به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، مراسم گرامی‌داشت روز جهانی میراث ناملموس، پیش از ظهر امروز دوشنبه ۱۸ آبان، با حضور علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور، حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ـ ایران و علی عبدالعلی‌زاده، نماینده رئیس‌جمهوری و آتوسا مؤمنی، رئیس مرکز میراث ناملموس تهران در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور، در سالن فجر وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برگزار شد.
ایران سرزمین تبدیل «کمیابی به دانایی» است
در ابتدای این مراسم «آتوسا مؤمنی»، رئیس مرکز میراث ناملموس تهران با تأکید بر ضرورت بازخوانی دانش سنتی در مواجهه با بحران‌های زیست‌محیطی گفت: تجربه تاریخی ایرانیان در مدیریت کم‌آبی نشان می‌دهد که جوامع محلی تنها به دنبال دسترسی به منابع آب نبوده‌اند، بلکه در طول نسل‌ها نظام‌هایی برای استحصال، ذخیره‌سازی و توزیع عادلانه آن ایجاد کرده‌اند.
وی قنات، آب‌انبار و نظام میرابی را از نمونه‌های برجسته این دانش دانست و اظهار کرد: این دستاوردها علاوه بر جنبه فنی، حامل مفاهیمی همچون عدالت اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و مشارکت جمعی هستند.
مؤمنی با اشاره به انتخاب سه تجربه موفق در استان‌های سمنان، هرمزگان و فارس برای دریافت جایزه «میراث زنده آب» افزود: در سمنان، نظام تاریخی تقسیم آب مبتنی بر حقابه‌ها و مسئولیت اجتماعی، در هرمزگان و جزیره قشم، تلفیق دانش سنتی جمع‌آوری آب باران با فناوری‌های جدید و مشارکت مردم و در لارستان فارس، احیای برکه‌ها و آب‌انبارهای تاریخی با همراهی خیرین و جوامع محلی، به‌عنوان نمونه‌هایی ارزشمند از پیوند میراث گذشته با نیازهای امروز مورد توجه قرار گرفته‌اند.
رئیس مرکز میراث ناملموس تهران همچنین از برنامه‌ریزی برای شناسایی، مستندسازی و تبادل تجربه‌های موفق مدیریت عادلانه آب در کشورهای منطقه خبر داد و تأکید کرد: هدف آن است که میراث آبی از مرحله ثبت و شناخت فراتر رفته و به بستری برای همکاری‌های منطقه‌ای تبدیل شود.
منابع آبی، بستر شکل‌گیری آداب، باورها و هویت ملی
«علی عبدالعلی‌زاده»، نماینده رئیس‌جمهوری در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور نیز در این مراسم با تأکید بر جایگاه آب در تمدن ایرانی اظهار کرد: منابع آبی در تمدن ایرانی تنها یک منبع برای حیات نبوده، بلکه بستر شکل‌گیری آداب، باورها و هویت ملی بوده است.
وی با بیان اینکه آب همواره یکی از بزرگ‌ترین آموزگاران زندگی بوده است، افزود: در تمدن ایران، آب تنها مایه حیات نبود؛ بلکه عین حیات، فرهنگ و هویت بود. از آداب و آیین‌های مرتبط با آب گرفته تا شیوه‌های مدیریت و تقسیم آن، همگی نشان می‌دهند که انسان ایرانی چگونه با طبیعت هم‌سویی کرده است.
عبدالعلی‌زاده با اشاره به اینکه مرزهای جغرافیایی ممکن است تغییر کنند، تأکید کرد: آب هیچ‌گاه مرزی بر زمین نمی‌کشد و دریاها و منابع آبی از نخستین بسترهای شکل‌گیری تمدن‌ها و پیوند میان انسان‌ها بوده‌اند.
نماینده رئیس‌جمهوری در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور، میراث ناملموس را حافظه‌ای پویا دانست که از طریق آیین‌ها، زبان‌ها و دانش‌های سنتی از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود و اظهار کرد: میراث زمانی پایدار می‌ماند که از یک موضوع برای ثبت و ضبط، به یک مسئولیت اجتماعی تبدیل شود.
وی افزود: فرهنگ ما تنها یک میراث نیست، بلکه امانتی است که باید برای همه نسل‌ها حفظ شود. از این رو، برگزاری آیین‌های مختلف نباید تنها یک رویداد گذرا باشد، بلکه باید گامی بزرگ در جهت پاسداری از این میراث باشد.
عبدالعلی‌زاده با اشاره به حضور نمایندگان کشورهای مختلف و سازمان‌های بین‌المللی از جمله اکو در این مراسم، بر اهمیت نزدیکی فرهنگ‌ها و تقویت پیوندهای میان ملت‌ها تأکید کرد و گفت: این مراسم فرصتی برای تقویت پیوند میان فرهنگ‌ها و نزدیک‌تر شدن به همکاری‌های مشترک جهانی است؛ تلاش‌هایی که بخشی از هدف بزرگ‌تر برای حفظ میراث مشترک بشری به شمار می‌رود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به پیوند تاریخی ایران با دریاها اظهار کرد: ایران تنها یک سرزمین خشکی نیست، بلکه سرزمینی است که از دریای خزر در شمال تا خلیج فارس و دریای عمان در جنوب، پیوندی تاریخی و تمدنی با دریاها دارد.
نماینده رئیس‌جمهوری در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور افزود: دریاها همواره بخشی از حافظه تمدنی این سرزمین بوده‌اند. دریا برای ایران تنها منبع آب نیست، بلکه میدان دانش، گذرگاه فرهنگ‌ها و راهی است که ایران را به جهان متصل کرده است.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت نگاه توسعه پایدار به دریاها گفت: توسعه دریامحور فراتر از یک بحث اقتصادی یا مهندسی است و باید با حیات و کیفیت زندگی ایرانیان و نقش راهبردی دریاها در تداوم تمدن و ارتباطات جهانی پیوند داشته باشد.
پاسداری از میراث ناملموس فراتر از حفظ سنت‌هاست
در این مراسم «حسن فرطوسی»، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ـ ایران نیز با تأکید بر اهمیت پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس اظهار کرد: پاسداری از میراث ناملموس فراتر از حفظ سنت‌هاست و مجموعه‌ای از اقدامات شامل شناسایی، مستندسازی، پژوهش، حمایت، ترویج و فراهم کردن زمینه انتقال آن به نسل‌های آینده را در بر می‌گیرد.
وی با اشاره به پیوند دیرینه تمدن‌های بشری با منابع آب گفت: تمدن‌های بزرگی همچون تمدن ایران، میان‌رودان و مصر باستان در کنار رودخانه‌ها و منابع آبی شکل گرفتند و در گذر زمان، نظام‌های پیچیده‌ای از دانش، مهارت، شیوه‌های معیشت، مدیریت آب و سازمان‌های اجتماعی و فرهنگی را پدید آوردند.
فرطوسی افزود: در ایران، با توجه به تنوع اقلیمی و گستردگی مناطق خشک و نیمه‌خشک، آب همواره نقشی محوری در شکل‌گیری شیوه‌های زندگی، باورها، آیین‌ها، معماری و معیشت جوامع داشته است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ـ ایران با اشاره به کنوانسیون سال ۲۰۰۳ یونسکو برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس تصریح کرد: در این کنوانسیون، به‌جای مفهوم حفاظت به معنای تثبیت و نگهداری صرف، از مفهوم پاسداری استفاده شده است تا ماهیت زنده، پویا و در حال تحول این میراث مورد تأکید قرار گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت آموزش میراث فرهنگی به نسل جوان گفت: پاسداری از میراث تنها به معنای تثبیت سنت‌ها در شکل تاریخی آن‌ها نیست، بلکه باید شرایط انتقال بین‌نسلی و حفظ پیوند این میراث با زندگی امروز فراهم شود.
فرطوسی با اشاره به پرونده مشترک ایران و ارمنستان برای ثبت آیین تیرگان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو اظهار کرد: آیین تیرگان نمونه ارزشمندی از همکاری فرهنگی دو کشور همسایه و هدیه مشترک ایران و ارمنستان به جهان برای پاسداشت آب و باران است.
وی با بیان اینکه این آیین در جوامع محلی مختلف ایران، از مازندران و گیلان تا فرهنگ تاتی، دیلمان و سنگسر، با جلوه‌های گوناگون استمرار یافته است، افزود: تیرگان علاوه بر بزرگداشت آب و باران، بستری برای شادی جمعی، گردهمایی، تعامل میان نسل‌ها و تقویت پیوندهای اجتماعی است.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو ـ ایران با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی جهان از جمله تغییرات اقلیمی، کم‌آبی و افزایش آسیب‌پذیری جوامع در برابر بحران‌های محیطی خاطرنشان کرد: میراث فرهنگی ناملموس بازتاب رابطه تاریخی انسان با طبیعت و منبعی ارزشمند از دانش و تجربه‌هایی است که جوامع طی نسل‌ها برای سازگاری با محیط طبیعی خود توسعه داده‌اند.
وی با اشاره به معیشت‌های سنتی جوامع وابسته به تالاب‌ها، از جمله ماهیگیری و صنایع‌دستی مبتنی بر نی‌بافی، این تجربه‌ها را دارای ظرفیت ارزشمند برای تقویت جوامع محلی و تحقق اهداف توسعه پایدار دانست.
فرطوسی با تأکید بر جایگاه دانش سنتی قنات در تمدن ایرانی گفت: قنات‌ها از نگاه یونسکو صرفاً سازه‌های مهندسی تاریخی نیستند، بلکه مجموعه‌ای از دانش فنی، باورهای فرهنگی و اجتماعی و مهارت‌های تخصصی را در خود جای داده‌اند که نشان‌دهنده توانایی انسان در سازگاری با شرایط اقلیمی و مدیریت منابع محدود آب است.
وی افزود: امروز که تاب‌آوری سرزمین در برابر بحران‌ها و چالش‌های محیطی اهمیت بیشتری یافته است، باید میراث ناملموس را نه صرفاً یادگارهایی متعلق به گذشته، بلکه منابعی برای یادگیری، نوآوری و مواجهه با مسائل آینده بدانیم.
برنامه‌ریزی برای ثبت گسترده‌تر آثار تاریخی ایران در فهرست جهانی
در این مراسم «علی دارابی»، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور با اشاره به ظرفیت‌های گسترده تاریخی و فرهنگی ایران اظهار کرد: ایران با برخورداری از میلیون‌ها اثر و بنای تاریخی، گنجینه‌ای بی‌همتا در جهان است و ظرفیت بی‌نظیری برای درخشش در عرصه‌های بین‌المللی دارد.
وی با بیان اینکه تمرکز اصلی در حوزه میراث‌فرهنگی، برنامه‌ریزی دقیق برای دهه‌های آینده است، افزود: هدف ما تبدیل این ثروت عظیم تاریخی به آثار ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی است تا جایگاه واقعی تمدن ایران در چشم جهانیان نمایان شود.
دارابی با اشاره به ضرورت آماده‌سازی پرونده‌های علمی و مستند برای ثبت جهانی آثار ایران گفت: با برنامه‌ریزی‌های دقیق و آینده‌نگرانه، در تلاش هستیم در سالیان پیش رو شاهد ثبت آثار بیشتری از این سرزمین باشیم و از ظرفیت‌های موجود برای معرفی هنر و فرهنگ ایران به جهان استفاده کنیم.
معاون میراث‌فرهنگی کشور همچنین از افزایش شمار آثار ثبت‌شده با همکاری سایر کشورها خبر داد و گفت: با همکاری‌های بین‌المللی، تعداد آثار ثبت‌شده از پرونده‌های در انتظار به ۲۷ اثر رسیده است و این روند با تداوم همکاری با سازمان‌های بین‌المللی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی، به سمت هدف ۳۰ اثر و فراتر از آن حرکت خواهد کرد.
دارابی با اشاره به اینکه در فلسفه یونسکو رقابت و رتبه‌بندی کشورها موضوعیت ندارد، تصریح کرد: با این حال، ایران به دلیل شرایط دوران جنگ، انقلاب و برخی رویکردهای مدیریتی در دوره‌های گذشته، بیش از دو دهه از روند ثبت جهانی آثار عقب مانده است.
وی افزود: در شرایطی که کشورهای دیگر سالانه امکان ارائه یک پرونده ملی برای ثبت جهانی دارند، ایران در حال حاضر برای حدود ۶۰ سال پرونده آماده در نوبت ثبت دارد؛ موضوعی که مسئولیت سنگینی را بر دوش متولیان میراث‌فرهنگی قرار می‌دهد.
قائم‌مقام وزیر میراث‌فرهنگی با تأکید بر نقش میراث ناملموس در تداوم هویت ایرانی خاطرنشان کرد: راز ماندگاری ایران در طول تاریخ و عبور از فراز و نشیب‌ها و هجوم تمدن‌ها، در مؤلفه‌های فرهنگی این سرزمین نهفته است. زبان و ادبیات فارسی، فرهنگ و تمدن ایرانی در کنار دین و مذهب، از ارکان اصلی تداوم هویت ایرانی بوده‌اند.
دارابی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت تقویت پیوند نسل جوان با آیین‌های کهن ملی گفت: ما با افتخار عضو سنت‌های دیرینه ایرانی هستیم و وظیفه داریم با تقویت آگاهی فرهنگی، هویت ملی خود را در برابر جریان‌های گذرا مستحکم‌تر کنیم.
وی با تأکید بر ضرورت پاسداشت آیین‌هایی همچون جشن سده، شب چله، نوروز و مهرگان اظهار کرد: تلاش برای ثبت جهانی این آیین‌ها اهمیت دارد، اما پاسداشت میراث ناملموس نباید صرفاً به برگزاری مناسبت‌های تقویمی محدود شود؛ بلکه باید در معرفی و انتقال این میراث به نسل جوان نیز موفق عمل کنیم.
معاون میراث‌فرهنگی کشور افزود: اگر جوانان ما با آیین‌ها و مناسبت‌های فرهنگی خود آشنایی کافی داشته باشند، کمتر به سمت جشن‌های وارداتی و بیگانه با هویت فرهنگی خود گرایش پیدا می‌کنند.
وی با اشاره به جایگاه دانش بومی ایرانیان در مدیریت منابع آب گفت: قنات و نظام کشاورزی ایران از هنرها و دستاوردهای بزرگ نیاکان ماست؛ میراثی که توانست تهدید کویر را به فرصت تبدیل کند و با فراهم کردن امکان کشاورزی، توسعه و عمران، نقش مهمی در تاب‌آوری جوامع ایرانی و تداوم حیات در این سرزمین داشته باشد.
نظر شما