حجتالاسلام والمسلمین «محمود مهاجری»؛ استاد حوزه و دانشگاه و استاد مدرسه علمیه سفیران هدایت امام صادق(ع) تهران در گفتوگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان، در خصوص حکمرانی مسجدمحور اظهار کرد: منظور از حکمرانی مسجدمحور این است که مسجد در متن زندگی مردم حضور داشته باشد؛ همانگونه که در صدر اسلام شاهد این مسئله بودیم. اگر به جایگاه مسجد در تمدن اسلامی و بهویژه در دوران صدر اسلام نگاه کنیم، میبینیم که مسجدالنبی(ص) در مدینه تنها محل اقامه نماز نبود، بلکه به نوعی دارالحکومه و محل مدیریت امور جامعه بود. در آنجا تصمیمگیری میشد، شورا برگزار میکردند، مشکلات مردم مورد رسیدگی قرار میگرفت و مسائل مختلف جامعه حلوفصل میشد.
مسجد در صدر اسلام پایگاه اجتماعی مردم بود و برای رفع مشکلات مختلف آنان مورد استفاده قرار میگرفت؛ مشکلاتی که تنها به مسائل دینی و عبادی محدود نمیشد، بلکه مسائل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را نیز دربرمیگرفت. مسجد همچنین محل مناسبی برای آموزش و تربیت بود و مردم در عرصههای مختلف اجتماعی و فرهنگی از ظرفیت مسجد بهره میبردند. بنابراین، اگر امروز از حکمرانی مسجدمحور سخن میگوییم، باید به دنبال احیای همین کارکردها با اقتضائات و نیازهای جامعه امروز باشیم. مسجد در صدر اسلام؛ پایگاه حل مسائل مردم
حجتالاسلام مهاجری ادامه داد: مسجد در صدر اسلام پایگاه اجتماعی مردم بود و برای رفع مشکلات مختلف آنان مورد استفاده قرار میگرفت؛ مشکلاتی که تنها به مسائل دینی و عبادی محدود نمیشد، بلکه مسائل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را نیز دربرمیگرفت. مسجد همچنین محل مناسبی برای آموزش و تربیت بود و مردم در عرصههای مختلف اجتماعی و فرهنگی از ظرفیت مسجد بهره میبردند. بنابراین، اگر امروز از حکمرانی مسجدمحور سخن میگوییم، باید به دنبال احیای همین کارکردها با اقتضائات و نیازهای جامعه امروز باشیم.
ضرورت استفاده از ابزارهای نوین برای جذب نسل جدید
امام جماعت مسجد اباعبدالله(ع) با اشاره به ضرورت استفاده از ابزارهای جدید و مدرن در فعالیتهای مسجد گفت: امروز برای آموزش و تربیت نسل جدید نمیتوان صرفاً به شیوههای گذشته اکتفا کرد، بلکه باید از ابزارهای جدید و فناوریهای روز استفاده کنیم تا از نسل جدید عقب نمانیم. وی با استناد به آیه ۱۸ سوره مبارکه توبه اظهار کرد: خداوند متعال میفرماید: «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَی الزَّکَاةَ وَلَمْ یَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَیٰ أُولَٰئِکَ أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِینَ». خداوند در این آیه میفرماید:(آباد کردن مساجد خدا در صلاحیت کسانی است که به خدا و روز قیامت ایمان آورده، نماز را برپا داشته، زکات پرداخته و جز از خدا نترسیدهاند)؛ بنابراین امید است که چنین افرادی از هدایتیافتگان باشند.
وی بیان کرد: عمران مسجد تنها به معنای عمران فیزیکی و ساختوساز نیست، بلکه عمران معنوی و جمعیتی نیز اهمیت دارد. مسجدی عمران واقعی دارد که از جمعیت جوان، پرشور و بانشاط برخوردار باشد و جوانان در فعالیتها، برنامهها و حتی تصمیمگیریهای مسجد نقش داشته باشند.
حکمرانی مسجد؛ از محله تا تمدن جهانی
این استاد حوزه علمیه درباره سطوح مختلف حکمرانی مسجدمحور گفت: اگر بخواهیم حکمرانی را تقسیمبندی کنیم، میتوانیم از حکمرانی محلی و شهری آغاز کنیم؛ یعنی مسجد در محله و شهر خود نسبت به امور مردم و مسائل اجتماعی نقشآفرینی کند. سطح دیگری از حکمرانی مسجد، حکمرانی ملی است که در سطح کشور معنا پیدا میکند و برخی مساجد در طول تاریخ و حتی امروز، چنین جایگاه رفیعی داشتهاند.
حجتالاسلام مهاجری با اشاره به افق جهانی حکمرانی مسجدمحور اظهار کرد: یک سطح دیگر نیز حکمرانی جهانی است. اگر بخواهیم بهطور مشخص مثال بزنیم، انشاءالله با ظهور حضرت ولیعصر(عج)، مسجد کوفه که پایتخت حکومت حضرت خواهد بود و مسجد سهله که به عنوان منزل حضرت مطرح است، نشان میدهد مسجد تنها کارکرد محلی ندارد، بلکه میتواند در سطح جهانی و در مسیر تحقق تمدن بشری نیز نقشآفرینی کند.
امام جماعت؛ هدایتگر اصلی حکمرانی مسجدمحور
وی در ادامه با تشریح نقش امام جماعت در الگوی حکمرانی مسجدمحور گفت: درباره نقش امام جماعت چند نکته اساسی وجود دارد. نخستین مسئله، نقش دینی، هدایتی و تربیتی امام جماعت است. اساساً همه این فعالیتها و برنامهها برای هدایت، رشد و تکامل مخاطبان شکل میگیرد. یکی از جلوههای نقش دینی امام جماعت را میتوان در مراسم و مناسبتهای مختلف مشاهده کرد. امام جماعت باید بتواند از این مناسبتها برای ارتباط مؤثر با مردم، هدایت فکری و دینی آنان و تقویت ارتباط میان مردم و مسجد استفاده کند.
امام جماعت مسجد اباعبدالله(ع) با اشاره به بعد اجتماعی نقش امام جماعت خاطرنشان کرد: بعد دیگر، مدیریت اجتماعی است. امام جماعت باید بتواند ظرفیتهای اجتماعی مسجد را فعال کند و مردم را برای حضور در عرصههای مختلف اجتماعی ساماندهی کند.
حجتالاسلام مهاجری گفت: تشکیل خیریهها، ساماندهی صدقات و انفاق مردم و جهتدهی به این کمکها از دیگر وظایف و ظرفیتهای مسجد است. باید تلاش کنیم مشکلات مستمندان را با حفظ عزت و کرامت آنان برطرف کنیم. مسجد میتواند با شناسایی نیازمندان و ساماندهی کمکهای مردمی، به جای اینکه صرفاً به توزیع کمکها بپردازد، زمینه حل ریشهای برخی مشکلات خانوادهها را نیز فراهم کند. این همان جایی است که مسجد میتواند نقش واقعی خود را در زندگی اجتماعی مردم نشان دهد.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر ضرورت توجه به نسل جدید گفت: یکی دیگر از وظایف مهم مسجد، تربیت نسل جدید و استفاده مناسب از فرصت اوقات فراغت جوانان و نوجوانان است. میتوان با برگزاری اردوها، فعالیتهای فرهنگی، برنامههای تفریحی و تربیتی و ایجاد فضای بانشاط، جوانان را به مسجد نزدیک کرد و زمینه ارتباط آنان با دین و معارف اسلامی را فراهم آورد. در اینجا نقش امام جماعت به عنوان هدایتگر و راهبر این فعالیتها اهمیت بسیار زیادی دارد.
متأسفانه نتوانستهایم به خوبی نسل جدید را جذب کنیم و «فاصله نسلی» میان برخی متدینین نسلهای گذشته با نوجوانان و جوانان امروز ایجاد شده است؛ به گونهای که گاهی زبان، ادبیات و دغدغههای یکدیگر را به خوبی درک نمیکنند. لذا باید تلاش کنیم دستکم در حوزه گفتمان، این فاصله نسلی را کاهش دهیم. همچنین برخی افراد تعریف محدودی از کارکرد مسجد ارائه میکنند و همین نگاه محدود نیز مانعی در مسیر تحقق ظرفیت واقعی مسجد است. فاصله نسلی؛ یکی از موانع تحقق حکمرانی مسجدمحور
حجتالاسلام مهاجری در ادامه به موانع تحقق حکمرانی مسجدمحور اشاره کرد و گفت: در مسیر تحقق حکمرانی مسجدمحور با موانعی نیز مواجه هستیم که بخشی از آنها مدیریتی است و بخشی نیز به کاهش مشارکت مردم بازمیگردد. امروز جذابیتهای مختلفی در جامعه وجود دارد که موجب میشود جذابیت مسجد تحتالشعاع قرار بگیرد. مسائل اقتصادی و همچنین فاصله نسلی از جمله موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: متأسفانه نتوانستهایم به خوبی نسل جدید را جذب کنیم و «فاصله نسلی» میان برخی متدینین نسلهای گذشته با نوجوانان و جوانان امروز ایجاد شده است؛ به گونهای که گاهی زبان، ادبیات و دغدغههای یکدیگر را به خوبی درک نمیکنند. لذا باید تلاش کنیم دستکم در حوزه گفتمان، این فاصله نسلی را کاهش دهیم. همچنین برخی افراد تعریف محدودی از کارکرد مسجد ارائه میکنند و همین نگاه محدود نیز مانعی در مسیر تحقق ظرفیت واقعی مسجد است.
مسجد؛ سنگر وحدت و بصیرتبخشی به جامعه
حجتالاسلام مهاجری با تأکید بر نقش مسجد در وحدت امت اسلامی اظهار کرد: یکی دیگر از مسائلی که اهمیت نقش امام جماعت و مسجد را در الگوی حکمرانی مسجدمحور نشان میدهد، ظرفیت مسجد به عنوان سنگر وحدت امت اسلامی است. در شرایطی که دشمنان برای ایجاد اختلاف و تفرقه در جامعه تلاش میکنند، مسجد میتواند محل بصیرتبخشی و جهاد تبیین باشد. بهترین مکان برای این کار، مسجد است؛ زیرا مؤمنان در مسجد گرد هم میآیند و میتوانند در کنار یکدیگر نسبت به مسائل جامعه آگاهی و بصیرت لازم را به دست آورند.
وی با اشاره به سخنی از امیرالمؤمنین(ع) گفت: حضرت امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند: «وَلا یَحْمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلَّا أَهْلُ الْبَصَرِ وَالصَّبْرِ»؛ یعنی این پرچم هدایت و ولایت و علم اسلام را کسی نمیتواند بر دوش بگیرد مگر آنکه از بصیرت و صبر برخوردار باشد. بنابراین هم بصیرت و هم صبر را میتوان در بهترین شکل در مساجد تقویت کرد؛ بنابراین مسجد میتواند یکی از مهمترین سنگرهای بصیرتافزایی، جهاد تبیین و مقابله با توطئههای دشمنان باشد.
اگر بخواهیم حکمرانی مسجدمحور را به معنای واقعی محقق کنیم، باید مسجد را از یک مکان صرفاً عبادی به یک پایگاه زنده اجتماعی، فرهنگی، تربیتی و مردمی تبدیل کنیم؛ پایگاهی که مردم، بهویژه جوانان، خود را در آن سهیم بدانند و مسجد را خانه و پناهگاه اجتماعی خود ببینند. مناسبتهای دینی؛ فرصتی طلایی برای جذب نسل جوان
این استاد حوزه درباره اقدامات عملی برای تحقق حکمرانی مسجدمحور گفت: مناسبتهای مختلف دینی، فضای بسیار مناسبی برای حضور مردم و بهویژه جوانان در مسجد ایجاد میکنند و باید از این ظرفیت به بهترین شکل استفاده کرد. مناسبتهایی مانند عید غدیر، نیمه شعبان و اربعین فرصتهای بسیار خوبی برای جذب جوانان و تحقق حکمرانی مسجدمحور هستند. باید از این مناسبتها استفاده کنیم، چراکه موج خوبی در جامعه برای تبلیغ دین ایجاد میشود و مسجد میتواند این ظرفیت را به سمت ارتباط عمیقتر جوانان با مسجد و معارف دینی هدایت کند.
حجتالاسلام مهاجری با اشاره به تجربه مسجد اباعبدالله(ع) گفت: مسجد ما با وجود اینکه مسجد کوچکی است، تلاش کرده است بخشی از کارکردهای اجتماعی و فرهنگی مسجد را فعال کند. در مسجد اباعبدالله(ع) صندوق قرضالحسنه، خیریه و حوزه علمیه به صورت نیمهوقت فعالیت دارند و تلاش میکنیم مسجد علاوه بر محل اقامه نماز و انجام مناسک عبادی، در رفع نیازهای مردم و فعالیتهای فرهنگی، تربیتی و اجتماعی نیز نقش داشته باشد.
وی تأکید کرد: اگر بخواهیم حکمرانی مسجدمحور را به معنای واقعی محقق کنیم، باید مسجد را از یک مکان صرفاً عبادی به یک پایگاه زنده اجتماعی، فرهنگی، تربیتی و مردمی تبدیل کنیم؛ پایگاهی که مردم، بهویژه جوانان، خود را در آن سهیم بدانند و مسجد را خانه و پناهگاه اجتماعی خود ببینند.
نظر شما