به گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از مسلمون حول العالم، ریشه‌های تبعیض علیه مسلمانان در نروژ را می‌توان در تجربه‌های روزمره‌ای دید که از نگاه‌های مشکوک و اظهارنظرهای تحقیرآمیز در خیابان و وسایل حمل‌ونقل عمومی آغاز می‌شود و تا تبعیض در مدارس، محیط‌های کاری و بیمارستان‌ها و حتی حمله به مساجد و قتل با انگیزه نفرت پیش می‌رود.
روایت مسلمانان این کشور نشان می‌دهد که چنین تجربه‌هایی چگونه احساس امنیت و تعلق آنان به جامعه‌ای را که در آن زندگی می‌کنند، تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در این میان، آموزش، گفت‌وگو و همبستگی اجتماعی از جمله راهکارهایی است که برای مقابله با نژادپرستی و حمایت از حق مسلمانان برای زندگی امن و همراه با کرامت مورد تأکید قرار گرفته است.
فیلمی درباره تجربه مسلمانان از اسلام‌ستیزی
شبکه گفت‌وگوی اسلامی نروژ (Muslimsk Dialognettverk) بار دیگر توجه‌ها را به فیلمی آموزشی با عنوان «دشمنی با مسلمانان» (Muslimfiendtlighet) جلب کرده است؛ اثری که تجربه‌های مسلمانان از تبعیض و نفرت را مستند می‌کند.
این فیلم را برنامه «دمبرا» (Dembra) تولید کرده و نخستین بار در ۲۱ آوریل ۲۰۲۶ منتشر شده است. در آن، مسلمانان نروژی از تجربه‌های شخصی خود می‌گویند و پژوهشگران نیز ابعاد مختلف دشمنی با مسلمانان را بررسی می‌کنند؛ پدیده‌ای که از پیش‌داوری‌ها و رفتارهای تبعیض‌آمیز روزمره تا خشونت افراطی و قتل را دربرمی‌گیرد.
شبکه گفت‌وگوی اسلامی نروژ در اطلاعیه‌ای که ۸ نوامبر در صفحه رسمی خود منتشر کرد، تماشای این فیلم را به‌ویژه به معلمان و افرادی که با جوانان کار می‌کنند، توصیه کرده است.
این شبکه گزارش داد روایت‌های انسانی و اطلاعات پژوهشی ارائه‌شده در فیلم می‌تواند به شناخت بهتر این پدیده، گفت‌وگو درباره آن در مراکز آموزشی و مقابله با پیش‌داوری‌ها کمک کند.
تولید این اثر را شرکت «اسکریم مدیا» (Scream Media) برای برنامه دمبرا و مرکز مطالعات هولوکاست و اقلیت‌های نروژ بر عهده داشته است. در ساخت فیلم همچنین از تصاویر آرشیوی شبکه رادیو و تلویزیون نروژ (NRK)، شبکه TV2 و محتوای تصویری پلتفرم فری‌پیک استفاده شده است.
فیلم به زبان نروژی ساخته شده و نسخه‌هایی با زیرنویس انگلیسی و نروژی نیز در دسترس است. این اثر بخشی از منابع آموزشی برنامه دمبرا برای مدارس به شمار می‌رود.
تبعیض روزمره و پیش‌داوری‌های اجتماعی
در این فیلم، دشمنی با مسلمانان به‌عنوان مجموعه‌ای از ادعاهای منفی، نادرست یا اغراق‌آمیز درباره آنان تعریف می‌شود؛ ادعاهایی که مسلمانان را گروهی یکدست فرض می‌کند و ویژگی‌هایی مانند مخالفت با دموکراسی، گرایش به خشونت یا آسیب‌رساندن به جامعه نروژ را به همه آن‌ها نسبت می‌دهد.
روایت‌های فیلم از شکل‌های گوناگون تبعیض روزمره حکایت دارد؛ از نگاه‌های خصمانه و اظهارنظرهای توهین‌آمیز گرفته تا رفتارهایی که ترس از مسلمانان یا تمایل به دوری‌کردن از آنان را نشان می‌دهد.
یکی از زنان حاضر در فیلم می‌گوید از دوران کودکی با چنین رفتارهایی روبه‌رو بوده است. او می‌گوید که برخی مسافران اتوبوس، به‌محض ورود او و مادرش، جای خود را عوض می‌کردند. این رفتارها در شکل‌گیری احساس پذیرفته‌شدن و تعلق او به جامعه تأثیر گذاشت.
یکی دیگر از شرکت‌کنندگان به پیش داوری‌هایی اشاره می‌کند که زنان مسلمان را افرادی تحت سلطه و فاقد قدرت تصمیم‌گیری معرفی می‌کند. مردان مسلمان نیز گاه در قالب کلیشه‌هایی مانند افراد خشمگین، خطرناک یا تهدیدکننده به تصویر کشیده می‌شوند.
آزار زنان محجبه، کشیدن حجاب از سر آنان و کنار گذاشتن درخواست‌های استخدامی افرادی با نام‌های دارای پیشینه اسلامی، از دیگر نمونه‌هایی است که در فیلم به آن‌ها اشاره می‌شود. در این موارد، افراد به‌جای آنکه بر اساس توانایی‌ها و ویژگی‌های شخصی ارزیابی شوند، با پیش‌فرض‌های منفی درباره اسلام و مسلمانان مواجه می‌شوند.
یکی از مسلمانان نروژی نیز از تجربه تحقیرآمیز خود در دوران مدرسه می‌گوید که معلمش نام او را به عمد به شکلی تمسخرآمیز تلفظ می‌کرد و همین رفتار باعث خنده همکلاسی‌ها و احساس شرمندگی او می‌شد. با وجود آنکه به نام و هویت خود افتخار می‌کرد.
او پس از تکرار این رفتارها، از معلم پرسید چرا با او چنین برخوردی دارد. معلم، به روایت این فرد، پاسخ داد که نام‌های اسلامی را در مدرسه دوست ندارد و پیشنهاد کرد از نامی نروژی مانند «یوناس» استفاده کند.
تأثیر این تجربه به دوران مدرسه محدود نماند و در مراحل بعدی زندگی، از جمله خدمت سربازی و ورود به محیط کار، نیز ادامه یافت. او سرانجام تصمیم گرفت نام خود را تغییر دهد. تصمیمی که تحت تأثیر تجربه‌های تلخی بود که بر احساس غرور و تعلقش به نامش سایه انداخته بود.
تبعیض در محیط کار و مراکز درمانی
یک روزنامه‌نگار مسلمان نیز در این فیلم از مسیری می‌گوید که با علاقه به روایت داستان‌های انسانی آغاز شد. او تحصیل در رشته روزنامه‌نگاری را انتخاب کرد و پس از استخدام در شبکه رادیو و تلویزیون نروژ (NRK)، به آرزوی حرفه‌ای خود رسید.
اما ممنوعیت استفاده از حجاب هنگام حضور مقابل دوربین تلویزیون باعث شد شغلش را از دست بدهد. زمانی هم که تصمیم گرفت تجربه خود را با افکار عمومی نروژ در میان بگذارد، با موجی از توهین‌ها، اظهارنظرهای خصمانه و تهدید روبه‌رو شد.
او از احساس انزوایی سخن می‌گوید که وقتی یک مسلمان ناچار است پیوسته ثابت کند برای جامعه خطری ندارد، به وجود می‌آید؛ در حالی که پیش‌داوری‌ها همچنان او را دنبال می‌کنند و فرصت مشارکت و فعالیت اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
در بخش دیگری از فیلم، یک جوان مسلمان تجربه خانواده‌اش را در دوران بیماری پدرش روایت می‌کند. پدر او بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ بیش از ۱۰۰ بار در بیمارستان بستری شده بود.
این جوان به موردی اشاره می‌کند که در آن، قند خون پدرش نزدیک به ۹ ساعت اندازه‌گیری نشده بود. او از یکی از پرستاران خواست این کار را انجام دهد، اما پرستار پاسخ داد که مشغول است و نمی‌تواند به این درخواست رسیدگی کند.
او می‌گوید که وقتی توضیح داد که اندازه‌گیری قند خون تنها چند دقیقه زمان می‌برد، پرستار او را متهم کرد که می‌خواهد همان‌طور که بر مادر و خواهرش سلطه دارد، بر او نیز اعمال قدرت کند. این واکنش، تصویری کلیشه‌ای از مرد مسلمان را بازتاب می‌داد که او را فردی سلطه‌گر و مخالف حقوق زنان می‌داند.
این جوان می‌گوید از این برخورد شوکه و تحقیر شد و از اعتراض کردن ترسید. این اتفاق تنها یکی از تجربه‌های ناخوشایندی بود که خانواده‌اش هنگام همراهی پدر در بیمارستان با آن روبه‌رو شدند.
از تبعیض اجتماعی تا خشونت علیه مسلمانان
فیلم در ادامه، از تبعیض‌های اجتماعی و نهادی به حوادث خشونت‌آمیز ناشی از دشمنی با مسلمانان می‌پردازد و تصاویری از تهدیدها و حمله به مسلمانان و مساجد در نروژ را نشان می‌دهد.
از جمله این تصاویر، سوزاندن قرآن در مقابل مسجدی در منطقه مورتنسرود در اسلو و صحنه‌هایی از آثار تیراندازی در داخل یک مسجد است. همچنین گزارش‌های رسانه‌ای درباره تهدیدها و حمله‌هایی با انگیزه اسلام‌ستیزانه در فیلم گنجانده شده است.
یکی از پژوهشگران حاضر در فیلم می‌گوید نروژ شاهد حملات تروریستی مرتبط با افکار و مواضع ضداسلامی بوده است. دشمنی با مسلمانان تنها به اظهارنظرهای توهین‌آمیز و تبعیض روزمره محدود نمی‌شود و در شکل‌های افراطی‌تر می‌تواند به خشونت منجر شود.
یکی از بخش‌های تأثیرگذار فیلم به قتل تامیما، زن جوان مسلمان، اختصاص دارد. او هنگام کار به‌تنهایی در یکی از مراکز مراقبت و اقامت حمایتی در منطقه کامپن اسلو به قتل رسید. در فیلم آمده است که عامل این جنایت گفته بود او را به دلیل پیشینه مهاجرتی و مسلمان‌بودنش کشته است.
یکی از شرکت‌کنندگان درباره تأثیر این قتل بر مسلمانان نروژ می‌گوید دانستن اینکه در جامعه نفرت وجود دارد، با درک این واقعیت که چنین نفرتی می‌تواند به قتل افرادی منجر شود که در کنار ما زندگی می‌کنند، تفاوت زیادی دارد.
او می‌گوید پس از این حادثه، برای جان خود و مادرش نگران شده است؛ زیرا هویت مسلمانی آن‌ها آشکار است. همچنین درباره زنان مسلمانی که از بستگان، دوستان و آشنایانش هستند، احساس نگرانی می‌کند.
این حادثه نشان داد که نفرت می‌تواند از سطح رفتارهای خصمانه فراتر برود و به تهدیدی مستقیم علیه جان افراد تبدیل شود.
فیلم تصاویری از دوستان و همکاران تامیما را نیز نشان می‌دهد که در محل قتل او گل گذاشته‌اند و یادش را گرامی می‌دارند. روایت‌های شرکت‌کنندگان از اندوه و ترسی حکایت دارد که این جنایت در جامعه مسلمانان نروژ بر جای گذاشته است.
این پرونده پرسش‌هایی جدی درباره مسئولیت جامعه در مقابله با نفرت پراکنی پیش از تبدیل شدن آن به خشونت مطرح می‌کند. یکی از شرکت‌کنندگان از سکوت در برابر رفتارهای نژادپرستانه، به‌ویژه زمانی که از سوی افراد نزدیک مانند دوستان، اعضای خانواده، همسایگان یا همکاران سر می‌زند، انتقاد می‌کند.
برخی دیگر نیز می‌پرسند پس از ابراز همدردی و برگزاری مراسم یادبود، چه اقداماتی باید انجام شود تا از تکرار چنین جنایت‌هایی جلوگیری شود و واکنش جامعه به محکوم‌کردن حادثه پس از وقوع آن محدود نماند.
نقش رسانه‌ها، آموزش و جامعه در مقابله با اسلام ستیزی
فیلم به نقش رسانه‌ها و آثار سینمایی و تلویزیونی در شکل گیری نگاه عمومی به مسلمانان نیز می‌پردازد. تکرار تصاویری که مسلمانان را تروریست، افراط گرا یا مخالف دموکراسی و زنان مسلمان را قربانی سرکوب معرفی می‌کنند، از جمله موضوعاتی است که در این بخش بررسی می‌شود.
یکی از شرکت‌کنندگان معتقد است تکرار این تصاویر بر نگاه جامعه به مسلمانان اثر می‌گذارد و در تعیین این موضوع نقش دارد که چه کسانی بخشی از جامعه ملی به شمار می‌روند و با چه کسانی مانند افرادی بیگانه و متفاوت رفتار می‌شود.
شرکت‌کنندگان تأکید می‌کنند مقابله با نژادپرستی مستلزم سکوت نکردن در برابر پیش داوری‌هاست؛ حتی اگر این رفتارها از سوی دوستان، اعضای خانواده، همکاران یا همسایگان مطرح شوند. مدارا با نفرت پراکنی در محیط اجتماعی می‌تواند به تداوم و گسترش آن کمک کند.
یکی از زنان حاضر در فیلم نیز از اهمیت مداخله دیگران برای حمایت از قربانیان تبعیض می‌گوید. دفاع از فردی که در موقعیت ضعف یا ترس قرار دارد و نمی‌تواند از خود دفاع کند، می‌تواند احساس امنیت و حمایت را به او بازگرداند.
در این فیلم، مسئولیت مقابله با تبعیض و تقویت حمایت‌های قانونی بر عهده سیاستمداران اعلام می‌شود. از روزنامه‌نگاران نیز خواسته می‌شود هنگام پرداختن به اسلام و مسلمانان، در انتخاب تصاویر، واژه‌ها و زاویه روایت دقت کنند. در کنار این موارد، افراد جامعه نیز باید پیش داوری‌های خود را بازبینی کنند.
در حوزه آموزش، یکی از شرکت‌کنندگان بر ضرورت آشناکردن نسل جدید با دانش و ابزارهایی تأکید می‌کند که به دانش‌آموزان امکان می‌دهد درباره نژادپرستی در کلاس‌های درس گفت‌وگو کنند و پیامدهای آن را برای جامعه بشناسند.
در همین چارچوب، برنامه «دمبرا» (Dembra) به‌عنوان یک طرح آموزشی در نروژ فعالیت می‌کند. نام این برنامه به مفهوم آمادگی دموکراتیک برای مقابله با یهودستیزی و نژادپرستی اشاره دارد.
دمبرا با ارائه برنامه‌های توسعه‌ای به مدارس و مراکز تربیت معلم، برای پیشگیری از پیش داوری، طرد اجتماعی و تبعیض و تقویت ارزش‌های دموکراتیک در محیط های آموزشی تلاش می‌کند.
مبارزه با اسلام‌هراسی، نژادپرستی، یهودستیزی، نفرت‌پراکنی و افراط‌گرایی از محورهای فعالیت این برنامه است. دمبرا این اهداف را از طریق منابع آموزشی، دوره‌های توانمندسازی و فعالیت‌های آگاهی‌بخش برای معلمان و دانش‌آموزان دنبال می‌کند و با همکاری شش مرکز تخصصی فعال در حوزه صلح و حقوق بشر، در مناطق مختلف نروژ فعالیت دارد.
نظر شما