به گزارش خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، پیش‌نشست همایش بین‌المللی اربعین حسینی و رسالت نبوی با موضوع «اربعین، گفتمان مقاومت» با حضور حجت‌الاسلام دکتر «حمید احمدی»، رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین حسینی صبح امروز (دوشنبه، ۱۳ مهرماه) در دانشگاه علامه طباطبایی تهران برگزار شد.
حجت الاسلام والمسلمین «حمید احمدی» در این نشست اربعین را بازتولید حافظه تاریخی مقاومت و سرمایه اجتماعی فراملی معرفی و آن را در معارف وحیانی قرآن و تاریخ اسلام ریشه دار دانست.
وی تصریح کرد: این آیین امروز به رویدادی جهانی تبدیل شده و می تواند معیاری برای روایت مشترک، بازتولید هویت و ایجاد هویت های جمعی جدید باشد.
حجت الاسلام احمدی با اشاره به ریشه های قرآنی و تاریخی مقاومت اظهار داشت: اربعین ریشه در معارف وحیانی، قرآن کریم و حافظه تاریخی اسلام دارد.
وی با بیان اینکه همه ما در توجه به تاریخ اسلام، یکی از صفحات درخشان تاریخ را در بحث مقاومت پیامبر اسلام (ص) مشاهده می کنیم، گفت: پیامبر چه در جنگ ها و چه در بحث دفاعی، از خود مقاومت نشان دادند؛ مقاومت پیامبر پیش از هجرت در شعب ابیطالب و پس از آن در سه سالی که دعوت عمومی شد، همه پایداریها و مقاومت هایی است که در حافظه تاریخی ما جای گرفته و نمی توانیم پیامبر را جدا از این تصور کنیم.
وی با اشاره به اینکه تاریخ صدر اسلام مشحون از این نکات درخشان است، گفت: خداوند در قرآن در دو جا بشارت داده است؛ یکی نسبت به جهاد و دیگری نسبت به شهادت. یعنی روشن ترین صفحه و بهترین نتیجه پس از سختی و مشکل، بشارت به شهادت و جهاد است. قرآن می فرماید: کسانی که گفتند خداوند پروردگار ماست و سپس استقامت کردند، یعنی ادامه این توحید عملی، استقامت است و خداوند بشارت کمک خود را می دهد.
بنیان عاشورا بر مقاومت ایمانی
رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین با بیان اینکه عاشورا بر مقاومت ایمانی مبتنی بر وحی بنا شده است، گفت: امام حسین (ع) از همان روز اول فرمود کسی که در مکتب پیامبر است و خانواده ای پاک و پاکیزه دارد قرآن و دین به او چنین اجازه ای نمی دهد که با ظلم بیعت کند و زیر بار ذلت برود.
وی افزود: دشمن امام را بین بیعت و ذلت و بین جنگ و شمشیر مخیر کرد؛ امام می دانستند که پایان این راه شهادت است، اما نخواستند زیر بار ذلت بروند. دال مرکزی این تفکر، عزت طلبی و نپذیرفتن ظلم است؛ امروز این دال مرکزی در دنیا پذیرفته شده و در حال گسترش است.
اربعین؛ بازتولید حافظه تاریخی و هویت جمعی
حجت الاسلام احمدی با تبیین نسبت اربعین با این تفکر گفت: اولین و مهمترین نکته این است که اربعین بازتولید حافظه تاریخی در نسبت با مقاومت صدر اسلام است که در جریان عاشورا صورت گرفته است.
وی اربعین را پرچم برافراشته امام حسین (ع) و عاشورا دانست و افزود: با تلاش حضرت زینب کبری (س) و امام سجاد (ع) بود که معانی بلند مقاومت، جهاد، ایستادگی و عزت طلبی با حرکت اربعین بازتولید شد.
وی با اشاره به بُعد تمدنی و مقاومتی این آیین خاطرنشان کرد: امروز بحث تمدنی مقاومت این نوید را می دهد که آیین های مذهبی می توانند معیاری برای روایت مشترک، بازتولید هویت و ایجاد هویت های جدید و جمعی باشند و این هویت جدید می تواند عناصر جدیدی را خلق کند.
حجت الاسلام احمدی اربعین را تولیدکننده سرمایه اجتماعی فراتر از یک ملت توصیف کرد و گفت: در غرب به دلیل گسست های اجتماعی و فردگرایی افراطی، برای تولید سرمایه اجتماعی، فستیوال ها، جشنواره ها و مسابقات متعدد برگزار می کنند؛ اما ما در اربعین سرمایه اجتماعی را فراتر از یک ملت تولید می کنیم.
وی افزود: اقوام و مذاهب مختلف از عرب و عجم، ترک و فارس، شیعه و سنی در کنار هم جمع می شوند و این یک سرمایه اجتماعی فراملی تولید می کند.
رئیس کمیته فرهنگی آموزشی اربعین با اشاره به اینکه این همبستگی ذهنیت های منفی تاریخی را کنار زده است، تصریح کرد: ما هشت سال با رژیم عراق جنگیدیم، اما امروز در کنار هم کار می کنیم؛ اربعین این اتفاق را رقم زد و آن ذهنیت های منفی تاریخی را حذف کرد.
وی با اشاره به ابعاد زیبایی شناختی، اجتماعی و فرهنگی اربعین گفت: اربعین تولیدات جدیدی خلق کرده که قبلاً نبود؛ از جمله شکل گیری حلقه ها و انجمن های هنری، آیین های جدید و آیین های نمایشی متعدد که خود به رخدادهای راهبردی تبدیل شده اند. این آیین ها می توانند هویت جدیدی بسازند، روایت جدیدی ایجاد کنند و به بازتولید هویت قبلی کمک کنند.
اربعین و برساخت خانواده مقاوم
در ادامه دکتر «فاطمه فتاح تفتی»، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه مقاومت تنها در میدان نظامی اتفاق نمی افتد، گفت: مقاومت از انسان شروع می شود. قرآن کریم در آیه مبارکه ۱۰۳ سوره آل عمران می فرماید : «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا » یعنی بعد از ایجاد الفت، در رابطه با انسجام میان دل‌ها صحبت می کند.
وی تصریح کرد: اربعین یکی از بزرگ ترین تجربه های معاصر است برای این که از «باهم بودن» صحبت شود. در اربعین هر کسی کاری انجام می دهد. اما موضوع بحث ما این است که این تجربه وقتی به خانه بازمی گردد چه برون دادی دارد؟ آیا ما همچنان که در اربعین برای هم جا باز می کنیم، یا از خیلی چیزها به راحتی می گذریم در خانه هم اینگونه هستیم؟
«فتاح تفتی» خاطرنشان کرد: خانواده از این حیث اهمیت پیدا می کند که حلقه واسط بین انسان و جامعه است. ما از اربعین به «انسان مقاوم» می رسیم، از «انسان مقاوم» به «خانواده مقاوم» و از «خانواده مقاوم» به «جامعه مقاوم».
وی گفت: در اربعین از مفهومی به عنوان «سرمایه اجتماعی» صحبت می کنیم و و این نکته فهم کلیدواژه مهمی است که امام شهیدمان بر آن تاکید داشتند یعنی مفهوم «مواسات». بحث بر سر این نیست که کسی کار خیر انجام دهد بحث این است که کار خیر تبدیل به یک فضای جمعی شود.
مهمترین معیار مقاومت، «مقاومت شناختی» است
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به این نکته که «مقاومت» صرفا «تحمل سختی» نیست، تاکید کرد: یک خانواده سختی های زیادی را تحمل می کند و ممکن است از دورن دچار فرسودگی شود. امام خانواده مقاوم دچار فرسودگی نمی شود. خانواده مقاوم نمی گوید مشکل نداریم، می گوید مشکل داریم اما هنوز هم می توانیم کنار هم باشیم. همانگونه که در اربعین خستگی وجود دارد، محدودیت های بسیار وجود دارد، رنج وجود دارد، اما حرکت ادامه می یابد و هدف و معنایی که برای مسیر تعریف شده رها نمی شود بلکه همچنان دنبال می شود. اگر این تجربه اربعین وارد خانواده شود خانواده خود را فقط «تجربه کننده‌ی بحران» و «تحمل کننده رنج‌ها» نمی بیند بلکه می تواند تاب آور باشد.
دکتر فتاح تصریح کرد: یکی از مهم ترین معیارهای مقاومت، «مقاومت شناختی» است. امروز نبردها در ذهن اتفاق می افتد. اینکه چه چیزی را باور کنیم؟ چه چیزی را درباره آینده بپذیریم؟ و موارد متعدد دیگری که در عرصه شناختی رخ می دهد. یکی از ابعاد اربعین، زیارت‌های اربعین است یعنی آن چه معطوف به بعد شناختی اربعین است. اربعین فقط «احساس» نیست بلکه «قدرت تشخیص» نیز در آن وجود دارد و خانواده می تواند این «قدرت تشخیص» را به فرد منتقل کند.
وی گفت: اربعین از کربلا شروع می شود اما برای واکاوی رابطه آن با مقاومت و بهره مندی از آثار آن در ساختن یک جامعه مقاوم، باید اثر آن را در خانواده ببینیم تا بتوانیم یک جامعه مقاوم بسازیم.
نظر شما