بازنگری سند داروی گیاهی و طب سنتی در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت بازنگری و به‌روزرسانی سند داروی گیاهی و طب سنتی، خواستار استفاده از عنوان «طب ایرانی» به جای عنوان «طب سنتی» شد و گفت: طب ایرانی را نمی‌توان در تقابل با طب مدرن تعریف کرد؛ بلکه باید با تکیه بر مبانی علمی، فلسفی و حکمی خود و از طریق گفت‌وگو با دانش پزشکی مدرن توسعه یابد.

به گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از شورای عالی انقلاب فرهنگی، استاد عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در پیامی تصویری به سومین کنگره ملی طب ایرانی، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد، به تبیین ضرورت بازنگری در اسناد بالادستی این حوزه، اصلاح عنوان طب سنتی به طب ایرانی، توجه به بنیان‌های معرفتی و فلسفی این دانش و توسعه تعامل آن با طب مدرن پرداخت.

وی در ابتدای سخنان خود با قدردانی از انجمن علمی طب سنتی ایران، مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی کشور برای برگزاری سومین کنگره ملی طب ایرانی اظهار کرد: از همه استادان، دانشمندان، دانشجویان و عزیزانی که در برگزاری این کنگره تلاش کرده‌اند، سپاسگزارم.

استاد خسروپناه با اشاره به اینکه قصد داشته است به‌صورت حضوری در این کنگره شرکت کند، افزود: در برنامه‌های بنده حضور در این جمع پیش‌بینی شده بود، اما به دلیل رحلت حضرت آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی، استاد بزرگوارم که توفیق داشتم به مدت ۱۲ سال در محضر ایشان شاگردی کنم و ضرورت حضور در مراسم تشییع پیکر مطهر ایشان، امکان حضور حضوری فراهم نشد؛ ازاین‌رو مطالب خود را به‌صورت تصویری ارائه می‌کنم.

ضرورت بازنگری سند داروی گیاهی و طب سنتی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به سابقه تدوین سند داروی گیاهی و طب سنتی در شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: این سند حدود ۱۵ سال پیش در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و بخشی از آن نیز اجرایی شده است. در این سال‌ها دانشگاه‌های علوم پزشکی و وزارت بهداشت گام‌های خوبی در اجرای مفاد آن برداشته‌اند.

وی با بیان اینکه اکنون ضرورت بازنگری و به‌روزرسانی این سند احساس می‌شود، تصریح کرد: اخیراً با همکاری و مشارکت صاحب‌نظران این حوزه، از جمله ستاد توسعه علوم و فناوری‌های گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی ریاست‌جمهوری و مرکز طب ایرانی وزارت بهداشت، موضوع بازنگری سند در دستور کار قرار گرفته است.

استاد خسروپناه با تأکید بر اینکه نباید دامنه طب ایرانی را صرفاً به داروهای گیاهی محدود کرد، توضیح داد: طب ایرانی تنها از طریق داروهای گیاهی به درمان نمی‌پردازد؛ بلکه در این طب، جمادات، نباتات و حیوانات نیز در درمان بیماری‌ها نقش دارند. البته بخش گیاهی و داروهای گیاهی سهم عمده‌ای در این حوزه دارند، اما نمی‌توان تمام ظرفیت طب ایرانی را در این بخش خلاصه کرد.

وی ادامه داد: در بازنگری سند باید همه ابعاد این حوزه، از جمله آموزش، پژوهش، درمان و پیشگیری مورد توجه قرار گیرد تا بتوانیم با مشارکت استادان و متخصصان، سندی جامع و متناسب با نیازهای روز تدوین کنیم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به جایگاه ایران در عرصه طب سنتی و مکمل در سطح جهان اظهار امیدواری کرد که با به‌روزرسانی این سند و تقویت برنامه‌های علمی و اجرایی، جایگاه کشور در این حوزه ارتقا یابد و ایران بتواند رتبه‌های بهتری در سطح جهانی کسب کند.

«طب ایرانی» به جای «طب سنتی»؛ ضرورت اصلاح یک عنوان و پرهیز از دوگانه‌سازی
آیت الله خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت استفاده از عنوان «طب ایرانی» به جای «طب سنتی» تأکید کرد و گفت: باید بر واژه طب ایرانی تأکید کنیم؛ زیرا عنوان طب سنتی ترجمه واژه Tradition است و این واژه در ادبیات فکری غرب در مقابل Modern به معنای مدرن قرار می‌گیرد.

وی افزود: از زمان شکل‌گیری رنسانس، مفهوم مدرن در برابر سنت قرار گرفت و به‌تدریج دوگانه‌هایی در ادبیات فکری غرب شکل گرفت که بر اساس آن، از افراد و جریان‌ها پرسیده می‌شود که سنتی هستند یا مدرن؛ درحالی‌که طب ایرانی از جهاتی با سنت و از جهاتی با مدرنیته ارتباط دارد و اساساً نمی‌توان آن را در تقابل با طب مدرن تعریف کرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح مبانی فکری این دوگانه اظهار کرد: در برخی تحلیل‌ها، مبنای سنت‌گرایی ایمان‌گرایی یا فیدئیسم و مبنای مدرنیسم انسان‌گرایی یا اومانیسم معرفی می‌شود. اومانیسم نیز در پیوند با جریان‌هایی مانند ذهنیت‌گرایی و سکولاریسم، بر اصالت انسان و دنیا تأکید می‌کند.

وی برای توضیح این تفاوت به برخی نقاشی‌های میکل‌آنژ در کلیساها و موزه واتیکان اشاره کرد و گفت: اگر به نقاشی‌های میکل‌آنژ توجه کنید، در برخی از آنها خداوند به شکل پیرمرد و انسان به شکل مردی جوان به تصویر کشیده شده است؛ دست انسان به سوی دست خداوند دراز شده، اما این دو دست به یکدیگر متصل نمی‌شوند. این تصویر را می‌توان نمادی از تلاش انسان مدرن برای تعریف سبک زندگی، شیوه زیستن و اندیشیدن مستقل از خداوند دانست.

استاد خسروپناه ادامه داد: در مقابل، در برخی قرائت‌های سنت‌گرایانه نیز نوعی ایمان‌گرایی بدون توجه کافی به عقل شکل گرفته است. در قرون وسطی نیز در مواردی رفتارهای عقل‌ستیز یا عقل‌گریز وجود داشت؛ هرچند متفکرانی مانند توماس آکویناس تلاش کردند جایگاه عقل را در این منظومه تقویت کنند.

وی با تأکید بر اینکه قرار دادن طب ایرانی در چارچوب این دوگانه می‌تواند به برداشت‌های نادرست منجر شود، گفت: وقتی از عنوان طب سنتی استفاده می‌کنیم، ممکن است این تصور ایجاد شود که با دانشی متعلق به گذشته و در تقابل با دانش مدرن مواجه هستیم؛ درحالی‌که چنین برداشتی صحیح نیست.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: حتی در کشورهای دیگر نیز تلاش‌هایی برای انتساب این میراث علمی به نام خودشان صورت گرفته است؛ بنابراین باید در نام‌گذاری و معرفی این دانش دقت کنیم و عنوان «طب ایرانی» را به‌عنوان عنوانی دقیق‌تر و متناسب‌تر با هویت و خاستگاه این دانش به کار ببریم.

ظرفیت جهانی آثار ابن‌سینا و زکریای رازی در طب ایرانی
استاد خسروپناه با اشاره به جایگاه آثار دانشمندان ایرانی در منابع آموزشی و پژوهشی کشورهای مختلف اظهار کرد: وقتی به کشورهایی مانند هند سفر می‌کنید، مشاهده می‌کنید که منابع و آثار مرتبط با طب ایرانی، از جمله آثار ابن‌سینا، در آنجا مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای مثال، پنج کتاب قانون ابن‌سینا در برخی کلاس‌ها تدریس می‌شود.

وی افزود: در بخارا و ازبکستان نیز آثار زکریای رازی، از جمله کتاب «الحاوی»، مورد توجه قرار دارد و بخش‌هایی از این میراث علمی در مراکز آموزشی و علمی تدریس می‌شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه ایران در فهم عمیق و جامع این منابع ظرفیت قابل‌توجهی دارد، تصریح کرد: جامعیت و عمقی که ایرانیان در شناخت این منابع دارند، در بسیاری از کشورهایی که از این آثار استفاده می‌کنند، به همان میزان وجود ندارد. به‌ویژه بنیان‌های فکری و معرفتی این طب کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

وی با اشاره به آشنایی خود با برخی فعالیت‌های پژوهشی در ازبکستان گفت: در این کشور افرادی را مشاهده کردم که در حوزه طب ایرانی فعالیت می‌کنند و از آثار سیدمحمدحسین عقیلی خراسانی، از جمله «خلاصه‌الحکمه»، «قرابادین» و آثار مرتبط با مفردات و معالجات بهره می‌برند.

استاد خسروپناه با مرور سیر تاریخی طب ایرانی بیان کرد: این دانش تا قرن دوازدهم هجری روند رشد و بالندگی مناسبی داشت، اما پس از آن، به‌ویژه در دوره قاجار و سپس دوره پهلوی، با افول مواجه شد. در دوره جمهوری اسلامی ایران بار دیگر روند احیای این طب آغاز شد و امروز در دانشگاه‌های مختلف کشور در حال توسعه است.

وی تأکید کرد: باید این ظرفیت تاریخی و علمی را به‌درستی بشناسیم و برای معرفی و توسعه آن در سطح ملی و بین‌المللی برنامه‌ریزی کنیم.

طب ایرانی بر بنیان‌های فلسفی، طبیعت‌شناختی و انسان‌شناختی استوار است
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه سخنان خود، شناخت مبانی و بنیان‌های معرفتی طب ایرانی را یکی از ضرورت‌های توسعه این حوزه دانست و گفت: آثاری مانند کتاب قانون ابن‌سینا صرفاً مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های درمانی نیستند، بلکه بر مجموعه‌ای از مبانی و بنیان‌های علمی و فلسفی استوارند.

وی توضیح داد: طب ایرانی دارای مبانی طبیعت‌شناختی، هیئت‌شناختی و فلسفه طبیعت یا سماع طبیعی است. این مبانی نیز خود بر بنیان‌های هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی استوار هستند که در سنت فلسفی از آنها در قالب مباحث امور عامه و الهیات بحث می‌شود.

استاد خسروپناه ادامه داد: بنابراین اگر کسی بخواهد طب ایرانی را به‌درستی بشناسد، نمی‌تواند صرفاً به جنبه‌های درمانی آن توجه کند؛ بلکه باید حلقه‌های مختلف بنیان‌های فلسفی، طبیعت‌شناختی و انسان‌شناختی این دانش را نیز مورد بررسی قرار دهد.

وی با تأکید بر اینکه توجه به این بنیان‌ها به معنای توقف در گذشته نیست، افزود: ممکن است برخی از این مبانی در پرتو تحولات علمی تغییر کنند و این تغییرات نیز به تحولاتی در طب ایرانی منجر شود. هیچ اشکالی ندارد؛ زیرا رشد و بالندگی علم دقیقاً در همین تغییر، تحول و تکامل معنا پیدا می‌کند.

حکمت؛ پیوند عقلانیت توحیدی، فضیلت اخلاقی و خدمت مردمی
استاد خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود، مفهوم حکمت را یکی از موضوعات مهم و بنیادین در شناخت طب ایرانی دانست و اظهار کرد: ما با مفهومی به نام حکمت مواجه هستیم که در فرهنگ ایرانی و اسلامی جایگاه ویژه‌ای دارد. حکمت گاهی به معنای فلسفه، گاهی به معنای عقلانیت و خرد و گاهی نیز به معنای فضیلت به کار رفته است.

وی با ارائه تعریف خود از حکمت افزود: معتقدم حکمت از سه رکن اساسی تشکیل شده است؛ عقلانیت توحیدی، فضیلت اخلاقی و خدمت مردمی.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به مفهوم «اولوالالباب» در قرآن کریم گفت: در آیات قرآن از حکمت و صاحبان خرد ناب سخن گفته شده است. «لُب» به معنای خرد ناب است و اولوالالباب کسانی هستند که از چنین خردی برخوردارند.

وی درباره ابعاد عقلانیت توحیدی توضیح داد: عقلانیت مورد نظر ما صرفاً به عقل نظری محدود نمی‌شود، بلکه چهار ساحت عقل نظری، عقل عملی، عقل معاش و عقل معاد را در بر می‌گیرد.

استاد خسروپناه ادامه داد: عقل نظری به انسان کمک می‌کند هست‌ها و نیست‌ها را درک کند؛ عقل عملی به شناخت بایدها و نبایدها می‌پردازد؛ عقل معاش قدرت برنامه‌ریزی و تدبیر زندگی را فراهم می‌کند و عقل معاد نیز ناظر بر آخرت‌اندیشی است.

وی تصریح کرد: اگر این چهار ساحت عقل در وجود انسان جمع شود، می‌توان او را از مصادیق اولوالالباب و برخوردار از عقلانیت توحیدی دانست. در کنار این رکن، فضیلت‌های اخلاقی و خدمت به مردم نیز قرار می‌گیرند و مجموع این سه مؤلفه، معنای حکمت را شکل می‌دهد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت بررسی ارتباط حکمت با طب ایرانی گفت: اینکه حکمت چه ارتباطی با طب ایرانی دارد، موضوع بسیار مهمی است که باید به‌صورت جدی روی آن تأمل شود. به اعتقاد من، این موضوع می‌تواند به یک پروژه فکری و معرفتی مستقل تبدیل شود.

توسعه طب ایرانی در همه ساحت‌ها و ایجاد گفت‌وگوی علمی با طب مدرن
استاد خسروپناه در ادامه، توسعه متوازن طب ایرانی در عرصه‌های مختلف را ضروری دانست و گفت: باید این طب را در همه بخش‌ها توسعه دهیم؛ از پیشگیری و درمان گرفته تا داروسازی و سایر حوزه‌هایی که طب ایرانی به آنها پرداخته است.

وی با تأکید بر مسئولیت دانشگاه‌های فعال در این حوزه اظهار کرد: گروه‌های آموزشی طب ایرانی در دانشگاه‌ها باید تلاش کنند در تمام ساحت‌های این دانش فعالیت علمی و تخصصی شکل بگیرد و صرفاً به بخش محدودی از ظرفیت‌های آن توجه نشود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین بر ضرورت ایجاد فضای گفت‌وگو میان طب ایرانی و طب مدرن تأکید کرد و افزود: باید باب گفت‌وگو میان این دو حوزه علمی باز باشد و این تعامل به‌صورت مستمر ادامه پیدا کند. حتی عنوان طب مکمل نیز از این جهت تعبیر مناسبی است؛ چراکه می‌تواند بر امکان تعامل و تکمیل ظرفیت‌ها دلالت داشته باشد.

وی استفاده از ابزارهای آزمایشگاهی و فناوری‌های جدید برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های علمی طب ایرانی را اقدامی ارزشمند دانست و گفت: اشکالی ندارد که برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های طب ایرانی از ابزارهای آزمایشگاهی مدرن استفاده کنیم. این کار می‌تواند به شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌ها و بررسی علمی ادعاهای مطرح‌شده در این حوزه کمک کند.

استاد خسروپناه با اشاره به برخی ابزارهای تشخیصی مورد استفاده در طب ایرانی، از جمله نبض، خاطرنشان کرد: در طب ایرانی ابزارهای تشخیصی خاصی نیز وجود دارد که نبض یکی از آنهاست. این ابزارها و روش‌های تشخیصی می‌توانند در کنار ظرفیت‌های پزشکی مدرن مورد بررسی قرار گیرند و به‌عنوان مکمل یکدیگر به کار گرفته شوند.

وی با بیان اینکه غایت همه نظام‌های پزشکی باید تأمین سلامت انسان باشد، تصریح کرد: هدف همه این طب‌ها آن است که انسان زندگی درست و سالمی داشته باشد. بنابراین نباید یکی از این حوزه‌ها را فدای دیگری کرد؛ بلکه باید از ظرفیت‌های علمی هر دو برای ارتقای سلامت جامعه بهره برد.

ضرورت حکمرانی علمی برای جلوگیری از فعالیت‌های غیرتخصصی در طب ایرانی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش پایانی سخنان خود، بر ضرورت ساماندهی فعالیت‌های مرتبط با طب ایرانی و جلوگیری از اقدامات غیرتخصصی تأکید کرد و گفت: هرگونه افراط و تفریط در این حوزه نادرست است و باید از آن جلوگیری شود.

وی با هشدار نسبت به گسترش فعالیت‌های فاقد ضابطه در این زمینه اظهار کرد: فضای نابسامانی که در آن هر فردی می‌تواند مغازه‌ای راه‌اندازی کند و بدون برخورداری از صلاحیت و تخصص لازم به تجویز نسخه بپردازد، بسیار خطرناک است.

استاد خسروپناه تأکید کرد: این حوزه به حکمرانی صحیح نیاز دارد تا فعالیت‌ها در چارچوب ضوابط علمی و تخصصی انجام شود و افراد فاقد صلاحیت نتوانند سلامت مردم را در معرض خطر قرار دهند.

وی در عین حال، نقش وزارت بهداشت را در حمایت از توسعه علمی طب ایرانی مهم دانست و افزود: وزارت بهداشت باید مسیر فعالیت علمی و تخصصی در این حوزه را باز نگه دارد، از آن حمایت کند، تسهیلگری داشته باشد و زمینه فعالیت دانشگاه‌ها و متخصصان را فراهم سازد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان ابراز امیدواری کرد که طب ایرانی با اتکا به بنیان‌های علمی و معرفتی خود، بهره‌گیری از ظرفیت‌های دانشگاهی، تعامل سازنده با پزشکی مدرن و برخورداری از حکمرانی مناسب، به‌صورت حکیمانه و علمی توسعه پیدا کند.

وی در پایان بار دیگر از برگزارکنندگان سومین کنگره ملی طب ایرانی و تمامی استادان و متخصصان حاضر در این رویداد قدردانی کرد.
کد خبر 1915756

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha