حجتالاسلام والمسلمین مهرداد بابا یوسفی، معاون حوزه علمیه امام حسن مجتبی(ع) و امام جماعت مسجدالرسول، در گفتوگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان، درباره مفهوم حکمرانی مسجدمحور اظهار کرد: برای توضیح این موضوع ابتدا باید یک مقدمه و مثال درباره تفاوت میان سنتی بودن و مدرن شدن عرض کنم. در گذشته مردم برای انتقال پیام خود از شیوههایی استفاده میکردند که مستلزم زمان، رفتوآمد و دشواریهای خاصی بود، اما امروز با یک ارتباط تلفنی همان پیام با سرعت بسیار بیشتری منتقل میشود. در مورد کارکرد مسجد در حکمرانی نیز در واقع همان اتفاق رخ میدهد، اما با شکلی سریعتر، آسانتر و با امنیت و اطمینان بیشتر. بنابراین نباید تصور کنیم که حکمرانی مسجدمحور به معنای کنار گذاشتن کارکردهای سنتی مسجد است، بلکه باید ظرفیتهای مسجد را متناسب با نیازهای امروز جامعه فعال و از ابزارهای جدید برای تحقق همان اهداف استفاده کنیم.
مسجد؛ پایگاه «ایمنیبخش» جامعه
حجت الاسلام بابایوسفی با اشاره به آیه شریفه «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ» اظهار کرد: برای شناخت کارکرد مسجد میتوانیم به این آیه شریفه توجه کنیم که میفرماید: تنها کسانی مساجد خدا را آباد میکنند که به خدا و روز قیامت ایمان دارند. حال باید ببینیم مؤمنانی که در مسجد حضور دارند چه ویژگیهایی دارند. یکی از ویژگیهای مهم حضور در کنار مؤمنان، ایجاد نوعی ایمنی است. وقتی انسان در کنار افراد مؤمن قرار میگیرد، از جهات مختلف احساس امنیت میکند. این ایمنی گاهی جنبه فیزیکی دارد؛ برای مثال اگر من در یک سفر در کنار یک انسان مؤمن قرار داشته باشم، اطمینان دارم که جان، مال و حقوق من از سوی او در امان است.
وی با انتقاد از برخی برداشتهای سطحی از مدرن شدن کارکرد مسجد گفت: بعضی کارکردها را امروز میخواهیم مدرن بنامیم، در حالی که ممکن است اساساً کمک واقعی به مردم نباشد. برای مثال، فردی میخواهد فرزندش را در مدرسه ثبتنام کند و به او میگویند از مسجد استشهاد بگیر. در حالی که ممکن است ما آن فرد را اصلاً نشناسیم، اما برای اینکه سنگی جلوی پای او نباشد، برگه استشهاد را مهر و امضا میکنیم.شاید برخی این اقدام را به عنوان مدرن شدن مسجد و کمک مسجد در فرآیند ثبتنام یک دانشآموز معرفی کنند، اما به اعتقاد من این کمک واقعی نیست. کمک واقعی آن است که مسجد برای زندگی مردم «ایمنیبخش» باشد.معاون حوزه علمیه امام حسن مجتبی(ع) افزود: از سوی دیگر، این ایمنی جنبه معنایی و تربیتی نیز دارد. وقتی انسان در کنار مؤمنان قرار میگیرد، به صورت طبیعی و گاهی ناخواسته آموزشهای دینی و اخلاقی دریافت میکند و همین آموزشها میتواند در زندگی او ایمنی و آرامش ایجاد کند. بنابراین یکی از کارکردهای اساسی مسجد این است که انسان را از طریق قرار گرفتن در کنار مؤمنان، به نوعی ایمنی و آموزش برساند.
وی با انتقاد از برخی برداشتهای سطحی از مدرن شدن کارکرد مسجد گفت: بعضی کارکردها را امروز میخواهیم مدرن بنامیم، در حالی که ممکن است اساساً کمک واقعی به مردم نباشد. برای مثال، فردی میخواهد فرزندش را در مدرسه ثبتنام کند و به او میگویند از مسجد استشهاد بگیر. در حالی که ممکن است ما آن فرد را اصلاً نشناسیم، اما برای اینکه سنگی جلوی پای او نباشد، برگه استشهاد را مهر و امضا میکنیم.شاید برخی این اقدام را به عنوان مدرن شدن مسجد و کمک مسجد در فرآیند ثبتنام یک دانشآموز معرفی کنند، اما به اعتقاد من این کمک واقعی نیست. کمک واقعی آن است که مسجد برای زندگی مردم «ایمنیبخش» باشد.
وی ادامه داد: اگر فردی در مسجد با یک مشکل حقوقی مواجه شود، دوستان مسجدی که وکیل هستند، حقوق خواندهاند یا استاد دانشگاه هستند، میتوانند به او کمک کنند. اگر فردی پرونده مالی یا اجتماعی در قوه قضائیه دارد، ظرفیتهای تخصصی موجود در مسجد میتوانند برای حل مشکل او وارد میدان شوند. این یعنی مسجد توانسته است ایمنی را وارد زندگی مردم کند.
دانشآموزانی که صبح زود در مسجد درس میخوانند
امام جماعت مسجدالرسول با اشاره به فعالیتهای تحصیلی این مسجد گفت: امروز در مسجد ما تعدادی از نوجوانان و دانشآموزان مشغول تحصیل هستند. معمولاً همه تصور میکنند مسجد ساعت ۱۲ باز میشود و ساعت یک بسته میشود، اما من از شما هم دعوت میکنم ساعت هفت صبح به مسجد بیایید. اگر صبح زود به مسجد بیایید، شاید در نگاه اول درِ مسجد را بسته ببینید، اما اگر با من هماهنگ کنید و وارد مسجد شوید، مشاهده خواهید کرد که حتی در ساعت هفت صبح، در فصل تابستان که بسیاری از مدارس دولتی و غیردولتی تعطیل هستند، تعدادی از بچهها با آرامش در مسجد نشستهاند و درس میخوانند.
حجت الاسلام بابایوسفی بیان کرد: این دانشآموزان نه برای استخر آمدهاند و نه فعالیت خاص دیگری دارند؛ آمدهاند تا بتوانند در مدارس برتر پذیرفته شوند. ما آمار قبولی دانشآموزانمان را هم داریم. بسیاری از این فعالیتها پشت درهای بسته انجام میشود و کسی متوجه آن نمیشود.اعتقاد ما این است که دانشآموزی که با مسجد ارتباط برقرار میکند، میتواند در درس خواندن قویتر شود، در مدارس بهتر تحصیل کند، رتبه بهتری در دانشگاه به دست آورد و در آینده اجتماعی خود نیز بتواند ایمنیهای بیشتری ایجاد کند. این مسیر از مسجد آغاز میشود.
معاون حوزه علمیه امام حسن مجتبی(ع) با بیان اینکه نگاه به مسجد به عنوان محلی که صرفاً برای اقامه نماز باز میشود، نگاهی سطحی است، گفت: اگر تصور کنیم مسجد فقط برای نماز باز میشود، بخش بسیار مهمی از کارکرد مسجد را ندیدهایم. مسجد در دل خود میتواند یک پایگاه ایمنیبخش برای جامعه باشد. ممکن است در مسجد همیشه میتینگ، اجتماع یا برنامههای بزرگ برگزار نشود. البته برای مثال، نزدیک به ۷۰ شب در مقابل مسجد و در میدان شهید تهرانی مقدم اجتماع برقرار است، اما همه کارکرد مسجد به این موارد محدود نمیشود و ظرفیتهای بسیار بیشتری در مسجد وجود دارد.
حمایت از ۱۵۰۰ یتیم و تأمین کفش و لوازمالتحریر دانشآموزان مناطق محروم
وی با اشاره به فعالیتهای اجتماعی و حمایتی انجامشده در مسجدالرسول اظهار کرد: چند روز پیش متولی مسجد گزارشی ارائه کرد که بر اساس آن، ما به صورت ماهانه از حدود هزار و ۵۰۰ یتیم حمایت میکنیم.اکنون که در آستانه ثبتنام دانشآموزان هستیم، بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ جفت کفش برای دانشآموزان مناطق محروم تهیه میشود. همچنین برای آنها لوازمالتحریر تهیه میکنیم و در حوزههای مختلف هزینههایی را برای حمایت از نیازمندان اختصاص میدهیم.
امام جماعت مسجدالرسول افزود: در حوزه درمان نیز اقداماتی صورت میگیرد. برای مثال، ممکن است هزینه مورد نیاز یک بیمارستان یا بیماران نیازمند در یک ماه مشخص شود و مسجد این هزینه را تأمین کند. نکته مهم این است که پول به شکل مستقیم به دست افراد داده نمیشود؛ بلکه ابتدا اطمینان حاصل میشود که فلان بیمار توانایی پرداخت هزینههای مورد نیاز خود را ندارد و سپس مسجد بدون اینکه حتی خود آن فرد متوجه شود، هزینه را تأمین میکند.این اقدامات نیز همان ایمنیبخشی به جامعه است؛ مسجد باید بتواند در شرایط سخت، پشتوانه مردم باشد.
بابایوسفی با انتقاد از برخی ذهنیتهای موجود درباره مساجد گفت: ای کاش میتوانستیم ذهنیت جامعه را نسبت به این تصویر که «مساجد کاری نمیکنند، امام جماعتها پیر هستند و هیئت امنا سنتی هستند» تغییر دهیم. دلیل اینکه برخی این تصویر را دارند، این است که کسی پشت درهای بسته نمیآید و فعالیتهای مسجد را از نزدیک نمیبیند. هر روز که خواستید، به صورت اتفاقی به مسجد ما بیایید و ببینید چه فعالیتهایی در آن انجام میشود. حتی در روزهای دوم و سوم عید نوروز که معمولاً خانوادهها در تعطیلات هستند، ما اردوهای نوروزی داریم و بچهها در مسجد مشغول فعالیت و تحصیل هستند.بسیاری از فعالیتهای مساجد پشت درهای بسته انجام میشود
بابایوسفی با انتقاد از برخی ذهنیتهای موجود درباره مساجد گفت: ای کاش میتوانستیم ذهنیت جامعه را نسبت به این تصویر که «مساجد کاری نمیکنند، امام جماعتها پیر هستند و هیئت امنا سنتی هستند» تغییر دهیم. دلیل اینکه برخی این تصویر را دارند، این است که کسی پشت درهای بسته نمیآید و فعالیتهای مسجد را از نزدیک نمیبیند. هر روز که خواستید، به صورت اتفاقی به مسجد ما بیایید و ببینید چه فعالیتهایی در آن انجام میشود. حتی در روزهای دوم و سوم عید نوروز که معمولاً خانوادهها در تعطیلات هستند، ما اردوهای نوروزی داریم و بچهها در مسجد مشغول فعالیت و تحصیل هستند.
باشگاه حکیم ایرانی؛ ظرفیت آموزشی در دل مسجد
وی با اشاره به فعالیت «باشگاه حکیم ایرانی» گفت: از شما خواهش میکنم از باشگاه حکیم ایرانی که یک مجموعه در دل مسجد ماست و فعالیتهای دانشآموزی و تحصیلی انجام میدهد، بازدید کنید.ببینید چند نفر عضو این مجموعه هستند و در همین ایام چه تعداد از این بچهها توانستهاند در بهترین مدارس تهران ادامه تحصیل دهند. اکنون در هفته پایانی، تعدادی از دانشآموزان پایه دوازدهم ما نیز در حال آماده شدن برای کنکور هستند.
حجت الاسلام بابا یوسفی تأکید کرد: البته هدف ما صرفاً کنکور و کسب رتبه نیست؛ هدف اصلی این است که دانشآموز از طریق مسجد بتواند مسیر خودش را پیدا کند. ملاک ما این نیست که بگوییم مسجد تبدیل به آموزشگاه کنکور شده است. مسجد یک محل مناسب و قابل اعتماد برای تحصیل است؛ جایی که خانواده بتواند با اطمینان فرزند پسر یا دختر خود را صبح تا شب به آن بسپارد.
هدف مسجد، ساختن مسیر آینده نوجوانان است
معاون حوزه علمیه امام حسن مجتبی(ع) خاطرنشان کرد: متأسفانه این فعالیتها به گوش جامعه نرسیده است. اگر این اقدامات به گوش ائمه جماعات دیگر نیز برسد، شاید آنها هم تلاش کنند از فضای مسجد برای فراهم کردن شرایط بهتر برای آینده دانشآموزان و نوجوانان استفاده کنند.
وی در پاسخ به این پرسش که یکی از چالشهای مساجد، فاصله گرفتن بخشی از نسل جدید از مسجد است و حکمرانی مسجدمحور تا چه اندازه میتواند این فاصله را کاهش دهد، گفت: وقتی از حکمرانی صحبت میکنیم، باید تقسیمبندی داشته باشیم. برخی ادارات و مجموعهها در خط مقدم قرار دارند، اما بعضی مکانها مراکز پشتیبانی، پیشگیری و آموزشی هستند. باید ببینیم مسجد در این حرکت کجا قرار میگیرد. بسیاری از مساجد در خط مقدم حرکت هستند و از آنها انتظار میرود همه کارها را مستقیماً انجام دهند، در حالی که مسجد میتواند عقبه باشد و عقبه نیز در بسیاری از موارد از خط مقدم مهمتر است.
مسجد باید عقبه فکری و تربیتی جامعه باشد
وی تصریح کرد: اگر نوجوانی به مسجد بیاید و آموزش خود را در مسجد دریافت کند، فردا اگر در زندگی با مشکلی مواجه شود، دوباره به مسجد مراجعه میکند تا راه حل را پیدا کند؛ چراکه از ابتدا یاد گرفته است که مسجد محل آموزش، پشتیبانی و راهنمایی است.
امام جماعت مسجدالرسول با اشاره به ضرورت تغییر نگاه مساجد به نوجوانان و جوانان گفت: حقیقت این است که در برخی مساجد راه را برای نوجوانان باز نمیکنند یا مسیری را که خودشان میخواهند، جلوی پای نوجوان و جوان قرار میدهند. جوان که وارد مسجد میشود، ممکن است خیلی هم مورد توجه قرار گیرد، اما به او گفته میشود دقیقاً در همان مسیری حرکت کند که دیگران تعیین کردهاند. در حالی که یکی از روحیات مهم جوان، آزادی و آزادگی است. نگاه ما در مسجد باید این باشد که امکان این آزادگی را برای بچهها فراهم کنیم؛ چه پسر و چه دختر.
وی تصریح کرد: اتفاقی که امروز در برخی مساجد رخ میدهد این است که جوان فقط زمانی پذیرفته میشود که در چارچوب خطکشیهای از پیش تعیینشده حرکت کند. طبیعی است که بخشی از جوانان به همین دلیل حضور کمتری در مسجد داشته باشند. اگر همه بچهها را از همان ابتدا در یک خط و قالب مشخص قرار ندهیم و به جای آن، «آزادگی» را در نقطه شروع قرار دهیم و به جوان بگوییم «تو میتوانی»، در ادامه اگر خودش از ما راه خواست، میتوانیم راهکار و مسیر مناسب را به او معرفی کنیم. در این صورت، مسیر برای حضور جوان در مسجد باز میشود و او احساس نمیکند که از ابتدا قرار است برایش تصمیم گرفته شود.
برای جذب جوانان، باید «آزادگی» را به رسمیت بشناسیم
حجت الاسلام بابایوسفی با ذکر مثالی از حضور جوانان با ظاهر و سبک متفاوت در مسجد گفت: نمونهای عرض کنم؛ در مسجد ما جوانی میآید که ممکن است با شلوارک نماز بخواند و نگاهها نسبت به او متفاوت باشد. در حالی که وقتی چنین مسئلهای را با من مطرح میکنند، میگویم اگر خداوند نماز او را قبول میکند، ما دیگر چهکاره هستیم؟ یا خواهری وارد مسجد میشود که ممکن است احکام را به صورت کامل نداند یا آموزش دینی کافی به او نرسیده باشد و حتی ممکن است با لاک نماز بخواند. اینها مثالهایی از اتفاقات زندهای است که در جامعه رخ میدهد.
معاون حوزه علمیه امام حسن مجتبی(ع) اظهار کرد: ما باید در ارتباط با جوانان، امکان آزادی به معنای آزادگی را برای آنها فراهم کنیم. باید اجازه بدهیم انتخاب کنند و اگر در مسیر انتخاب خود با سؤال یا چالشی مواجه شدند، ما راهحل را در اختیارشان قرار دهیم؛ نه اینکه از ابتدا بگوییم «تو باید دقیقاً از این مسیر حرکت کنید.
وی تصریح کرد: اتفاقی که امروز در برخی مساجد رخ میدهد این است که جوان فقط زمانی پذیرفته میشود که در چارچوب خطکشیهای از پیش تعیینشده حرکت کند. طبیعی است که بخشی از جوانان به همین دلیل حضور کمتری در مسجد داشته باشند. اگر همه بچهها را از همان ابتدا در یک خط و قالب مشخص قرار ندهیم و به جای آن، «آزادگی» را در نقطه شروع قرار دهیم و به جوان بگوییم «تو میتوانی»، در ادامه اگر خودش از ما راه خواست، میتوانیم راهکار و مسیر مناسب را به او معرفی کنیم. در این صورت، مسیر برای حضور جوان در مسجد باز میشود و او احساس نمیکند که از ابتدا قرار است برایش تصمیم گرفته شود.
مسجد؛ خط پشتیبانی فکری جامعه
امام جماعت مسجدالرسول در پایان خاطرنشان کرد: در حکمرانی مسجدمحور باید به این نکته توجه کنیم که مسجد الزاماً قرار نیست همیشه در خط مقدم همه فعالیتها باشد؛ بلکه میتواند خط پشتیبانی جامعه باشد. این پشتیبانی فقط اقتصادی و اجتماعی نیست، بلکه پشتیبانی فکری، آموزشی، تربیتی و معنوی نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی تأکید کرد: اگر مسجد بتواند این نقش را به درستی ایفا کند، نوجوان و جوان مسجد را نه به عنوان محلی برای محدود شدن، بلکه به عنوان محلی برای رشد، انتخاب، آموزش، آرامش و دریافت پشتیبانی خواهد شناخت؛ در چنین شرایطی، فاصله نسل جدید با مسجد نه تنها کاهش پیدا میکند، بلکه مسجد میتواند دوباره به یکی از مهمترین پایگاههای تربیت و پشتیبانی اجتماعی تبدیل شود.
نظر شما