مجید نیلی احمد آبادی، سفیر ایران در آلمان در گفتگو با خبرنگار بینالملل خبرگزاری شبستان در پاسخ به این پرسش که با توجه به افزایش موارد اسلامستیزی در برخی کشورهای اروپایی، ارزیابی شما از وضعیت امروز اروپا چیست و مراکز اسلامی و مساجد چه نقشی میتوانند در این شرایط ایفا کنند؟ ، گفت: برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید مشخص کنیم درباره کدام اروپا صحبت میکنیم. یک «اروپای رسمی» داریم که شامل دولتها و ساختارهای سیاسی است و یک «اروپای مردم» که بخش بزرگی از آن را انسانهای آزادیخواه و حقیقتجو تشکیل میدهند.
سفیر ایران در آلمان ادامه داد: در سالهای اخیر بهویژه پس از تحولات غزه، وجدان عمومی در اروپا در حال بیدار شدن است. این مسئله بسیار مهم است؛ زیرا کار فرهنگی و کار روی ذهن و افکار عمومی ماندگار است. اقتصاد و سیاست ممکن است دچار فراز و فرود شوند، اما وقتی یک انسان حقیقتی را میفهمد، دیگر نمیتوان بهسادگی ذهن او را بست.
وی ادامه داد: ممکن است بتوان برای مدتی صدایی را محدود کرد، اما نمیتوان وجدان عمومی را برای همیشه خاموش نگه داشت. به همین دلیل، گرایش به شنیدن حرف درست در جوامع مختلف و میان پیروان ادیان گوناگون در حال شکلگیری است. این وضعیت، فرصت مهمی برای مراکز اسلامی، مساجد و نهادهای مرتبط با جهان اسلام است تا بتوانندواقعیتها را بهتر تبیین کنند.
نیلی تأکید کرد که فشار اسلام ستیزی یک واقعیت است، اما در مقابل آن نیز پویایی و امکان بیشتری برای مقابله با قرائت غلط از اسلام وجود دارد؛ البته این وضعیت نیازمند کار مستمر است. نباید فرصتهای را که ایجاد میشود، دائمی فرض کنیم. عادی انگاری این فرصتها خطرناک است؛ چون میتواند دوباره زمینه را برای شیطنت و تقویت فضای اسلام ستیزی فراهم کند.
اسلام هراسی، وضعیتی حادتر اما پویاتر
سفیر ایران در آلمان در پاسخ به این پرسش که وضعیت اسلام هراسی در اروپا را چگونه ارزیابی میکنید؟ این فضا چه شرایطی برای مسلمانان ایجاد کرده است و در این باره چه باید کرد؟ گفت: تا پیش از تحولات اخیر به ویژه غزه، نگاه به اسلام و اسلام ستیزی وضعیت خاصی داشت. اکنون شاید وضعیت حادثر، اما در عین حال پویاتر شده است. پویاتر به این معناست که قدرت بازتاب دادن و معرفی آنچه در ذهن است، بیشتر شده است.
وی توضیح داد که یکی از مشکلات این است که گاهی اسلام را از دریچه گروههایی مانند داعش به جامعه اروپا معرفی کردهاند؛ در حالی که این، قرائت اسلام نیست. امروز فرصت بیشتری برای معرفی اسلام واقعی و نشان دادن تفاوت میان اسلام و قرائتهای افراطی و انحرافی وجود دارد.
نیلی اظهار داشت که در شرایط کنونی حتی مفهوم دفاع و مقاومت نیز برای بخشی از افکار عمومی اروپا قابل فهمتر شده است. بنابراین باید از این فرصت برای گفتگوی منطقی و اخلاقی استفاده کرد.
نیلی تأکید کرد که فشار اسلام ستیزی یک واقعیت است، اما در مقابل آن نیز پویایی و امکان بیشتری برای مقابله با قرائت غلط از اسلام وجود دارد؛ البته این وضعیت نیازمند کار مستمر است. نباید فرصتهای را که ایجاد میشود، دائمی فرض کنیم. عادی انگاری این فرصتها خطرناک است؛ چون میتواند دوباره زمینه را برای شیطنت و تقویت فضای اسلام ستیزی فراهم کند.
وی ادامه داد که مراکز اسلامی، مساجد و علما میتوانند در این زمینه نقش بسیار مهمی داشته باشند. باید بر ارزشهای مشترک میان ادیان و انسانها تأکید کنیم؛ ارزشهایی مانند کرامت انسان، خانواده، عدالت و دفاع از مظلوم.
قرآنستیزی و تلاش برای ایجاد شکاف میان جوامع
سفیر ایران در آلمان در پاسخ به این پرسش که در سالهای گذشته شاهد مواردی از قرآنسوزی و اهانت به مقدسات اسلامی در برخی کشورهای اروپایی بودیم. تحلیل شما از این اتفاقات چیست؟، گفت: من معتقدم باید پرسید چه کسی از ایجاد شکاف میان جوامع مسلمان و اروپایی سود میبرد. وقتی یک اقدام تحریک آمیز علیه مقدسات اسلامی انجام میشود، نتیجه طبیعی آن ایجاد تنش میان مردم و تحریک احساسات است.
وی توضیح داد که این اتفاقات در کشورهایی مانند سوئد و هلند بازتاب زیادی پیدا کرد، اما بهتدریج این موج فروکش کرد. به نظر من، بخشی از جامعه اروپا متوجه شد که قرآن برای مسلمانان یک کتاب مقدس است و اهانت به آن در واقع اقدامی برای ایجاد شکاف و تنش اجتماعی همچنین منحرف کردن اذهان از جنایات صورت گرفته در غزه است. بنابراین باید مراقب بود در دام پروژههایی که هدف آنها ایجاد تقابل میان مسلمانان و جوامع اروپایی است، نیفتیم.
وی یکی از ظرفیتهای مهم در روابط ایران و آلمان را «مبانی فکری مشترک» دانست و اظهار کرد: فلسفه یکی از نمونههای این اشتراک است. در فلسفه اسلامی ایران، ملاصدرا یک چهره شاخص است و در فلسفه غرب نیز کانت و هگل جایگاه مهمی دارند. اینها میراثی است که از گذشته به ما رسیده و میتواند مبنایی برای گفتگو باشد. در شرایط کنونی باید به جای تمرکز صرف بر اختلافها، بر مشترکات انسانی و اخلاقی تأکید کرد.
ظرفیت مشترک ایران و آلمان برای گفتگو
نیلی در ادامه، درباره ظرفیت علمای مسلمان، مراکز اسلامی و گفتگو ادیان برای کاهش سوءتفاهمهای میان جامعه آلمان و جهان اسلام گفت: ما نباید در خلأ زندگی کنیم.
وی یکی از ظرفیتهای مهم در روابط ایران و آلمان را «مبانی فکری مشترک» دانست و اظهار کرد: فلسفه یکی از نمونههای این اشتراک است. در فلسفه اسلامی ایران، ملاصدرا یک چهره شاخص است و در فلسفه غرب نیز کانت و هگل جایگاه مهمی دارند. اینها میراثی است که از گذشته به ما رسیده و میتواند مبنایی برای گفتگو باشد.
سفیر ایران در آلمان اظهار داشت که در شرایط کنونی باید به جای تمرکز صرف بر اختلافها، بر مشترکات انسانی و اخلاقی تأکید کرد. وجدان بشر درباره بسیاری از جنبههای اخلاقی اختلافی ندارد. هیچکس نمیگوید خانواده چیز بدی است یا کشتن کودک خوب است. در آموزههای ادیان ابراهیمی نیز هیچجا جنگ و کشتن انسان بیگناه ارزش تلقی نشده است.
وی ادامه داد: حتی در موضوعاتی مانند کرامت انسان نیز میتوان نقطه مشترک پیدا کرد. ممکن است در عمل درباره حقوق بشر اختلاف نظر وجود داشته باشد، اما اصل کرامت انسان میتواند مبنای گفتگو قرار گیرد.
نیلی نقش مراکز اسلامی و نهادهای فرهنگی و سیاسی را در استفاده از این ظرفیت مهم دانست و گفت: این ظرفیت میتواند زمینه گفتگویی عمیقتر را فراهم کند. اگر قرار باشد با جامعه فکری اروپا صحبت کنیم، نباید فقط از موضع سیاسی وارد شویم؛ بلکه باید از زبان اندیشه، فلسفه، اخلاق و کرامت انسانی نیز با آنها گفتگو کنیم.
سفیر ایران در آلمان در پاسخ به این پرسش که در جریان جنگ اخیر، سفارتخانههای ایران چه نقشی در حوزه رسانه و روایت تحولات ایفا کردند؟، گفت: در جنگ اخیر یک تجربه مهم برای ما شکل گرفت. ما در کنار میدان، مردم و دیپلماسی، به نقش رسانه بهعنوان یک ضلع چهارم بیش از گذشته پی بردیم. اگر میدان داشته باشیم، مردم داشته باشیم و دیپلماسی داشته باشیم، رسانه میتواند حلقه وصل این سه باشد و روایت درست تحولات را به افکار عمومی منتقل کند.
رسانه؛ ضلع چهارم میدان، مردم و دیپلماسی
سفیر ایران در آلمان در پاسخ به این پرسش که در جریان جنگ اخیر، سفارتخانههای ایران چه نقشی در حوزه رسانه و روایت تحولات ایفا کردند؟، گفت: در جنگ اخیر یک تجربه مهم برای ما شکل گرفت. ما در کنار میدان، مردم و دیپلماسی، به نقش رسانه بهعنوان یک ضلع چهارم بیش از گذشته پی بردیم. اگر میدان داشته باشیم، مردم داشته باشیم و دیپلماسی داشته باشیم، رسانه میتواند حلقه وصل این سه باشد و روایت درست تحولات را به افکار عمومی منتقل کند.
وی ادامه داد که سفارتخانهها نیز در این دوره تلاش کردند، وارد میدان تولید روایت های تاثیرگذار شوند. پیامهای کوتاه، تولیدات رسانهای، ارتباط با خبرنگاران و پاسخ به روایتهای نادرست، بخشی از همین فعالیت بود.
«ایران ایستاد»؛ روایتی که در رسانههای آلمان نیز بازتاب یافت
نیلی در پاسخ به این پرسش که آیا رسانههای آلمان توانستند واقعیت تحولات اخیر درباره ایران منعکس کنند؟ گفت:بله، اگر به رسانههای آلمان نگاه کنید، یک نکته قابل توجه است: «اینکه ایران ایستاد.»
وی ادامه داد که ممکن است در برخی موارد نگاه های متفاوتی هم وجود داشته باشد، اما واقعیت این است که ایران مورد توجه قرار گرفت. ایران توانست با دفاع مقتدرانه واقعیت خود را اثبات کرد. در مصاحبه ها و اظهارنظراتم کرارا گفته ام ایران نه تنها در دفاع، که در تاب آوری ابرقدرت است. این به نظرم یکی از مهمترین آوردههای جنگ است.
حضور مردم؛ سرمایهای که نباید عادی شود
مجید نیلی درباره تأثیر حضور و تجمعات مردم در جریان تحولات اخیر، گفت: حضور مردم یکی از مهمترین عناصر قدرت کشور است. اگر حضور مردم نبود، مدیریت شرایط بسیار پیچیدهتر میشد. در مراسمها و تجمعات مربوط به شهدای اخیر نیز شاهد بودیم که مردم بدون اینکه کسی آنها را فراخوانده باشد، حضور پیدا کردند.
وی ادامه داد که در آلمان نیز در مراسم یادبود شهادت رهبر و شهدای اخیر، حدود صدها نفر شرکت کردند؛ آن هم در شرایطی که گروههای مخالف جمهوری اسلامی تلاش میکردند تصورات خودساخته و غیرواقعی را القا کنند. این حضور یک نعمت الهی است و باید قدر آن را بدانیم ونباید آن را عادی تلقی کنیم. مهمترین پیامی که باید از چنین تجمعاتی دریافت شود، پیام وحدت است.
تغییر نگاه افکار عمومی اروپا
وی با اشاره به اینکه نگاه بخشی از جامعه اروپا به ایران تغییر کرده است، گفت: آنچه امروز در رسانههای آلمان دیده میشود، با گذشته تفاوتهایی دارد. در بسیاری از تحلیلها این پرسش مطرح شده که ایران چگونه توانست در برابر فشارها ایستادگی کند.
نیلی معتقد است که یکی از شاخصهای تحولات پیشرو، «بیداری» است و این بیداری محدود به یک کشور نیست، بلکه مقیاس آن جهانی است.
سفیر ایران در آلمان با اشاره به مسئولیت ایران و ایرانیان پس از جنگ، گفت: باید از این مرحله عبور کنیم و به مسئولیتهای بعد از جنگ فکر کنیم. باید تجربههای این دوره را ثبت و تبدیل به ادبیات کنیم. باید مجموعهای از مقالات و روایتها شکل بگیرد؛ از نقش مردم و وحدت ملی گرفته تا نقش اقتدار دفاعی و همچنین علما، ائمه جماعات، مساجد، رسانهها ودیپلماسی
پس از جنگ، چه مسئولیتی متوجه ایران و ایرانیان است؟
سفیر ایران در آلمان با اشاره به مسئولیت ایران و ایرانیان پس از جنگ، گفت: باید از این مرحله عبور کنیم و به مسئولیتهای بعد از جنگ فکر کنیم. باید تجربههای این دوره را ثبت و تبدیل به ادبیات کنیم. باید مجموعهای از مقالات و روایتها شکل بگیرد؛ از نقش مردم و وحدت ملی گرفته تا نقش اقتدار دفاعی و همچنین علما، ائمه جماعات، مساجد، رسانهها ودیپلماسی.
وی با اشاره به اینکه مساجد در این زمینه ظرفیت مهمی دارند گفت که نقش علما و ائمه جماعات تقویت انسجام ملی است. در شرایط حساس، شناخت واقعیت، حفظ وحدت و روایت درست آن، یک مسئولیت عمومی است.
«مهمترین پیام این تجربه، وحدت است»
نیلی تأکید کرد که اگر بتوانیم تجربه این دوره را درست روایت کنیم، از ظرفیت مساجد و رسانهها استفاده کنیم و مفهوم وحدت را از سطح شعار به یک گفتمان اجتماعی تبدیل کنیم، خدمت بزرگی انجام دادهایم. این کار فقط برای امروز نیست؛ برای نسل آینده نیز اهمیت دارد.
وی افزود که مسئولیت ما، بهویژه برای دیپلماتها، خبرنگاران، فعالان فرهنگی، مساجد و مراکز اسلامی، این است که اجازه ندهیم واقعیتها در میان روایتهای جعلی و تحریفشده گم شوند. در نهایت، آنچه میتواند جامعه را در برابر فشارها مقاوم کند، آگاهی، وحدت و شناخت درست واقعیت است.
گفتگو از: فاطمه دوستدار
نظر شما