به گزارش خبرگزاری شبستان، پیش‌نشست همایش بین‌المللی «اربعین حسینی و رسالت نبوی» با موضوع «اربعین، گفتمان مقاومت» با حضور استادان، پژوهشگران، نخبگان و فعالان اربعین در دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد و سخنرانان این نشست بر نقش خانواده، دانشگاه و ظرفیت‌های علمی در ترویج فرهنگ اربعین و مقاومت تأکید کردند.
در این نشست، فاطمه صدیقه گلیما، فعال اربعین در نیجریه و دانشجوی پزشکی، با تشریح تجربه خانواده‌های شیعه نیجریه در برگزاری و حضور در راهپیمایی اربعین، اظهار کرد: خانواده‌های ما در حالی در این مسیر قدم می‌گذارند که هر زن، مرد و کودک پیش از خروج از خانه با این پرسش مواجه است که آیا بازخواهد گشت یا ممکن است با شهادت، اسارت یا جراحت روبه‌رو شود.
وی با اشاره به فعالیت جنبش اسلامی نیجریه به رهبری شیخ زکزاکی افزود: سال‌هاست مراسم راهپیمایی اربعین در نیجریه برگزار می‌شود و مردم از ایالت‌های مختلف برای حضور در این مراسم حرکت می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که برخی شرکت‌کنندگان از مناطق دورتر چند روز زودتر راهی مسیر می‌شوند تا خود را به محل اجتماع شیعیان در روز اربعین برسانند.
اربعین نیجریه؛ حرکت با امکانات محدود
این فعال اربعین با اشاره به تفاوت شرایط راهپیمایی در نیجریه و عراق گفت: در مسیر اربعین نیجریه خبری از امکانات گسترده و موکب‌هایی که زائران در عراق تجربه می‌کنند نیست و خانواده‌ها باید بسیاری از نیازهای خود را از قبل تأمین کنند.
گلیما ادامه داد: خانواده‌ها چند روز پیش از آغاز حرکت، مواد غذایی و امکانات مورد نیاز را نه فقط برای خود، بلکه برای کمک به دیگر زائران آماده می‌کنند و با وجود دشواری‌های مسیر، حرکت خود را آغاز می‌کنند.
وی با اشاره به خاطرات دوران کودکی خود از حضور در راهپیمایی اربعین گفت: زمانی که در کودکی در مسیر خسته می‌شدم، برادرانم به نوبت مرا بر دوش خود حمل می‌کردند تا بتوانم مسیر را ادامه دهم و همین تجربه‌های ساده، بخش مهمی از خاطرات و تربیت اربعینی کودکان خانواده‌های نیجریه‌ای را شکل می‌دهد.
اربعین نیجریه؛ زیارت در سایه احتمال شهادت
گلیما با اشاره به شرایط امنیتی حاکم بر راهپیمایی‌های شیعیان در نیجریه تصریح کرد: برای خانواده‌های ما، حضور در راهپیمایی اربعین صرفاً یک سفر زیارتی نیست، بلکه حرکتی است که با احتمال خطر، جراحت، اسارت و حتی شهادت همراه است.
وی افزود: زن و مرد و حتی کودکی که برای حضور در مراسم از خانه خارج می‌شود، ممکن است با این پرسش مواجه باشد که آیا دوباره به خانه بازخواهد گشت یا نه و مادر نیز ممکن است با این نگرانی فرزند خود را بدرقه کند که آیا بار دیگر او را خواهد دید.
این فعال اربعین نیجریه با اشاره به تجربه خانواده خود گفت: چند تن از برادرانم در حوادث مربوط به شیعیان نیجریه به شهادت رسیدند و مادرم نیز در جریان فاجعه زاریا جانباز شد.
گلیما خاطرنشان کرد: بسیاری از خانواده‌های نیجریه‌ای خاطرات تلخ و سنگینی از این حوادث دارند، اما با وجود همه دشواری‌ها، ارتباط خود را با فرهنگ عاشورا و اربعین حفظ کرده‌اند.
اربعین؛ نخستین تجربه عملی مقاومت برای کودکان
وی با تأکید بر نقش خانواده در انتقال فرهنگ اربعین اظهار کرد: ممکن است کودکی پنج یا شش ساله که برای نخستین بار وارد مسیر اربعین می‌شود، شناخت کاملی از امام حسین(ع) و واقعه کربلا نداشته باشد؛ اما شاید دست مادر یا پدری که او را در بخشی از مسیر حمل کرده است، در ذهن او باقی بماند.
این دانشجوی پزشکی افزود: تکرار این تجربه در طول سال‌ها و مشاهده همدلی، فداکاری و ایستادگی خانواده‌ها، به تدریج آثار عمیقی در ذهن و شخصیت کودک ایجاد می‌کند.
گلیما تصریح کرد: نخستین بارقه‌های عملی مقاومت می‌تواند در همین مسیر در قلب کودک نیجری شکل بگیرد؛ نه صرفاً از طریق سخنرانی و آموزش مستقیم، بلکه از راه تجربه و مشاهده رفتار خانواده و جامعه.
وی با اشاره به آثار تربیتی حضور کودکان و نوجوانان در راهپیمایی اربعین گفت: نوجوانی که هر سال سختی این مسیر را تجربه می‌کند، به تدریج می‌آموزد که مقاومت تنها اصرار بر یک خواسته نیست، بلکه می‌تواند به معنای حفظ ایمان در شرایط دشوار، پذیرفتن مسئولیت و ایستادگی در برابر مشکلات باشد.
گلیما ادامه داد: خانواده‌هایی که خود سختی مسیر اربعین را تجربه کرده‌اند، تلاش می‌کنند فرزندانشان را نیز با خود همراه کنند تا علاوه بر آشنایی با امام حسین(ع) و واقعه کربلا، مفاهیمی همچون مقاومت، مسئولیت‌پذیری، همدلی و ایستادگی را در عمل بیاموزند.
تأکید بر تبدیل خانواده‌ها به سنگر مقاومت
در ادامه این نشست، دکتر فرزانه، دبیر پیش‌نشست «اربعین و گفتمان مقاومت»، با اشاره به ظرفیت علمی و بین‌المللی این برنامه اظهار کرد: در این پیش‌نشست با استادان و نخبگان هم‌عهد و هم‌پیمان شدیم که با اطاعت از ولی امر مسلمین، پرچم اسلام را به اقصی نقاط جهان صادر کنیم و در این مسیر ثابت‌قدم بمانیم.
وی با اشاره به ظرفیت‌سازی انجام‌شده از سوی کمیته فرهنگی و آموزشی اربعین افزود: ظرفیت خوبی از حضور استادان و نخبگان برای ارائه مقالات و دیدگاه‌های علمی فراهم شده و در این نشست نیز پنج نفر از استادان مقالات خود را ارائه کردند.
دبیر پیش‌نشست «اربعین و گفتمان مقاومت» ادامه داد: با توجه به استقبال گسترده خواهران، مقرر شده است هفته آینده نیز در یکی از دانشگاه‌ها میزبان جمع دیگری از استادان و پژوهشگرانی باشیم که امروز فرصت ارائه مطالب خود را پیدا نکردند.
فرزانه با اشاره به حضور فعال اربعین از نیجریه در این برنامه گفت: این مهمان مقاله‌ای با موضوع «خانواده مقاوم» ارائه کرد که با استقبال و توجه مخاطبان همراه شد. همچنین مهمانانی از کشورهای عراق و ترکیه برای حضور در این پیش‌نشست در نظر گرفته شده بودند که به دلیل برخی موانع، امکان حضور آنان فراهم نشد و امیدواریم در نشست‌های آینده از ظرفیت علمی و تجربیات آنان بهره‌مند شویم.
وی با اشاره به ضرورت تقویت فرهنگ مقاومت اظهار کرد: باید با برافراشتن پرچم مقدس اربعین و با تکیه بر فرهنگ عاشورا، گفتمان «خانواده مقاوم» را بیش از گذشته ترویج کنیم.
فرزانه خاطرنشان کرد: سبک زندگی مبتنی بر مقاومت، تاب‌آوری و خانواده مقاوم باید در جامعه ترویج شود و خانواده‌ها به سنگر مقاومت و خانه‌ها به مدرسه عشق سیدالشهدا(ع) تبدیل شوند.
آمادگی دانشگاه‌ها برای پشتیبانی علمی از اربعین
در بخش دیگری از این پیش‌نشست، دکتر حسین نصیرزاده، فرمانده مرکز مقاومت بسیج کارکنان وزارت علوم، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و دانشگاهی در تقویت برنامه‌های اربعین تأکید کرد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های گسترده مجموعه دانشگاهی در حوزه‌های علمی، پژوهشی، فرهنگی و آموزشی اظهار کرد: مجموعه دانشگاهی آمادگی دارد ظرفیت استادان، پژوهشگران، دانشجویان و مراکز علمی را در مسیر اهداف و برنامه‌های ستاد اربعین به کار گیرد.
نصیرزاده افزود: دانشگاه‌ها و مراکز علمی می‌توانند در تولید دانش، انجام مطالعات تخصصی، مستندسازی تجربیات و ارائه راهکارهای علمی برای ارتقای برنامه‌های اربعین نقش مؤثری ایفا کنند.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های علمی و اجرایی تأکید کرد و گفت: استفاده از تجربیات و ظرفیت‌های ستاد اربعین می‌تواند زمینه‌ساز غنای بیشتر فعالیت‌های علمی و پژوهشی در حوزه فرهنگ ایثار، مقاومت و خدمت‌رسانی باشد.
فرمانده مرکز مقاومت بسیج کارکنان وزارت علوم در ادامه با اشاره به برگزاری «جشنواره علمی و پژوهشی کارمند تراز مکتب شهید سلیمانی» در مجموعه وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی، پیشنهاد کرد از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و تجربی ستاد اربعین در این جشنواره استفاده شود.
وی خاطرنشان کرد: این جشنواره می‌تواند بستری برای شناسایی، معرفی و ترویج الگوهای موفق مدیریتی و خدمتگزاری در دستگاه‌های اجرایی باشد و بهره‌گیری از تجربیات ستاد اربعین، به‌ویژه در حوزه‌های مدیریت جهادی، خدمت‌رسانی، کارآمدی و مردمی‌سازی، می‌تواند به غنای علمی و محتوایی جشنواره کمک کند.
در پایان این نشست نیز بر توسعه همکاری‌های مشترک میان مجموعه‌های دانشگاهی و ستاد اربعین و استفاده هدفمند از ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و فرهنگی برای تحقق اهداف مشترک تأکید شد؛ موضوعی که در کنار تجربه خانواده‌های اربعینی در نیجریه، نشان داد اربعین می‌تواند علاوه بر یک آیین دینی و زیارتی، بستری برای انتقال مفاهیمی همچون مسئولیت‌پذیری، همدلی، ایثار و مقاومت میان نسل‌ها باشد.
خانواده، خاستگاه اصلی شکل‌گیری فرهنگ مقاومت است
پژوهشگر حوزه اربعین و مبلغ زبان‌دان با تأکید بر نقش خانواده در تربیت انسان مقاوم گفت: مقاومت صرفاً یک کنش نظامی و پادگانی نیست، بلکه هویتی ایمانی، معرفتی و رفتاری است که ریشه‌های آن در خانواده شکل می‌گیرد و اربعین می‌تواند بستری برای تربیت نسل مقاوم و انتقال این فرهنگ به نسل‌های آینده باشد.
دکتر حسن‌زاده در پیش‌نشست همایش بین‌المللی «اربعین حسینی و رسالت نبوی» با موضوع «اربعین، گفتمان مقاومت» که در تالار گفت‌وگوی دانشگاه علامه طباطبایی تهران برگزار شد، با اشاره به پیام عاشورا اظهار کرد: امام حسین(ع) در برابر درخواست بیعت با یزید، مسئله را از یک نزاع شخصی فراتر بردند و با طرح معیار «مثل من با مثل او بیعت نمی‌کند»، یک قاعده کلی و تاریخی را مطرح کردند.
وی افزود: در منطق حسینی، بیعت نکردن تنها به معنای امضا نکردن یک عهدنامه سیاسی نیست، بلکه به معنای نپذیرفتن سلطه فرهنگی و سبک زندگی مبتنی بر یک نظم ناعادلانه است.
حسن‌زاده با طرح این پرسش که انسان برخوردار از صفات حسینی در چه بستری متولد و تربیت می‌شود، گفت: در برابر فردگرایی و مصرف‌زدگی، خانواده می‌تواند به سنگری مستحکم برای تربیت انسان مؤمن و مقاوم تبدیل شود.
خانواده؛ سنگر نخست مقاومت
این پژوهشگر حوزه اربعین تصریح کرد: مقاومت یک هویت ایمانی، معرفتی و رفتاری است که نطفه آن در خانواده بسته می‌شود، در کانون خانواده پرورش می‌یابد و می‌تواند انسان را برای ایستادگی در برابر فشارها و تهدیدها آماده کند.
وی با اشاره به جایگاه زن در خانواده مقاوم افزود: در معماری خانواده مقاوم، زن جایگاهی محوری دارد و بازخوانی نقش زن مسلمان در تحولات اجتماعی و تمدنی ضروری است.
حسن‌زاده با اشاره به مفهوم «الگوی سوم زن مسلمان» اظهار کرد: زن مسلمان نه مانند برخی الگوهای سنتی عنصری منفعل و منزوی است و نه مانند الگوهای مبتنی بر مصرف‌گرایی به یک ابزار تبدیل می‌شود؛ بلکه زنی است که ضمن حفظ عفاف و محوریت خانواده، در متن تحولات اجتماعی حضور دارد و می‌تواند نقش تاریخ‌ساز ایفا کند.
وی اربعین را عرصه‌ای عینی برای تحقق این الگو دانست و گفت: زن مسلمان در مسیر اربعین در قامت ستون فقرات خانواده مقاوم، پیام‌رسان عاشورا و مکتب حسینی حضور پیدا می‌کند.
اربعین؛ تربیت‌گاه خانواده مقاوم
این مبلغ زبان‌دان ادامه داد: حضور زنان در راهپیمایی اربعین و همراه کردن فرزندان با این حرکت، نقش مادری را از یک وظیفه صرفاً زیستی به یک کنش تاریخی و تمدنی ارتقا می‌دهد.
وی افزود: کودک و نوجوان در مسیر اربعین، ایثار والدین، خدمت‌رسانی مردم و فداکاری خادمان زائران را مشاهده می‌کند و ارزش‌هایی همچون ایثار، خدمت و فداکاری به صورت عینی در ذهن و شخصیت او شکل می‌گیرد.
حسن‌زاده اربعین را «کارگاه عملیاتی جامعه‌پذیری حماسی خانواده» توصیف کرد و گفت: خانواده‌ای که وارد این مسیر می‌شود، مفاهیم مقاومت و ایثار را از یک مفهوم انتزاعی به تجربه‌ای عینی و سبک زندگی تبدیل می‌کند.
ضرورت امتداد فرهنگ اربعین در زندگی روزمره
وی با تأکید بر اینکه روح اربعین نباید در کربلا باقی بماند، اظهار کرد: هدف اصلی باید امتداد زیست اربعینی در متن زندگی خانواده باشد.
این پژوهشگر حوزه اربعین افزود: در عرصه اقتصادی و زیستی، خانواده می‌تواند با کنترل مصرف‌زدگی و تجمل‌گرایی، ساده‌زیستی و توجه به محرومان را تمرین کند و در عرصه شناختی و فرهنگی نیز به سنگر جهاد تبیین تبدیل شود.
وی ادامه داد: پدر و مادر باید نقش مرزبانان فکری فرزندان خود را ایفا کنند و معیارهای انتخاب و رفتار اجتماعی را بر اساس ارزش‌های دینی و انسانی به نسل آینده منتقل کنند.
حسن‌زاده همچنین با اشاره به ابعاد تمدنی اربعین گفت: خانواده اربعینی در مسیر نجف تا کربلا تجربه می‌کند که برادری ایمانی می‌تواند بر تعلقات قومی و مرزهای جغرافیایی غلبه کند و همین تجربه می‌تواند زمینه‌ساز تقویت امت اسلامی و شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی و فرهنگی میان ملت‌ها باشد.
کیفیت‌های انسانی؛ عامل ماندگاری مقاومت
وی با اشاره به فلسفه تاریخ عاشورا گفت: یکی از چالش‌های جهان امروز، مرعوب شدن در برابر سیطره کمیت‌هاست؛ در حالی که منطق حسینی نشان می‌دهد که در تحولات تاریخی باید برای کیفیت‌هایی مانند ایمان، ایثار، کرامت و فداکاری حساب ویژه‌ای باز کرد.
حسن‌زاده خاطرنشان کرد: فرهنگ مقاومت زمانی پایدار می‌ماند که این کیفیت‌ها از کانون خانواده‌های مؤمن و مقاوم به نسل‌های بعد منتقل شود.
وی با اشاره به تجربه خانواده‌های مقاوم در مناطق مختلف جهان افزود: نمونه‌های مقاومت را می‌توان در خانواده‌هایی مشاهده کرد که در شرایط دشوار، با حفظ ایمان و کرامت انسانی در برابر سختی‌ها ایستادگی می‌کنند.
خانواده؛ میدان اصلی مواجهه تمدنی
این پژوهشگر حوزه اربعین در پایان گفت: یکی از عرصه‌های مهم مواجهه تمدنی در جهان امروز، خانواده است؛ از این رو، تقویت خانواده و تربیت نسل مؤمن، آگاه و مقاوم باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
وی تأکید کرد: اربعین می‌تواند فرصتی برای بازسازی و تقویت خانواده بر پایه عفاف، معنویت، مقاومت، ولایت‌مداری، مواسات و ایثار باشد و این ارزش‌ها باید از یک مناسک سالانه به سبک زندگی تبدیل شوند.
حسن‌زاده در پایان خاطرنشان کرد: امتداد فرهنگ اربعین در زندگی روزمره خانواده‌ها می‌تواند به تقویت هویت دینی، افزایش سرمایه اجتماعی و تربیت نسلی کمک کند که در برابر تهدیدها و فشارها، از ایمان و ارزش‌های انسانی خود صیانت کند.
نظر شما