمد شهرداری‌ها به حساب انجمن کتابخانه‌های عمومی همان شهر واریز شود.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان، با اشاره به مشکلات مالی این مجموعه به خبرنگار خبرگزاری شبستان گفت: نهاد کتابخانه‌های عمومی یک نهاد عمومی غیردولتی است و یکی از منابع اصلی تأمین اعتبار آن، سهم نیم‌درصدی از درآمد شهرداری‌هاست که بر اساس قانون باید به کتابخانه‌های عمومی اختصاص یابد.
آخوند عبدالحی میرزاعلی با تأکید بر اینکه پرداخت‌نشدن این سهم، اداره کتابخانه‌ها و ارائه خدمات فرهنگی را با مشکل مواجه می‌کند، افزود: حتی هزینه‌های جاری کتابخانه‌های استان از جمله قبوض آب، برق، گاز و تلفن نیز از محل همین اعتبارات تأمین می‌شود.
گرگان و گنبدکاووس در صدر مطالبات کتابخانه‌های عمومی
وی با انتقاد از عملکرد برخی شهرداری‌ها در پرداخت سهم قانونی کتابخانه‌ها، اظهار کرد: اگرچه تعدادی از شهرداری‌ها همکاری خوبی داشته‌اند، اما انتظار داریم شهرداری‌های گرگان و گنبدکاووس نیز در این زمینه اهتمام بیشتری داشته باشند.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان با اشاره به اینکه شهرداری گرگان تاکنون حدود سه میلیارد تومان از این محل پرداخت کرده است، گفت: با وجود این پرداخت، میزان واریزی این شهرداری در مقایسه با سهم پیش‌بینی‌شده کمتر از ۲۰ درصد است؛ در حالی که انتظار داشتیم با گذشت هشت ماه از سال، دست‌کم ۵۰ درصد سهم قانونی به‌صورت علی‌الحساب پرداخت شده باشد.
وی با بیان اینکه برخی شهرداری‌ها بیش از ۱۵۰ درصد سهم پیش‌بینی‌شده خود را پرداخت کرده‌اند، افزود: شهرداری انبارالوم نزدیک به ۲۰۰ درصد واریزی داشته و علاوه بر آن در فعالیت‌های فرهنگی، شاداب‌سازی و زیباسازی کتابخانه‌ها نیز مشارکت کرده است.
آخوند میرزاعلی از شهرداری‌های بندرترکمن و علی‌آبادکتول نیز به‌عنوان مجموعه‌های دارای عملکرد مطلوب در پرداخت سهم کتابخانه‌ها نام برد و از همکاری شهرداری کردکوی در سال جاری قدردانی کرد.
وی با اشاره به بدهی‌های انباشته برخی شهرداری‌ها از سال‌های گذشته، تصریح کرد: شهرداری گرگان و پس از آن شهرداری گنبدکاووس از جمله شهرداری‌هایی هستند که بیشترین بدهی را به کتابخانه‌های عمومی دارند.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان با اشاره به اینکه همه ردیف‌های درآمدی شهرداری‌ها مشمول محاسبه نیم‌درصد نمی‌شوند و ممکن است تمام بودجه پیش‌بینی‌شده نیز محقق نشود، گفت: مطالبه ما این نیست که شهرداری‌ها تمام سهم خود را یک‌جا پرداخت کنند، بلکه انتظار داریم بخشی از آن را به‌صورت علی‌الحساب واریز کنند تا بتوانیم هزینه‌های ضروری و برنامه‌های جاری را مدیریت کنیم.
وقتی بدهی، برق کتابخانه را هم قطع می‌کند
اما پیامدهای کمبود منابع مالی تنها به محدودیت در اجرای برنامه‌های فرهنگی یا تأخیر در تعمیر و تجهیز کتابخانه‌ها ختم نمی‌شود؛ گاهی این مشکلات به حدی می‌رسد که ارائه خدمات معمول به اعضا نیز با اختلال مواجه می‌شود.
آخوند میرزاعلی با اشاره به قطع برق کتابخانه میرفندرسکی به دلیل بدهی، اظهار کرد: مشکلات مالی گاهی به اندازه‌ای است که حتی امکان استفاده از سیستم‌های اداری و ارائه خدمات معمول به اعضای کتابخانه نیز با مشکل مواجه می‌شود؛ موضوعی که علاوه بر کتابداران، مراجعه‌کنندگان و اعضای کتابخانه‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وی با بیان اینکه منابع حاصل از نیم‌درصد درآمد شهرداری‌ها صرف هزینه‌های جاری، تعمیرات، تجهیزات و ملزومات اداری می‌شود، افزود: در شرایط تورمی کنونی حتی آماده‌سازی و تجهیز یک فضای معمولی نیز هزینه زیادی دارد.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان با اشاره به هزینه حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومانی آماده‌سازی و تجهیز اتاق جلسات، گفت: حتی برای تعمیر و تجهیز یک فضای محدود نیز باید اعتبار قابل توجهی اختصاص داد؛ بنابراین نمی‌توان با منابع اندک انتظار توسعه و نگهداری مناسب زیرساخت‌های کتابخانه‌ای را داشت.
وی همچنین با اشاره به مطالبه پرداخت سهم قانونی کتابخانه‌ها در نشست‌های مختلف از جمله جلسات با استاندار، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری، مدیرکل امور شهری و شهرداران استان، خواستار توجه جدی‌تر شهرداری‌ها به این تکلیف قانونی شد.
گلستان با ۷۴ کتابخانه و بیش از ۹۰۰ هزار جلد کتاب
با وجود این چالش‌های مالی و زیرساختی، کتابخانه‌های عمومی گلستان ظرفیت قابل توجهی در ارائه خدمات فرهنگی به شهروندان دارند.
آخوند میرزاعلی با تشریح وضعیت کتابخانه‌های عمومی استان، گفت: اداره کل کتابخانه‌های عمومی گلستان با ۷۴ باب کتابخانه شامل ۶۲ کتابخانه نهادی و ۱۲ کتابخانه مشارکتی و مستقل فعالیت می‌کند و در حال حاضر بیش از ۹۰۰ هزار جلد کتاب در مجموعه کتابخانه‌های عمومی استان وجود دارد.
وی افزود: میزان امانت کتاب در بازه زمانی آبان ۱۴۰۴ تا آبان ۱۴۰۵ از ۴۰۰ هزار نسخه فراتر رفته است؛ آماری که نشان‌دهنده ظرفیت کتابخانه‌ها و استقبال بخشی از جامعه از خدمات کتابخوانی است.
۶ شهر و منطقه گلستان همچنان بدون کتابخانه عمومی
در کنار مسائل مالی، کمبود فضای کتابخانه‌ای در برخی شهرها و مناطق استان نیز از دیگر چالش‌های پیش روی توسعه عدالت فرهنگی است.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان با اشاره به مناطق فاقد کتابخانه عمومی، اظهار کرد: شهرهای قرق در شهرستان گرگان، سنگدوین در علی‌آبادکتول، دوزین در مینودشت، ینقاق در گالیکش، تاتار در رامیان و گلیداغ در مراوه‌تپه همچنان فاقد کتابخانه عمومی هستند.
وی با اعلام آمادگی برای راه‌اندازی کتابخانه در این مناطق، تصریح کرد: در صورت واگذاری یک ساختمان به‌صورت حق انتفاعی از سوی شهرداری‌ها، شوراهای اسلامی شهر و روستا، دستگاه‌های اجرایی یا خیران، اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان آمادگی دارد آن را تجهیز کند و نیروی انسانی مورد نیاز را نیز از همان منطقه جذب کند.
آخوند میرزاعلی با تأکید بر اینکه راه‌اندازی کتابخانه در مناطق فاقد این زیرساخت می‌تواند دسترسی مردم به منابع مطالعاتی و خدمات فرهنگی را افزایش دهد، خواستار مشارکت دستگاه‌های اجرایی، مدیریت شهری و خیران در این زمینه شد.
۲ کتابخانه سیار در مسیر گسترش خدمات فرهنگی
یکی دیگر از برنامه‌های اداره کل کتابخانه‌های عمومی گلستان برای جبران بخشی از کمبود زیرساخت‌ها، توسعه خدمات کتابخانه‌ای سیار است.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان از اختصاص دو دستگاه خودروی کتابخانه سیار با پیگیری از نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور خبر داد و گفت: این خودروها برای ارائه خدمات کتابخانه‌ای در شهرستان‌های گنبدکاووس، کلاله و مراوه‌تپه به کار گرفته خواهند شد.
وی با اشاره به اهمیت توسعه خدمات کتابخانه‌ای در مناطق کم‌برخوردار، ابراز امیدواری کرد: با بهره‌گیری از ظرفیت کتابخانه‌های سیار، دسترسی گروه‌های مختلف مردم به کتاب و منابع مطالعاتی تسهیل شود.
کتابخانه‌ها برای توسعه، به حمایت عملی نیاز دارند
آنچه از وضعیت کتابخانه‌های عمومی گلستان برمی‌آید، فاصله میان ظرفیت‌های موجود و نیازهای زیرساختی و مالی این مجموعه است. از یک سو، بیش از ۹۰۰ هزار جلد کتاب، ۷۴ باب کتابخانه و امانت بیش از ۴۰۰ هزار نسخه کتاب، ظرفیت فرهنگی قابل توجهی را نشان می‌دهد و از سوی دیگر، بدهی‌های انباشته، تأخیر در پرداخت سهم قانونی شهرداری‌ها و محرومیت برخی مناطق از کتابخانه عمومی، مسیر توسعه خدمات را دشوار کرده است.
در چنین شرایطی، تحقق سهم نیم‌درصدی شهرداری‌ها، مشارکت خیران در تأمین فضاهای کتابخانه‌ای و حمایت دستگاه‌های اجرایی می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را برطرف کند.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان نیز با قدردانی از همراهی اصحاب رسانه در ترویج فرهنگ کتابخوانی، خواستار مطالبه‌گری رسانه‌ها برای تحقق سهم قانونی کتابخانه‌های عمومی و حمایت از توسعه زیرساخت‌های فرهنگی استان شد.
بی‌تردید توسعه فرهنگ مطالعه تنها با افزایش تعداد کتاب‌ها محقق نمی‌شود؛ کتابخانه‌ها برای ایفای نقش مؤثر خود به منابع مالی پایدار، فضای مناسب و حمایت عملی دستگاه‌های مسئول نیاز دارند؛ چراکه دسترسی به کتاب و خدمات فرهنگی نباید به محل زندگی و توان اقتصادی شهروندان وابسته باشد.
نظر شما