دکتر «عباس نجفی»، پژوهشگر شعر و ادبیات فارسی و استاد دانشگاه فرهنگیان به مناسبت ۲۷ شهریور سالروز درگذشت استاد شهریار بنام روز شعر و ادب فارسی و جایگاه این شاعر در ادبیات معاصر به خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان گفت: بسیاری از شاعران معاصر با وجود نوآوریها و هنجارگریزیهایی که در حوزه شعر داشتهاند، نتوانستهاند آنچنان که باید مقبولیت عام پیدا کنند؛ اما شهریار در عین آشنایی با آرایهها و پیرایههای کلام، توانسته است مقبولیت گستردهای در میان مردم به دست آورد.
وی افزود: شاعری که بتواند چند کلمه عادی را چنان در کنار یکدیگر قرار دهد که در شرق و غرب قلمرو زبان فارسی به زمزمه مردم عادی تبدیل شود، بیتردید شاعر کلمهشناسی است که با معماری شگفتانگیز کلام، بر قلب و ذهن مخاطبان اثر گذاشته است.
شهریار؛ شاعری متعلق به همه نسلها
نجفی با اشاره به انتخاب ۲۷ شهریور به عنوان روز شعر و ادب فارسی بیان کرد: انتخاب سالروز درگذشت شهریار به عنوان روز شعر و ادب فارسی، نشاندهنده جایگاه خاص این شاعر در گستره شعر فارسی است.
این پژوهشگر شعر و ادبیات فارسی ادامه داد: شهریار پیونددهنده شعر قدیم و جدید ماست و زبان ساده و همهفهم او باعث شده شعرش برای مردم عادی نیز قابل لمس و درک باشد. به بیان دیگر، شهریار از معدود شاعرانی است که توانسته هم در دل دنبالکنندگان حرفهای شعر و هم در میان مردم عادی جای باز کند.
وی تصریح کرد: شهریار هم قدیم است و هم جدید و در عین حال نه صرفاً به قدیم تعلق دارد و نه به جدید؛ او شاعری متعلق به همه نسلها و همه دورانهاست و از این منظر میتوان او را نماینده شعر و ادب فارسی دانست.
نجفی با اشاره به شهرت برخی اشعار شهریار گفت: اگر شهرت فوقالعاده یک مصرع یا بیت را یکی از معیارهای نبوغ شاعر بدانیم، کمتر کسی است که مصرعهایی همچون «آمدی جانم به قربانت» یا «علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را» را نشنیده باشد و آنها را در ذهن و زبان خود مرور نکرده باشد. همچنین «حیدربابایه سلام» در میان مخاطبان شعر ترکی جایگاه ویژهای دارد.
«عاطفه سرشار» مهمترین ویژگی شعر شهریار
استاد دانشگاه فرهنگیان، مهمترین ویژگی شعر شهریار را «عاطفه سرشار» دانست و گفت: شعر شهریار شعری آمیخته با اشک و عاطفه است و همین موضوع یکی از عوامل تأثیرگذاری شعر او به شمار میرود.
وی افزود: مخاطبان دردمند شعر شهریار، حرف دل خود را از زبان او میشنوند و تسکین مییابند؛ بهویژه آنکه بخش بزرگی از اشعار شهریار به موضوعاتی همچون عشق، جدایی، درد از دست دادن عزیزان، یادکرد روزهای خوش کودکی، شکوه از ناملایمات زندگی و موضوعات عام و فراگیری اختصاص دارد که بسیاری از انسانها با آنها مواجه هستند.
نجفی ادامه داد: «علی ای همای رحمت» و «ای وای مادرم» از جمله اشعاری هستند که از دل برآمده و واجد عاطفه سرشار شهریارند.
شهریار از قلههای شعر معاصر است
این پژوهشگر شعر و ادبیات فارسی درباره جایگاه شهریار در ادبیات معاصر اظهار کرد: تقریباً تمامی منتقدان ادبی و سخنشناسان بر این باورند که شهریار از فحول و قلههای بلند شعر معاصر است.
وی افزود: شهریار آنقدر بزرگ، تأثیرگذار و جریانساز بوده که در دوران معاصر شاعران بسیاری کوشیدهاند راه او را دنبال کنند و تحت تأثیر سبک و زبان او قرار گرفتهاند.
نجفی با اشاره به جایگاه شهریار در شعر مذهبی و آیینی گفت: شهریار از ارکان شعر مذهبی در ادبیات معاصر و حتی در گستره شعر فارسی است و اگر بخواهیم چند شاعر مطرح در حوزه شعر مذهبی و آیینی را نام ببریم که آثارشان نمونهای از شعر فاخر فارسی باشد، نام شهریار در کنار بزرگانی همچون محتشم کاشانی قرار میگیرد.
غزل؛ قالب شاخص شعر شهریار
وی درباره قالبهای شعری مورد استفاده شهریار گفت: عمده شهرت شهریار در سرودن غزل است؛ علاوه بر این، او چند شعر نیمایی نیز دارد که از نمونههای موفق شعر نیمایی به شمار میروند.
نجفی ادامه داد: اشعار ترکی شهریار نیز از نمونههای فاخر و درخشان شعر ترکی است. شعر ترکی پیش از شهریار، نه از نظر کیفیت و نه به لحاظ کمیت، جلوه خاصی نداشت و این شهریار بود که با سرودن اشعار ترکی، بهویژه منظومه «حیدربابایه سلام»، به شعر ترکی وزن و اعتباری درخور بخشید.
شهریار؛ «شاعر زودآشنا»
این استاد دانشگاه فرهنگیان با اشاره به پیوند شعر شهریار با فرهنگ ایرانی اظهار کرد: شعر شهریار عمیقاً با فرهنگ، باورها و ارزشهای ایرانیان گره خورده و همین ویژگی، شعر او را به شعری «آشنا»، «صمیمی» و «خودمانی» تبدیل کرده است.
وی افزود: بسیاری از تصاویر و مضامین شعر شهریار برای مخاطب ایرانی آشناست و به همین دلیل میتوان او را «شاعر زودآشنا» نامید. هنگامی که شهریار از «نوشداروی بعد از مرگ سهراب» یا «همای رحمت» سخن میگوید، این تصاویر در ناخودآگاه مخاطب ایرانی حضوری زنده و ملموس دارند و برای او غریبه نیستند.
نجفی تصریح کرد: در غربت قرن صنعت و مصرفگرایی و در شرایطی که روابط اصیل انسانی بیش از گذشته در معرض گسست قرار گرفته است، شعر شهریار صدایی آشناست که انسان را دوباره با ریشههای فرهنگی و عاطفی خود پیوند میدهد.
وی درباره منظومه «حیدربابایه سلام» نیز گفت: این منظومه از عناصر زندگی روستایی و همسایگی با طبیعت الهام گرفته است و در مجموع میتوان گفت شعر شهریار در هیچ حالتی از طبیعت و فرهنگ ایران جدا نیست.
شهریار؛ احیاگر غزل فارسی
نجفی با اشاره به تأثیر شهریار بر شعر معاصر گفت: شهریار را میتوان زندهکننده غزل فارسی و پدر «غزل نو» نامید. در دورهای که گمان میرفت عمر غزل به پایان رسیده است، شهریار با سرودن غزلهایی نو و متناسب با فضای زمانه خود، بار دیگر توجه شاعران همعصرش را به این قالب جلب کرد.
وی افزود: برای نمونه، هوشنگ ابتهاج (ه. الف. سایه)، از غزلسرایان برجسته شعر معاصر، در سرودن غزل از ذهن و زبان شهریار تأثیر پذیرفته است. با مقایسه برخی اشعار این دو شاعر میتوان تأثیر شهریار بر نسل شاعران پس از خود را در فرم و محتوا مشاهده کرد.
این پژوهشگر شعر و ادبیات فارسی در پایان خاطرنشان کرد: جایگاه شهریار در ادبیات معاصر تنها به تعداد و شهرت اشعار او محدود نمیشود؛ بلکه پیوند میان سنت و نوآوری، زبان صمیمی، عاطفه فراگیر و ارتباط عمیق با فرهنگ ایرانی، از مهمترین عواملی است که شعر او را در حافظه ادبی و فرهنگی جامعه ماندگار کرده است.
نظر شما