خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- بعضی میراث‌ها را نمی‌توان تنها در بناهای قدیمی، اسناد تاریخی یا نام واقفان جست‌وجو کرد؛ برخی از آنها در آیین‌هایی ریشه دوانده‌اند که قرن‌هاست از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند و هنوز هم نبض زندگی مذهبی مردم را به تپش درمی‌آورند. وقف، یکی از همین میراث‌های ارزشمند است؛ سنتی برخاسته از ایمان و باور مردمی که بخشی از دارایی خود را نه برای امروز، بلکه برای زنده نگه داشتن یک اعتقاد و ماندگار کردن یک فرهنگ در گذر زمان ǰ̣ داده‌اند.
در بیرجند، شهری که تاریخ مذهبی آن با نام خاندان‌های متدین، مساجد، حسینیه‌ها و مجالس اهل‌بیت(ع) گره خورده است، موقوفات عزاداری جایگاه ویژه‌ای در حافظه تاریخی مردم دارند. این موقوفات تنها مجموعه‌ای از املاک، زمین‌ها و خانه‌های ثبت‌شده در اسناد وقفی نیستند، بلکه روایتگر ارادت مردمانی هستند که سال‌ها پیش اندیشیدند چگونه می‌توان چراغ عزاداری و محبت اهل‌بیت(ع) را حتی پس از گذشت عمرشان روشن نگه داشت.
به مناسبت ایام فاطمیه، بازخوانی این سنت دیرینه فرصتی است تا گوشه‌ای از تاریخ ارادت مردم خراسان جنوبی به خاندان عصمت و طهارت(ع) مرور شود؛ تاریخی که در آن، نام واقفانی همچون حاج میر حسین قاینی در کنار حسینیه‌ها و موقوفات کهن بیرجند، یادآور پیوند عمیق ایمان، نیکوکاری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.
حجت‌الاسلام پرویز بخشی‌پور در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، با اشاره به پیشینه وقف برای عزاداری اهل‌بیت(ع)، اظهار کرد: موقوفات مذهبی بیرجند از جمله سرمایه‌های ارزشمند تاریخی و فرهنگی این شهرستان به شمار می‌روند که نشان‌دهنده عمق باورهای دینی مردم و اهتمام آنان به حفظ شعائر مذهبی در طول تاریخ است.
موقوفه حاج میر حسین قاینی؛ سندی از ارادت دیرینه مردم بیرجند
وی با اشاره به یکی از موقوفات قدیمی بیرجند که با نیت عزاداری اهل‌بیت(ع) به ثبت رسیده است، گفت: موقوفه حاج میر حسین قاینی از جمله موقوفات ارزشمند و تاریخی شهرستان بیرجند است که در سال ۱۳۲۰ با نیت عزاداری سیزده معصوم(ع) ثبت شده است.موقوفه حاج میر حسین قاینی از جمله موقوفات ارزشمند و تاریخی شهرستان بیرجند است که در سال ۱۳۲۰ با نیت عزاداری سیزده معصوم(ع) ثبت شده است.
حجت الاسلام بخشی‌پور با بیان اینکه این موقوفه شامل چندین بخش از املاک و مستغلات بوده است، افزود: بر اساس اسناد و اطلاعات موجود، بیست فنجان آب و اراضی مسک، پنج فنجان از قریه گسک و یک باب خانه در قریه نوزاد از جمله رقبات این موقوفه به شمار می‌روند.
وی ادامه داد: تنوع رقبات این موقوفه، از منابع آبی و اراضی کشاورزی گرفته تا املاک مسکونی، نشان‌دهنده توجه واقف به ایجاد پشتوانه‌ای برای استمرار نیت خیر خود بوده است؛ به این معنا که واقف تلاش کرده با اختصاص بخشی از دارایی‌های خود، زمینه تأمین هزینه‌های برگزاری مراسم عزاداری را در طول زمان فراهم کند.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی با تأکید بر اهمیت حفظ نیت واقفان تصریح کرد: آنچه در فرهنگ وقف اهمیت دارد، تنها اختصاص یک ملک یا دارایی نیست، بلکه تداوم یک نیت خیر در طول نسل‌هاست؛ نیتی که با گذشت سالیان همچنان قابلیت اجرا دارد و می‌تواند در زنده نگه داشتن مناسبت‌های مذهبی و شعائر دینی نقش‌آفرین باشد.
حسینیه کبابی؛ بیش از یک قرن پاسداری از آیین عزاداری
وی با اشاره به دیگر موقوفات قدیمی شهرستان بیرجند، به حسینیه کبابی اشاره کرد و گفت: این حسینیه از جمله موقوفات باسابقه شهر بیرجند است که بیش از یک قرن قدمت دارد و توسط مرحوم کربلایی غلامرضا کبابی برای برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم وقف شده است.
حجت الاسلام بخشی‌پور افزود: حسینیه کبابی در طول سالیان متمادی، محلی برای برگزاری مراسم سوگواری و زنده نگه داشتن یاد و نام حضرت اباعبدالله الحسین(ع) بوده و همچنان به عنوان بخشی از هویت مذهبی و تاریخی بیرجند شناخته می‌شود.
وی با بیان اینکه چنین موقوفاتی تنها یک مکان برای برگزاری مراسم مذهبی نیستند، اظهار کرد: حسینیه‌های قدیمی در واقع بخشی از حافظه جمعی مردم هستند؛ مکان‌هایی که خاطرات نسل‌های مختلف از عزاداری، روضه‌خوانی، نذر، اطعام و گردهمایی‌های مذهبی در آنها شکل گرفته است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی ادامه داد: استمرار فعالیت این مکان‌ها نشان می‌دهد که وقف تا چه اندازه می‌تواند در حفظ سنت‌های دینی و انتقال فرهنگ مذهبی به نسل‌های آینده مؤثر باشد؛ چراکه با وجود تغییر شرایط اجتماعی و گذشت سالیان طولانی، همچنان امکان بهره‌مندی مردم از این موقوفات فراهم است.
حسینیه دختر آخوند؛ روایت بانویی که نامش در تاریخ وقف ماندگار شد
حجت الاسلام بخشی‌پور در ادامه به حسینیه دختر آخوند به عنوان یکی دیگر از موقوفات قدیمی بیرجند اشاره کرد و گفت: این حسینیه نیز با قدمتی بیش از یک قرن، در مسیر برگزاری مراسم عزاداری حضرت سیدالشهدا(ع) قرار گرفته و از جمله مکان‌های مذهبی باسابقه این شهرستان محسوب می‌شود.
وی با اشاره به پیشینه این مکان افزود: حسینیه دختر آخوند یادآور بانویی اهل علم و معرفت است که در گذشته در این مکان کلاس‌های دینی برگزار می‌کرده و فضای آن محل آموزش و ترویج معارف اسلامی بوده است؛ مکانی که بعدها در مسیر برگزاری مراسم عزاداری و پاسداشت شعائر حسینی قرار گرفت.
وی ادامه داد: این موضوع نشان می‌دهد که نقش زنان در تاریخ مذهبی و فرهنگی بیرجند نیز قابل توجه بوده است؛ زنانی که با فعالیت‌های علمی، دینی و اقدامات خیرخواهانه خود، در شکل‌گیری و استمرار جریان فرهنگی و مذهبی جامعه سهم داشته‌اند.
حجت الاسلام بخشی‌پور با بیان اینکه معرفی چنین موقوفاتی می‌تواند نسل جوان را با پیشینه مذهبی و فرهنگی شهر خود آشنا کند، خاطرنشان کرد: هر یک از این مکان‌ها روایت مستقلی از ایمان، خیرخواهی و دلبستگی مردم به اهل‌بیت(ع) دارند و شناخت این پیشینه‌ها به درک بهتر جایگاه وقف در زندگی اجتماعی مردم کمک می‌کند.
موقوفات فاطمی در خراسان جنوبی
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی با اشاره به جایگاه ویژه شهرستان بیرجند در حوزه موقوفات مذهبی، بیان کرد: آمارها نشان می‌دهد موقوفات فاطمی در خراسان جنوبی وجود دارد؛ موضوعی که بیانگر سابقه دیرینه ارادت مردم این منطقه به حضرت فاطمه زهرا(س) و خاندان عصمت و طهارت(ع) است.
وی افزود: وجود موقوفاتی با نیت برگزاری مراسم عزاداری و بزرگداشت مناسبت‌های مذهبی، نشان می‌دهد که مردم این منطقه در دوره‌های مختلف تاریخی، تلاش کرده‌اند بخشی از دارایی خود را در مسیر ترویج فرهنگ اهل‌بیت(ع) قرار دهند.
حجت الاسلام بخشی‌پور با تأکید بر اینکه وقف یکی از ماندگارترین جلوه‌های مشارکت مردمی در فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی است، گفت: واقفان با این اقدام، زمینه‌ای فراهم کرده‌اند تا مراسم مذهبی محدود به زمان حیات خودشان نباشد و نسل‌های بعد نیز بتوانند از محل درآمد موقوفات، آیین‌های دینی و مذهبی را برگزار کنند.
وی ادامه داد: موقوفات فاطمی نیز از این جهت اهمیت ویژه‌ای دارند؛ چراکه علاوه بر تأمین هزینه‌های برگزاری مراسم سوگواری، زمینه آشنایی جامعه با سیره و شخصیت حضرت زهرا(س)، تبیین جایگاه آن حضرت و انتقال معارف فاطمی به نسل‌های جدید را فراهم می‌کنند.
از نیت واقفان تا مسئولیت نسل امروز در حفظ میراث فاطمی
حجت الاسلام بخشی‌پور با اشاره به ضرورت صیانت از موقوفات قدیمی اظهار کرد: حفظ و نگهداری موقوفات، اجرای دقیق نیات واقفان و بهره‌برداری صحیح از رقبات وقفی از جمله مسئولیت‌هایی است که باید با جدیت دنبال شود تا این سرمایه‌های ارزشمند در مسیر تعیین‌شده باقی بمانند.
وی افزود: موقوفاتی که با نیت عزاداری اهل‌بیت(ع) ایجاد شده‌اند، باید به گونه‌ای مدیریت شوند که درآمد حاصل از آنها در همان مسیر مورد نظر واقف هزینه شود و امکان استمرار مراسم مذهبی و بهره‌مندی مردم از این ظرفیت‌ها فراهم باشد.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت معرفی واقفان و موقوفات تاریخی به جامعه، بیان کرد: آشنایی نسل جوان با نام واقفانی که سال‌ها پیش بخشی از اموال خود را برای زنده نگه داشتن شعائر دینی اختصاص داده‌اند، می‌تواند فرهنگ وقف را در جامعه تقویت کند و زمینه‌ساز شکل‌گیری موقوفات جدید متناسب با نیازهای روز باشد.
وی خاطرنشان کرد: موقوفه حاج میر حسین قاینی، حسینیه کبابی و حسینیه دختر آخوند تنها نمونه‌هایی از میراث ماندگار مردم بیرجند در مسیر پاسداشت فرهنگ اهل‌بیت(ع) هستند؛ میراثی که از دل ایمان و ارادت برخاسته و امروز به عنوان بخشی از هویت تاریخی و مذهبی این شهر پیش روی ما قرار دارد.
حجت الاسلام بخشی‌پور در پایان تأکید کرد: وقف زمانی به معنای واقعی خود می‌رسد که نیت خیر واقف در طول زمان حفظ شود و نسل‌های بعد نیز امانت‌دار این سنت ارزشمند باشند؛ چراکه هر موقوفه، روایتگر عشقی است که واقف خواسته آن را فراتر از عمر خود، برای همیشه زنده نگه دارد.
نظر شما