گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان؛ نهج البلاغه شامل نامه ها، خطبه ها و کلمات قصاری از امیرالمومین علیه السلام است که هر یک از آنها می تواند دریایی از معارف ناب اسلامی را دربر داشته باشد. ازجمله نامه‌های مهم نهج البلاغه، نامه ۶۹ آن است، که امیرالمومنین علیه السلام خطاب به «حارث حمدانی» نوشته اند.
نامه ۶۹ نهج البلاغه نامه کوتاهی است اما در همین نامه کوتاه امیرالمومنین حضرت علی ابن ابیطالب علیه السلام ۳۰ دستورالعمل اخلاقی را به حارث نوشته اند. نکته حائز اهمیت اینکه این سفارش ها در قالب خطبه نیست که حضرت فرموده باشند بلکه در قالب نامه است یعنی حضرت آنها را به شکل مکتوب بیان فرموده اند.
سه شرط امیرالمومنین برای پذیرفتن دعوت مهمانی
اما «حارث حمدانی» مخاطب این نامه، کیست؟ طبق متون و منابع تاریخی و رجالی «حارث حمدانی» از جمله فقیه‌ترین و آگاه ترین مردم زمان خود و از خواص اصحاب امیرالمومنین علیه السلام بوده و بسیار به آن حضرت علاقه داشته است.
در منابع تاریخی نقل است که «حارث» روزی امیرالمومنین علیه السلام را به منزلش دعوت کرد. امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: به سه شرط دعوت تو را می پذریم. نخست اینکه «زن و فرزند و خانواده ات را به زحمت نیندازی» دوم؛ «از بیرون خانه چیزی تهیه نکنی» و سوم این که «چیزی که در خانه داری از ما دریغ مکنی».
وقتی این سه شرط حضرت را برای پذیرفتن دعوت حارث با شرایط امروز مقایسه می کنیم می بینیم امروز به قدری از ضوابط و شرایط اسلامی فاصله گرفته ایم!
«حارث حمدانی» سه شرط حضرت را پذیرفت و عرض کرد: قول می دهم. وقتی حضرت به منزل او رفتند سفره ای با یک تکه نان خشک پهن بود. حارث بسیار خجالت کشید. حضرت متوجه شدند که او بسیار بیتاب و مضطرب است و در عین حال چیزی هم در دست دارد. فرمودند: چرا مضطرب هستی؟ عرض کرد: آقا این کیسه که در دست دارم پول است، من مایل بودم برای شما چیزی تهیه کنم اما چون شما شرط کرده بودید چیزی از بیرون تهیه نکردم. حضرت وقتی دیدند او واقعا دوست دارد به شکل بهتری از ایشان پذیرایی کند فرمودند: اشکالی ندارد برو و چیزی تهیه کن.
هر مسلمانی که صبح می کند ۵ دشمن دارد
نامه امیرالمومنین علیه السلام به حارث، مضامین بسیار بلندی دارد. اولین نصیحت حضرت در نامه به حارث درباره «قرآن» است. حضرت می فرمایند: «نخستین نصحیت من به تو این است که به قرآن چنگ بزن(تمسک بجوی) و سه کار در رابطه با قرآن انجام بده». دقت کنیم که «تمسک جستن» با «امساک» دو مفهوم مختلف است. گاهی ما چیزی را نگاه می داریم این مفهوم «امساک» دارد. گاهی ما به دنبال چیزی هستیم که آن چیز، ما را نگاه دارد این مفهوم تمسک است. به عنوان مثال وقتی انسان در حال غرق شدن است حالت تمسک دارد یعنی به دنبال چیزی است که او را نگاه دارد. اما وقتی انسان روزه می گیرد حالت امساک دارد. یعنی چیزی را نگاه می دارد. در حالت امساک انسان «حافظ» است اما در تمسک، انسان «محفوظ» است.
در دنیای وانفسای امروز که اختلافات، درگیری‌ها، دشمنان، هوای نفس، شیطان و...هر کدام از سویی ما را احاطه کرده اند انسان به دنبال چیزی است که به آن چنگ بزند و خود را با آن حفظ کند. رسول خدا صلی الله علیه وآله در همین رابطه و این که شرایط انسان در دنیا تا چه حد ملتهب است می فرمایند: «هر مسلمانی که صبح می کند ۵ دشمن دارد؛ ا- حسودان؛ ۲- منافقانی که بغض دارند؛ ۳- کافری که با انسان می جنگد؛ ۴- نفسی که با انسان مبارزه می کند؛ ۵- شیطانی که می خواهد انسان را زمین بزند و ذلیل کند.»
طبق این حدیث رسول خدا صلی الله علیه وآله هر یک از ما هر روز در زندگی با این ۵ دشمن مواجه هستیم. حالا در چنین شرایطی که بی شباهت به حالت انسان غریق هم نیست به چه چیزی می توان تمسک جست؟ امیرالمومنین علیه السلام می فرمایند: «به ریسمان قرآن تمسک بجوی» اما چگونه؟ حضرت سه سفارش درباره قرآن به حارث دارند. نخست می فرمایند: «قرآن را موعظه (ناصح) خود قرار بده». قرآن کریم سه ویژگی دارد؛ ۱- موعظه است؛ ۲- شفا است؛ ۳- هدایت است. بنابراین حضرت در اولین سفارش می فرمایند «قرآن را ناصح و موعظه گر خود قرار ده.» دومین سفارش حضرت درباره قرآن که در این نامه خطاب به حارث حمدانی می فرمایند این است «قرآن حلالی دارد و حرامی، حلال آن را برای خود حلال دار و حرام آن را حرام بشمار» قرآن غیبت را حرام می داند، ربا را حرام می داند اما چرا ما همچنان مرتکب غیبت می شویم؟ ربا حرام است اما چرا مردم آن را انجام می دهند؟ از سوی دیگر قرآن ازدواج را حلال شمرده، گشایش نسبت به خانواده را حلال شمرده، ولی ما چرا این دو را انجام نمی دهیم؟
سومین سفارش حضرت درباره قرآن این است که «قصه‌های قرآن را تصدیق کن.» قرآن کریم در آیه‌های مختلفی قصه‌هایی را بیان می کند این قصه‌ها، افسانه و رمان نیست. درس دارد و در پس این قصه‌ها آموزه های مهمی بیان می شود.
نظر شما