خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: مسجد جامع سلطان قابوس در مسقط، مجموعهای سنگی و باشکوه است که در آن شبستان اصلیِ مربعشکل، گنبد مرکزی مرتفع و پنج منارهی کشیده، نظمی هندسی و آشکار را در حاشیهی شهر پدید آوردهاند.
این بنا که در سال ۲۰۰۱ با حمایت «سلطان قابوس بن سعید» تکمیل شد، مسجد جامع و اصلی عمان و ویترینی از معماری معاصر اسلامی با ریشههایی در سنتهای بومی به شمار میآید.
این مسجد در زمینی وسیع در منطقه «بوشر» مسقط واقع شده و میان نوار ساحلی شهر و کوهپایههایی که به سمت بالا میروند قرار گرفته است؛ از این رو، مجموعه همچون پیوندی میان بافت شهری و چشمانداز باز عمل میکند.
محوطه مجموعه در زمینی به وسعت تقریبی ۴۱۶ هزار متر مربع گسترده شده، در حالی که خود بنای مسجد بر روی سکویی مستطیلشکل و مرتفعتر از خیابانها و باغهای پیرامونی متمرکز شده است.
استفاده از ماسهسنگ هندی و سطوح وسیع مرمرین، ظاهری روشن و درخشان به نمای بیرونی بخشیده است؛ دیوارها، رواقها و حیاطها با خطوطی دقیق و قائمالزاویه طراحی شدهاند که بر پلان مربعشکل شبستان اصلی تاکید دارند.
در نمای بیرونی، گنبد مرکزی با ارتفاعی در حدود ۵۰ متر بر فراز شبستان و مناره اصلی با ارتفاعی نزدیک به ۹۰ متر، شاخصترین عناصر بصری هستند؛ همچنین چهار منارهکوتاهتر در گوشههای سکوی اصلی قرار گرفتهاند که ضمن تعیین محدودهی مجموعه، یادآور پنج رکن اسلام میباشند.
حیاطهای وسیع سنگفرششده و ستونبندیهای طویل، میان این عناصر عمودی و بافت کمارتفاع شهر در آن سوی مجموعه، نقش واسطه را ایفا میکنند و بدین ترتیب، مسجد همچون مجموعهای سنگی و مستقل جلوه میکند.
شبستان اصلی و فضای داخلی باشکوه
در کانون این مجموعه، شبستان اصلی یا مصلی با پلانی مربعشکل قرار دارد که به نمازگزاران مرد اختصاص یافته و گنجایش پذیرش حدود ۶۵۰۰ نفر را بر روی کف مفروش خود دارد.
بر فراز این فضا، گنبد مرکزی بر روی ستونی مرتفع استوار شده است؛ نمای بیرونی آن با سنگ پوشیده شده و سطح داخلیاش با نقوش هندسی و اسلیمی تزئین یافته که بازتابدهنده سبک کلی تزئینات مسجد است.
بارِ سقف این شبستان بر دوش چهار ستون عظیم و یک قاب سازهای پیرامونی قرار دارد و فضایی یکپارچه و وسیع را در زیر پوششی از سقفهای چوبی و سطوح گچبریشده پدید آورده است.
کف شبستان اصلی با یکی از بزرگترین فرشهای دستباف یکپارچهای که تاکنون در یک بنای مذهبی پهن شده، پوشیده شده است؛ فرشی که در استان خراسان ایران بافته شده و ابعادی در حدود ۶۰ در ۷۰ متر دارد.
بر فراز آن، لوستری چندطبقه متشکل از صدها هزار قطعه کریستال از راس گنبد آویخته شده و تصویر آن در سطوح صیقلی سنگ مرمر بازتاب مییابد؛ فرش و لوستر در کنار هم، ضمن حفظ وضوح هندسه مربعشکل فضا، تعادل بصری شبستان را تثبیت میکنند.
در پیرامون این فضا، طاقهای نوکتیز، کتیبههای خوشنویسیشده و درهایی که به اتاقها و حیاطهای کوچکتر راه دارند، این بخش مرکزی را به سایر قسمتهای مجموعه پیوند میدهند؛ همچنین شبستان جداگانهای برای بانوان، ظرفیت پذیرش بیشتری را در فضایی سرپوشیده و با همان سبک و زبان معماری فراهم میآورد.
تأثیرات معماری و بافت بومی عمان
مسجد جامع سلطان قابوس در دهه ۱۹۹۰ و پس از برگزاری یک مسابقه بینالمللی طراحی شد؛ در این پروژه، معمار عراقی، «محمد صالح مکیه» و دفتر معماری مستقر در لندن به عنوان طراحان طرح برگزیده همکاری داشتند.
این پروژه اگرچه بخشی از جریان گستردهتر معماری معاصر اسلامی محسوب میشود، اما آگاهانه از الگوهای معماری ایرانی، عثمانی، گورکانی، مصری و عمانی بهره گرفته و عناصر این سنتها را در قالب کلی منسجمی با یکدیگر تلفیق کرده است.
این ویژگیها در عناصری همچون طاقنماهای نوکتیزِ پیرامون صحنها، کاشیکاریها و پنلهای گچبریشده، سقفهای چوبی و تناسب میان گنبد و پایه آن مشهود است.
این مسجد تنها یک مکان برای اقامه نمازهای روزانه و نماز جمعه نیست، بلکه به عنوان یک مرکز آموزشی و فرهنگی نیز عمل میکند؛ چرا که در کنار شبستانهای اصلی و ویژه بانوان، بخشهایی همچون کتابخانه و سالن سخنرانی نیز در این مجموعه گنجانده شده است.
طراحی مسجد، بازتاب آن چیزی است که بخش عمدهای از حیات مذهبی عمان را شکل میدهد؛ این طراحی، شکوه و عظمت بنا را با تزیینات متین و بیپیرایه درمیآمیزد و بهجای تکیه بر آرایههای سنگین و پرزرقوبرق بر سنگ، هندسه و نور تاکید میورزد.
عمان با احداث این مسجد بزرگ و معاصر در منطقه «بوشر» و ایجاد نمایی دقیق و حسابشده متشکل از یک گنبد و پنج مناره، نشانی مذهبی و معماری شاخص و آشکاری را در چشمانداز شهری در حال گسترشِ مسقط پدید آورد.
نظر شما