خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- نهجالبلاغه تنها مجموعهای از خطبهها، نامهها و حکمتهای امیرالمؤمنین امام علی(ع) نیست، بلکه گنجینهای ارزشمند از اصول زندگی فردی و اجتماعی و بهویژه الگویی جامع برای مدیریت و حکمرانی است؛ الگویی که در آن قدرت، وسیلهای برای خدمت به مردم و مسئولیت، امانتی الهی تلقی میشود.
نامه ۵۳ نهجالبلاغه که امام علی(ع) خطاب به مالک اشتر نگاشتهاند، یکی از برجستهترین اسناد حکمرانی علوی است که در آن اصولی همچون عدالت، کرامت انسان، مردمداری، مبارزه با اشرافیت، حمایت از محرومان، پاسخگویی مسئولان و پذیرش نقد به روشنی تبیین شده است.
در روزگاری که فاصله میان مردم و مسئولان، نحوه مواجهه مدیران با مطالبات اجتماعی و ضرورت تقویت سرمایه اجتماعی از مهمترین دغدغههای جوامع به شمار میرود، بازخوانی این میراث گرانبهای علوی میتواند راهگشای بسیاری از مسائل مدیریتی باشد؛ چراکه در مکتب امام علی(ع)، مسئولیت نه امتیاز و طعمه، بلکه امانتی سنگین برای خدمت به انسانهاست.
در همین راستا، حجتالاسلام حسین مسعودی، سرپرست دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های پیام نور و ملی مهارت خراسان جنوبی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان، ابعاد مختلف الگوی مدیریت و حکمرانی امام علی(ع) در نهجالبلاغه، بهویژه نامه ۵۳ آن حضرت به مالک اشتر را تشریح کرده است.
حکمرانی علوی در نهجالبلاغه؛ از کرامت مردم تا پاسخگویی مدیران
سرپرست دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی، با اشاره به الگوی مدیریت و حکمرانی امام علی(ع) در نهجالبلاغه، اظهار کرد: یکی از مهمترین و ماندگارترین اسناد در زمینه شیوه مدیریت اسلامی، نامه ۵۳ نهجالبلاغه است که امیرالمؤمنین(ع) آن را خطاب به مالک اشتر، هنگام اعزام وی به مصر، نگاشتهاند.یکی از مهمترین و ماندگارترین اسناد در زمینه شیوه مدیریت اسلامی، نامه ۵۳ نهجالبلاغه است که امیرالمؤمنین(ع) آن را خطاب به مالک اشتر، هنگام اعزام وی به مصر، نگاشتهاند.
وی افزود: این نامه را میتوان یک منشور جامع برای حکمرانی و مدیریت اسلامی دانست؛ چراکه امام علی(ع) در آن، از رابطه حاکم و مردم گرفته تا عدالت، مبارزه با اشرافیت، توجه به محرومان، پاسخگویی مسئولان، پذیرش نقد و حضور مدیر در میان مردم را مورد توجه قرار دادهاند.
حجتالاسلام مسعودی ادامه داد: در نگاه امیرالمؤمنین(ع)، حکومت و مسئولیت، طعمه و فرصتی برای بهرهمندی شخصی نیست، بلکه امانتی سنگین و مسئولیتی الهی در برابر مردم است؛ بنابراین کسی که در جایگاه مدیریت قرار میگیرد، بیش از آنکه صاحب قدرت باشد، خدمتگزار مردم است و باید خود را در برابر خداوند و جامعه پاسخگو بداند.
نهجالبلاغه و اصل کرامت انسان؛ مردم ابزار حکومت نیستند
سرپرست دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی با اشاره به نخستین و اساسیترین اصل در حکمرانی علوی، یعنی حفظ کرامت انسانها، گفت: امام علی(ع) در نامه ۵۳ نهجالبلاغه تأکید میکنند که مردم دو دسته هستند؛ یا برادر دینی حاکماند یا در آفرینش همانند او هستند.
امام علی(ع) در نامه ۵۳ نهجالبلاغه تأکید میکنند که مردم دو دسته هستند؛ یا برادر دینی حاکماند یا در آفرینش همانند او هستند.
وی بیان کرد: این جمله امیرالمؤمنین(ع) یک اصل بسیار مهم در مدیریت و حکمرانی است و نشان میدهد که انسانها صرفنظر از موقعیت اجتماعی، قومیت، نژاد، سلیقه و تفاوتهای فردی، دارای کرامت ذاتی هستند و مسئول و حاکم حق ندارد مردم را ابزار تحقق اهداف شخصی یا سیاسی خود بداند.
حجتالاسلام مسعودی افزود: از نگاه امام علی(ع)، رابطه مسئول با مردم نباید رابطهای مبتنی بر ترس، تحقیر و نگاه از بالا به پایین باشد، بلکه حاکم باید شأن و شخصیت انسانها را به رسمیت بشناسد و با مردم بر اساس احترام و کرامت رفتار کند.
وی با بیان اینکه کرامت مردم یکی از خطوط قرمز مدیریت علوی است، تصریح کرد: این نگاه حتی در برخورد با کسانی که با حاکم همفکر و همسلیقه نیستند نیز اهمیت دارد؛ چراکه حفظ حرمت انسانها و رعایت حقوق عمومی، اصل اساسی در حکمرانی است و برخورد با دشمنی که در مسیر دین و امنیت جامعه سنگاندازی میکند، باید در چارچوب عدالت و ضوابط الهی انجام شود.
مدیر در مکتب نهجالبلاغه؛ پناه مردم، نه درنده جان آنان
سرپرست دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی با اشاره به توصیه امام علی(ع) به مالک اشتر درباره نحوه رفتار با مردم، گفت: امیرالمؤمنین(ع) به مدیران هشدار میدهند که مبادا به دلیل قرار گرفتن در جایگاه قدرت، مردم را غنیمت و فرصتی برای تأمین منافع خود ببینند.امیرالمؤمنین(ع) به مدیران هشدار میدهند که مبادا به دلیل قرار گرفتن در جایگاه قدرت، مردم را غنیمت و فرصتی برای تأمین منافع خود ببینند.
وی ادامه داد: مسئول در نگاه امام علی(ع) باید قلب خود را سرشار از محبت و رحمت نسبت به مردم کند و بهویژه نسبت به طبقات ضعیف جامعه، یتیمان و کسانی که دسترسی به مسئولان و صاحبان قدرت ندارند، توجه ویژه داشته باشد.
حجتالاسلام مسعودی با بیان اینکه عدالت، ستون اصلی مدیریت علوی است، عنوان کرد: در حکمرانی امام علی(ع)، جایگاهی برای تبعیض، فامیلبازی، رانتخواری و امتیازدهی به نزدیکان وجود ندارد. مسئول باید عدالت را درباره همه اجرا کند و هیچکس نباید صرفاً به دلیل ارتباط با مدیر یا برخورداری از قدرت و ثروت، از امتیازات ویژه برخوردار شود.مسئول باید عدالت را درباره همه اجرا کند و هیچکس نباید صرفاً به دلیل ارتباط با مدیر یا برخورداری از قدرت و ثروت، از امتیازات ویژه برخوردار شود.
وی تأکید کرد: یکی دیگر از ویژگیهای مدیر تراز نهجالبلاغه این است که خود را پشت دیوارهای بلند تشریفات و فاصلههای مصنوعی از مردم پنهان نکند. مسئول باید در میان مردم باشد، درد آنان را بشنود و خود را همدم و همدرد جامعه بداند.
پاسخگویی در نهجالبلاغه؛ مسئولیت، امانت است نه ملک شخصی
حجتالاسلام مسعودی با اشاره به اصل پاسخگویی در نظام حکمرانی علوی گفت: در منظومه فکری امام علی(ع)، جایگاه مدیریتی و امکانات عمومی، ملک شخصی مسئول نیست، بلکه امانتی است که برای مدت مشخص در اختیار او قرار گرفته و باید درباره نحوه استفاده از این امانت پاسخگو باشد.در منظومه فکری امام علی(ع)، جایگاه مدیریتی و امکانات عمومی، ملک شخصی مسئول نیست، بلکه امانتی است که برای مدت مشخص در اختیار او قرار گرفته و باید درباره نحوه استفاده از این امانت پاسخگو باشد.
وی افزود: وقتی مسئولیت را امانت بدانیم، طبیعی است که مسئول باید در برابر مردم و خداوند پاسخگو باشد و درباره عملکرد خود توضیح دهد.
سرپرست دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی تصریح کرد: پاسخگویی شفاف میتواند بسیاری از سوءتفاهمها را برطرف کند، مانع شکلگیری شایعات شود و به مردم نشان دهد که مسئولان در حوزههای مختلف چه اقداماتی انجام دادهاند و منابع عمومی چگونه هزینه شده است.
وی ادامه داد: مدیر نباید تصور کند که پاسخگویی به مردم لطفی از جانب اوست؛ بلکه پاسخگویی، بخشی از مسئولیت قانونی، اخلاقی و شرعی اوست. مدیر نباید تصور کند که پاسخگویی به مردم لطفی از جانب اوست؛ بلکه پاسخگویی، بخشی از مسئولیت قانونی، اخلاقی و شرعی اوست. کسی که مسئولیت پذیرفته، باید آماده شنیدن سؤال، مطالبهگری و ارائه توضیح باشد.
حجتالاسلام مسعودی بیان کرد: اگر مسئولان خود را صاحب صندلی مدیریت بدانند، زمینه فاصله گرفتن از مردم فراهم میشود، اما اگر مدیریت را امانتی الهی و اجتماعی بدانند، روحیه خدمت، شفافیت و پاسخگویی در آنان تقویت خواهد شد.
نهجالبلاغه و صندلیهای شیشهای؛ مدیر علوی از نقد نمیهراسد
وی در ادامه با اشاره به توصیههای امیرالمؤمنین(ع) درباره شنیدن سخن مردم، اظهار کرد: امام علی(ع) به مالک اشتر سفارش میکنند که برای کسانی که دسترسی به مسئولان ندارند و توان رساندن صدای خود را به مدیران ندارند، وقت مشخصی قرار دهد تا بتوانند بدون ترس و لکنت زبان، مشکلات و مطالبات خود را مطرح کنند.
حجتالاسلام مسعودی افزود: این توصیه نشان میدهد که در حکمرانی علوی، ارتباط مسئول با مردم نباید از مسیرهای پیچیده و تشریفاتی عبور کند. مدیر باید امکان ارتباط مستقیم با مردم را فراهم کنددر حکمرانی علوی، ارتباط مسئول با مردم نباید از مسیرهای پیچیده و تشریفاتی عبور کند. مدیر باید امکان ارتباط مستقیم با مردم را فراهم کند و اجازه دهد صدای کسانی که معمولاً دیده و شنیده نمیشوند نیز به گوش مسئولان برسد.
وی با تأکید بر اهمیت نقدپذیری در مدیریت گفت: امام علی(ع) به مدیران میآموزند که سخن حق را حتی اگر تلخ باشد، با روی گشاده بشنوند. مدیری که تنها به دنبال شنیدن تعریف و تمجید است و از نقد فرار میکند، در واقع بخشی از واقعیت جامعه را از خود پنهان کرده است.
سرپرست دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی عنوان کرد: مدیر تراز نهجالبلاغه باید نقد منصفانه را یک فرصت بداند، نه تهدید؛ چراکه نقد میتواند نقاط ضعف مدیریت را آشکار کند و زمینه اصلاح امور را فراهم آورد.مدیر تراز نهجالبلاغه باید نقد منصفانه را یک فرصت بداند، نه تهدید؛ چراکه نقد میتواند نقاط ضعف مدیریت را آشکار کند و زمینه اصلاح امور را فراهم آورد.
وی خاطرنشان کرد: هر اندازه فاصله مسئول با جامعه کمتر و امکان گفتوگو و نقد بیشتر باشد، احتمال اصلاح خطاها افزایش پیدا میکند و اعتماد عمومی نیز تقویت خواهد شد.
مدیر تراز نهجالبلاغه؛ در میدان خدمت و کنار مردم
حجتالاسلام مسعودی با بیان اینکه آموزههای مدیریتی نهجالبلاغه صرفاً مربوط به دوران امام علی(ع) نیست، گفت: این اصول برای مدیر امروز نیز کاملاً کاربردی است و اگر به درستی مورد توجه قرار گیرد، میتواند بسیاری از مشکلات مدیریتی و اجتماعی را کاهش دهد.
وی افزود: الگوی مدیریت علوی دقیقاً نقطه مقابل پشت میزنشینی، اشرافیتزدگی و فاصله گرفتن از جامعه است. الگوی مدیریت علوی دقیقاً نقطه مقابل پشت میزنشینی، اشرافیتزدگی و فاصله گرفتن از جامعه است. مسئولی که خود را در حصار تشریفات و دیوارهای بلند اداری محصور کند، بهتدریج از واقعیت زندگی مردم فاصله خواهد گرفت و نمیتواند مشکلات آنان را بهدرستی درک کند.
سرپرست دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی ادامه داد: مدیر تراز نهجالبلاغه کسی است که در میدان حاضر باشد، خودش را همسطح مردم بداند، بدون واسطه با آنان گفتوگو کند، مشکلات جامعه را از نزدیک ببیند و برای رفع آنها تلاش کند.
وی با تأکید بر ضرورت پاکدستی مدیران اظهار کرد: در کنار حضور میدانی و ارتباط مستقیم با مردم، سلامت اقتصادی و اخلاقی مسئولان نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. مدیری که خود را خدمتگزار مردم میداند، نباید از جایگاه خود برای تأمین منافع شخصی یا اطرافیان استفاده کند.مدیری که خود را خدمتگزار مردم میداند، نباید از جایگاه خود برای تأمین منافع شخصی یا اطرافیان استفاده کند.
حجتالاسلام مسعودی تصریح کرد: اگر مدیران امروز تنها بخشی از دستورالعملهای مدیریتی امام علی(ع) در نهجالبلاغه را در زندگی و مدیریت خود پیاده کنند، بسیاری از مسائل و مشکلات جامعه قابل حل خواهد بود؛ چراکه این آموزهها بر اصولی همچون عدالت، کرامت، شفافیت، پاسخگویی، مردمداری و مبارزه با تبعیض استوار است.
وی با اشاره به نقش مردم در استحکام حکومت اسلامی گفت: از نگاه امام علی(ع)، مردم ستون مهم جامعه و تکیهگاه حکومت هستند و رابطه صحیح میان مردم و مسئولان میتواند زمینهساز افزایش سرمایه اجتماعی و تقویت اقتدار کشور باشد.
حجتالاسلام مسعودی خاطرنشان کرد: وقتی مردم ببینند مسئولان با آنان با کرامت و احترام رفتار میکنند، در برابر مطالبات آنان پاسخگو هستند، عدالت را اجرا میکنند و برای رفع مشکلاتشان در میدان حضور دارند، اعتماد عمومی افزایش پیدا میکند.
وی ادامه داد: جامعهای که سرمایه اجتماعی بالایی داشته باشد، در برابر بحرانها و فشارهای بیرونی نیز مقاومتر خواهد بود؛ چراکه مردم احساس میکنند مسئولان در کنار آنان هستند و منافع عمومی را بر منافع شخصی ترجیح میدهند.
سرپرست دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های پیام نور و ملی مهارت خراسان جنوبی تأکید کرد: یکی از مهمترین درسهای نهجالبلاغه برای امروز ما این است که قدرت واقعی حکومت در فاصله گرفتن از مردم نیست، بلکه در پیوند عمیق با مردم، خدمت به آنان، اجرای عدالت و حفظ کرامت انسانهاست.یکی از مهمترین درسهای نهجالبلاغه برای امروز ما این است که قدرت واقعی حکومت در فاصله گرفتن از مردم نیست، بلکه در پیوند عمیق با مردم، خدمت به آنان، اجرای عدالت و حفظ کرامت انسانهاست.
وی گفت: اگر مدیریت جامعه بر اساس چنین اصولی شکل بگیرد، مردم نیز در شرایط سخت و در برابر توطئهها و فشارهای خارجی، با انسجام و همدلی بیشتری در کنار کشور و نظام خود خواهند ایستاد.
حجتالاسلام مسعودی افزود: بنابراین نامه ۵۳ نهجالبلاغه را باید فراتر از یک نامه تاریخی دید؛ این نامه یک منشور زنده برای مدیریت و حکمرانی است که میتواند برای مسئولان، مدیران و همه کسانی که در جایگاه تصمیمگیری قرار دارند، راهنمایی ارزشمند باشد؛ راهنمایی که از کرامت انسان آغاز میشود و به عدالت، پاسخگویی، مردمداری و تقویت همبستگی اجتماعی میرسد.
نظر شما