به گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از بی بی سی عربی، طرح ساخت مسجد در فوجیساوا، شهر ساحلی آرامی که حدود یک ساعت با خودرو از جنوب توکیو فاصله دارد، واکنشهای متفاوتی را برانگیخته است؛ از خشم و نگرانی گرفته تا امید و پذیرش. این واکنشها بازتابدهنده افزایش دغدغهها درباره مهاجرت و دگرگونیهای اجتماعی در کشوری است که برای مقابله با کاهش جمعیت و پیر شدن جامعه، بیش از گذشته به نیروی کار خارجی وابسته شده است.
اگرچه مهاجرت همچنان در ژاپن موضوعی حساس و از نظر سیاسی محدودکننده است، اما این کشور ناچار است برای پر کردن فرصتهای شغلی خالی از کارگران خارجی استفاده کند؛ روندی که به ورود مهاجرانی با فرهنگها، زبانها، ادیان و سبکهای زندگی گوناگون انجامیده است.
از همین رو، مناقشهای که امروز در شهرهایی مانند فوجیساوا جریان دارد، در واقع به پرسشی اساسی درباره هویت ژاپن تبدیل شده است.
«نوریکو ایزومیزاوا» که سالهاست در این شهر زندگی میکند، میگوید: آنچه مرا نگران میکند، تغییراتی است که ممکن است در جامعه ما رخ دهد.
ایزومیزاوا تنها فرد نگران این تحولات نیست. او یکی از ساکنانی است که افزایش حضور مسلمانان در شهر را با نگرانی دنبال میکند و معتقد است منازعات تند درباره مهاجرت در آمریکا و اروپا نیز بر نگرانیهای او افزوده است.
اوایل سال جاری، هزاران نفر در نزدیکی ایستگاه قطار شهر در اعتراض به ساخت مسجد تجمع کردند. برخی معترضان معتقد بودند احداث مسجدی که از معبد شینتوی مجاور بزرگتر باشد، نوعی بیاحترامی به سنتهای محلی است.
همزمان، گزارشهایی از گسترش نفرتپراکنی و انتشار اطلاعات نادرست علیه مسلمانان در شبکههای اجتماعی ژاپن منتشر شد.
رسانههای محلی نیز گزارش دادهاند که برخی مساجد هدف تماسهای تلفنی و ایمیلهای توهینآمیز قرار گرفتهاند؛ موضوعی که باعث شده گروههای ضدنفرت نیز با برگزاری تجمعاتی، خواستار مقابله با این رفتارها شوند.
در مقابل، «هیروکی سوزوکا»، مدیر یک کافه در نزدیکی محل احداث مسجد، بر ضرورت گفتوگو و شناخت متقابل تأکید میکند.
او میگوید: «نه مخالف سرسخت این طرح هستم و نه حامی جدی آن. نخستین گام این است که با مسلمانان، اسلام، ارزشها و دیدگاههایشان آشنا شویم. همهچیز از ذهنی باز و تمایل به درک متقابل آغاز میشود.»
تجربه مسلمانان از تغییر نگاه جامعه
«محمد محییالدین»، بازرگان سریلانکایی، ۳۹ سال است که در شهر اوساکا زندگی میکند. او در سال ۱۹۸۷ و در دوران رونق اقتصادی ژاپن، برای یافتن فرصتهای شغلی بهتر به این کشور مهاجرت کرد.
محییالدین ابتدا در تجارت سنگهای قیمتی و سپس در صادرات خودروهای دستدوم به کشورهایی مانند سریلانکا و پاکستان فعالیت کرد.
او میگوید زمانی به ژاپن آمد که شمار خارجیهای مقیم بسیار کمتر از امروز بود، اما اکنون احساس میکند نگاه بخشی از جامعه نسبت به مسلمانان تغییر کرده است.
محیی الدین توضیح داد که توهینها و شعارهایی مانند «از ژاپن خارج شوید» یا «به کشورتان برگردید» در فضای مجازی فراوان دیده میشود و حتی برخی افراد به مساجد مراجعه کرده و به نمازگزاران ناسزا میگویند.
محییالدین که هر روز برای اقامه نماز و فعالیتهای اجتماعی به مسجد اوساکا میرود، میگوید هرگز احساس خطر جانی نکرده، اما در سالهای اخیر بهوضوح احساس کرده است که مردم بیش از گذشته از مسلمانان هراس دارند.
او میافزاید: «گاهی ما را تروریست مینامند، به ساخت بمب متهم میکنند و از ما میخواهند ژاپن را ترک کنیم.»
با این حال، محیی الدین تأکید میکند که مسلمانان تلاش میکنند با آرامش و احترام با این رفتارها برخورد کنند.
محییالدین میگوید: «آنها میخواهند ما را تحریک کنند، اما ما خونسرد میمانیم، با احترام صحبت میکنیم و مؤدبانه رفتار میکنیم، زیرا بسیاری از ژاپنیها شناخت کافی از اسلام ندارند.»
وی میگوید که جامعه مسلمانان سالها بیشتر بر کار و فعالیت اقتصادی تمرکز کرده و برای معرفی هویت اسلامی و مشارکت فعالتر در جامعه ژاپن تلاش کافی نداشته است.
احترام به قوانین؛ شرط همزیستی
«شاکیل محمد» که نزدیک به یک دهه نمایندگی مسجد یاشیو در استان سایتاما را برعهده دارد، پس از مهاجرت از پاکستان، ۲۶ سال در پروژههای ساختمانی فعالیت کرده و به زبان ژاپنی تسلط کامل دارد.
او معتقد است مهمترین اصل برای مهاجران، احترام به قوانین و فرهنگ ژاپن است.
شاکیل محمد می گوید که رعایت اصولی مانند تفکیک صحیح زباله، پایبندی به مقررات پارک خودرو، استفاده از کلاه ایمنی هنگام دوچرخهسواری و حتی سلام و احوالپرسی مؤدبانه، نقش مهمی در جلب اعتماد جامعه میزبان دارد.مردم محلی، جامعه پاکستانی ساکن یاشیو را با شوخی «یاشیوستان» مینامند.
مهاجرت یا حفظ هویت؟
ژاپن امروز با یکی از مهمترین چالشهای جمعیتی تاریخ خود روبهروست.
بر اساس آمار «هیروفومی تانادا»، استاد بازنشسته دانشگاه واسدا و پژوهشگر مطالعات دینی، شمار مسلمانان ژاپن شامل مهاجران و شهروندان ژاپنی تا پایان سال ۲۰۲۴ به حدود ۴۲۰ هزار نفر رسیده است؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۹ حدود ۲۳۰ هزار نفر بود.
این افزایش، بخشی از روند گستردهتر رشد جمعیت خارجیهای مقیم ژاپن است. در سال ۲۰۲۵ تعداد اتباع خارجی، که عمدتاً از چین، ویتنام، کره جنوبی و فیلیپین هستند، از چهار میلیون نفر فراتر رفت و شمار کارگران خارجی نیز به رکورد ۲ میلیون و ۵۷۰ هزار نفر رسید. این در حالی است که جمعیت ژاپن در همان سال حدود یک میلیون نفر کاهش یافت.
دولت ژاپن همواره از معرفی این کشور بهعنوان «کشور مهاجرپذیر» خودداری کرده و بیشتر بر صدور ویزاهای موقت تأکید داشته است؛ رویکردی که منتقدان از آن با عنوان «مهاجرت پنهان» یاد میکنند.
با وجود نیاز روزافزون به نیروی کار خارجی، دولت سانائه تاکایچی نیز موضعی محتاطانه در قبال مهاجرت گسترده اتخاذ کرده است.
در ژوئن ۲۰۲۶، دولت ژاپن هزینه صدور ویزا برای اتباع خارجی را پنج برابر افزایش داد؛ تعرفهای که نزدیک به نیم قرن بدون تغییر باقی مانده بود.
همچنین دولت قصد دارد حدود ۲۳۰ نیروی جدید به سازمان خدمات مهاجرت اضافه کند تا بر اجرای قوانین مربوط به اقامت اتباع خارجی نظارت بیشتری داشته باشد. حتی پیشنهاد تعیین سقف برای تعداد خارجیهای مقیم نیز مطرح شده است.
اکنون با افزایش جمعیت مهاجران، ژاپن بیش از هر زمان دیگری با این پرسش بنیادین روبهروست که آیا میتواند بدون از دست دادن هویت و انسجام اجتماعی خود، به کشوری متنوعتر تبدیل شود؟
نظر شما