به گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از گنجینه رضوی، سیصد و نهمین برنامه سه‌شنبه‌های علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با عنوان «قاب‌هایی از صحن عتیق»، ۱۴ مهرماه ۱۴۰۵، با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید جلال حسینی، رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، جمعی از مدیران، کارشناسان و پژوهشگران این آستان مقدس و دیگر علاقه‌مندان، در تالار اندیشه کتابخانه مرکزی حرم مطهر رضا(ع)، اجرا شد.
جواد نوائیان رودسری، تاریخ‌پژوه و مدرس دانشگاه در این برنامه، ضمن بررسی منتخبی از عکس‌های تاریخی صحن انقلاب اسلامی(عتیق) حرم مطهر رضوی در قالب هشت قاب، به نکاتی درباره معماری و آیین‌های حرم مطهر در گذشته، اشاره کرد.
وی ابتدا به معرفی و تحلیل سه عکس از صحن انقلاب که توسط آقارضا عکاس‌باشی در سال ۱۲۸۴ هجری قمری گرفته شده و از جمله عکس‌های موجود در آلبوم ۱۴۲ مجموعه کاخ موزه گلستان به شمار می‌آید، پرداخت.
نوائیان رودسری گفت: در عکس قاب اول، نماهایی از ساعت و نقاره‌خانه حضرتی قابل رؤیت است. همچنین در افق عکس، منطقه‌ای سرسبز از شهر مشهد در آن زمان، دیده می‌شود.
وی افزود: در عکس قاب دوم، تخت‌هایی در صحن انقلاب به چشم می‌خورد که در آن زمان به اصناف اجاره داده می‌شده و محل کسب درآمد برای آستان قدس بوده است. همچنین تعداد زیادی الوار در عکس قابل مشاهده است که از آنها در بستن داربست برای انجام فرآیند مرمت در حرم مطهر، استفاده می‌شده است.
این تاریخ‌پژوه در بررسی عکس قاب سوم نیز ضمن اشاره به وجود پنجره فولاد و سکو و منبر در صحن انقلاب در سال ۱۲۸۴ هجری قمری، بیان کرد: این پنجره، پنجره فولاد اولیه بوده، اما دیگر اثری از آن حتی در موزه رضوی وجود ندارد.
وی همچنین گفت: وجود حفره‌های اطلاعاتی درباره اتفاقات تاریخی در برخی از بازه‌های زمانی در حرم مطهر، به‌دلیل شتاب در انجام اقدامات مرمتی بوده است. بنابراین، در سندهای مکتوب برجای مانده به این موارد کمتر اشاره شده و یا چند مرمت در یک سند ذکر شده است. درباره برخی اقدامات نیز سندی وجود ندارد.
نقش عکس‌ها در بازنمایی تاریخ
نوائیان رودسری در ادامه در بررسی قاب شماره چهار، به مقایسه دو عکس از صحن انقلاب اعم از عکس آقارضا عکاس‌باشی در سال ۱۲۸۴ هجری قمری و عکس آنتونیو جیانوزی در سال ۱۲۷۶ هجری قمری پرداخت. همچنین وی، عکس ابراهیم ذهبی سیاح در دوره پهلوی دوم را در قالب قاب پنجم، تحلیل کرد.
وی در بررسی عکس قاب ششم که مربوط به عکس آنتونیو جیانوزی در سال ۱۲۳۹ هجری شمسی است، عنوان کرد: حجره‌ها که کلاس درس در آن زمان بوده و سکوها که به اصناف گوناگون اجاره داده می‌شده، در این عکس نیز قابل مشاهده است.
این استاد دانشگاه در تحلیل عکس قاب هفتم که توسط منوچهرخان عکاس‌باشی در سال ۱۳۰۰ هجری قمری گرفته شده است، گفت: این عکس، یکی از بهترین تصاویری است که از گنبد سقاخانه تخریب‌شده صحن انقلاب داریم. بر روی گنبد حرم مطهر نیز رویش گیاهان، قابل رؤیت است. همچنین چلچراغی در این عکس دیده می‌شود که با شمع گچی، پُر می‌شده است.
وی در بررسی عکس قاب هشتم که توسط عبدالله قاجار در سال ۱۳۰۹ هجری قمری گرفته شده است، نیز بیان کرد: به‌نظر می‌رسد این عکس، قدیمی‌ترین عکس موجود از اهتزاز پرچم در حرم مطهر امام رضا(ع) است.
زهرا فاطمی‌مقدم، مسئول امور پژوهش و مطالعات اسنادی آستان قدس رضوی نیز همراه با تحلیل‌های این تاریخ‌پژوه، به نکات ارزشمندی برگرفته از اسناد تاریخی حرم مطهر رضوی موجود در آرشیو مرکز اسناد این آستان مقدس مرتبط با دوره تاریخی عکس‌ها، اشاره کرد.
رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی نیز در پایان این برنامه بر لزوم برگزاری چنین نشست‌های مرتبط با تاریخ حرم مطهر حضرت رضا(ع) توسط پژوهشگران در کتابخانه این آستان مقدس، تأکید کرد.
گفتنی است، مجموعه عکس‌های تاریخی نفیسی از حرم مطهر حضرت رضا(ع) در آرشیو مرکز اسناد آستان قدس رضوی، وجود دارند.
نظر شما