خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: مسجد «بیبیخانم» در سمرقند، مسجدی جامع متعلق به دوره تیموری است که بین سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ میلادی ساخته شده است.
مساحت بنا، طرح حیاطدار و سردر عظیم آن باعث میشود که عظمت و شکوه ساختمان بیش از آنکه مدیون تزئینات باشد، ناشی از تناسبات و کیفیت فضایی آن باشد.
این مسجد متعلق به دوران حکومت تیمور لنگ است و در شهر سمرقند ازبکستان واقع شده است. بنای مذکور با بافت تاریخی شهر پیوند دارد؛ جایی که بناهای دوره تیموری بخش عمدهای از سیمای خیابانها و فضای شهری را شکل میدهند.
این بنا یک مسجد جامع رسمی محسوب میشود و در زمره معماری شهری و تشریفاتی دربار تیموری جای میگیرد.
تاریخ ساخت بنا بین سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴، جایگاه آن را در اوایل قرن پانزدهم به روشنی مشخص میکند. این دوره از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا سمرقند یکی از مراکز اصلی حکومت و فرهنگ تیموری بوده و این مسجد همچنان با ابعاد و چیدمان خود، بازتابدهنده آن بلندپروازی و شکوه است.
طرح مسجد مبتنی بر الگوی حیاطدار با فضایی باز و وسیع در میان آن است. دیوارهای بلند، سردر شاخص و سازههای گنبدیشکل، این بنا را احاطه کرده و از فواصل نزدیک و دور بر ترکیب کلی آن تسلط بصری دارند.
نمای بیرونی بنا بازتابدهنده علاقه معماران تیموری به استفاده از آجرکاری لعابدار و الگوهای هندسی قوی بر روی سطوح است.
این ساختمان همچنین نشانههایی از تعمیر و بازسازی را در خود دارد که گویای حیات طولانی آن به عنوان یک بنای تاریخی و زنده است. همین لایههای تاریخی و تغییرات بهجامانده، بخشی از آن چیزی است که بازدیدکننده بر روی دیوارها، گنبدها و سطوح مختلف مسجد مشاهده و درک میکند.
این مسجد از دیرباز با حمایتهای ویژه دربار تیمور پیوند داشته و نام «بیبیخانم» نیز به خاندان سلطنتی و اطرافیان تیمور اشاره دارد. همین پیوند تاریخی موجب شده است تا این بنا در زمره ساختمانهای شاخص و تعیینکننده سمرقند عصر تیموری قرار گیرد.
مسجد بیبیخانم در بستری تاریخی و شهری قرار دارد که تحت تاثیر نقش سمرقند در جاده ابریشم و حفاظتهای بعدی از بناهای تاریخی آن شکل گرفته است.
این مسجد بخشی از مجموعه بناهایی است که دوران قرونوسطایی شهر را در قالب سنگ، آجر و کاشی به نمایش میگذارند.
آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، نحوه تلفیق وسعت، ارتفاع و نقشونگارهای سطحی در یک ترکیببندی واحد است.
بازدیدکننده با مسجدی مواجه میشود که هم جنبهای تشریفاتی دارد و هم شاهکاری معماری محسوب میشود؛ بنایی که در آن صحن، سردر ورودی و گنبدها، اجزای نمایان یک مجموعه یکپارچه را تشکیل میدهند.
این مسجد بخشی از بافت تاریخی سمرقند است که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده و همچنان یکی از بناهای شاخص دوره تیموری در این شهر به شمار میرود.
این مسجد در در نزدیکی مرکز تاریخی و در دسترسِ محدوده اصلی میراث فرهنگی شهر سمرقند واقع شده است.
ساختار این مجموعه حول یک صحن بزرگ شکل گرفته و شامل دیوارهایی عظیم، سردر ورودی باشکوه و فضاهای عبادی گنبددار است.
نظر شما