حسین آجرلو، تحلیلگر امنیت بین الملل و عضو هیئت علمی دانشگاه بین المللی علامه عسکری در گفت و گو با خبرنگار بین الملل خبرگزاری شبستان درباره چرایی حمله اخیر آمریکا و عربستان به مواضع حشد شعبی در عراق در شرایط کنونی گفت: منطقه پس از جنگ ۴۰ روزه وارد مرحلهای جدید از پویاییهای امنیتی شده است و اگرچه آتش جنگ به معنای جنگ کامل وجود ندارد، اما درگیریها در اشکال مختلف نظامی، اطلاعاتی، سیاسی و امنیتی همچنان ادامه دارد.
وی افزود: حملات اخیر در عراق، از جمله در استانهای کربلا، صلاحالدین و برخی مناطق جنوبی، نشان میدهد منطقه وارد فضایی از تنشهای کنترلشده شده است؛ وضعیتی که در ادبیات روابط بینالملل از آن با عنوان «منطقه خاکستری» یاد میشود؛ جایی که انواع درگیریها بهصورت مدیریتشده جریان دارد و تلاش میشود از تبدیل آن به یک جنگ تمامعیار جلوگیری شود، هرچند دامنه و عمق این تنشها گاه به شکل قابل توجهی گسترش مییابد.
این تحلیلگر درباره دلایل تئوریک این حمله گفت: ریشه این اقدام را باید در ماهیت درگیریهای منطقه خاکستری جستوجو کرد. با گسترش تقابل ایران و آمریکا از خلیج فارس تا بابالمندب، دامنه این تنشها به عراق و حتی دیگر مناطق نیز کشیده شده است.
هدف از حمله، بازتعریف حشد شعبی و مشروعسازی حمله به مقاومت است
آجرلو درباره هدف قرار گرفتن مراکز حشد شعبی اظهار کرد: گروههای مقاومت عراقی یکی از ارکان گروههای مقاومت در عرصه بزرگ جبهه مقاومت هستند. این گروهها در برههای در مقابله با داعش اقدامات درخشانی انجام دادند. آنها در مقابله با گروههای تکفیری و بحران های سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ قدرتمند ظاهر شدند.
وی ادامه داد: هرچند دولت عراق تلاش میکند این کشور را از معادلات منطقهای دور نگه دارد، اما گروههای مقاومت سیاستی مستقلتر را دنبال میکنند و بر حمایت از آرمانهای خود تأکید دارند. پس از حمله آمریکا به ایران نیز این گروههای عراقی در تحولات منطقه نقشآفرینی کردند و علیه رژیم صهیونیستی، منافع آمریکا و برخی کشورهای منطقه اقداماتی انجام دادند.
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به تحولات سیاسی عراق گفت: به نظر میرسد همزمان با سفر نخستوزیر عراق به واشنگتن و طرح موضوع محدودسازی سلاح گروههای مقاومت، مرحله دوم این پروژه در حال اجراست. در مرحله نخست تلاش شد این گروهها ذیل ساختار دولت تعریف شوند، اما اکنون با حمله به آنها، درصدد هستند حشد شعبی را در عرصه داخلی و بینالمللی بهعنوان گروهی خودسر معرفی کنند تا هدف قرار دادن آن مشروع جلوه داده شود.
وی افزود: این همان الگویی است که پیشتر در لبنان درباره حزبالله اجرا شد. ابتدا موضوع خلع سلاح مطرح شد، سپس حملات نظامی صورت گرفت و در ادامه نیز توافقهایی در این زمینه شکل گرفت. به نظر میرسد آمریکا، عربستان و برخی کشورهای منطقه مسئولیت پیشبرد این پروژه را بر عهده گرفتهاند.
آجرلو تاکید کرد: رسانههای این کشورها با القای این گزاره که گروههای مقاومت در خدمت ایران هستند، تلاش میکنند فضای لازم را برای مشروع جلوه دادن حمله به آنها فراهم کنند. هدف نهایی این است که ابتدا این گروهها غیرقانونی معرفی شوند، سپس خلع سلاح آنها مطالبه شود و در نهایت هرگونه اقدام نظامی علیه آنها اقدامی قانونی و مشروع جلوه داده شود. به این ترتیب اقدام نظامی علیه آنها مشروع می شود.
عربستان به دنبال بازیابی اعتبار منطقهای خود است
وی دلیل دیگر این حمله را بازیابی اعتبار از دست رفته عربستان در منطقه دانست و تاکید کرد: عربستان به عنوان یکی از کشورهای مهم عربی و صاحب اعتبار چندین بار از نواحی مختلف چه یمن و چه عراق و چه جمهوری اسلامی مورد هدف قرار گرفت، اما نتوانسته واکنش متناسبی نشان دهد. این مسئله به اعتبار منطقهای و بینالمللی ریاض آسیب وارد کرده است، چرا که آنها در جنگ یمن نیز اعتبارشان خدشه دار شده بود و پالایشگاه ها و منافع نفت شان آسیب زیادی دیده بود.
آجرلو افزود: در واقع آنها به دنبال این هستند که بتوانند در عرصه بین المللی اعتباری برای خود کسب کنند چرا که درگیری با یمن به دلیل هزینه های بالای آن اعتبار لازم را ندارد و یک حرکت نو و جدید از سوی آنها محسوب نمیشد، بلکه یک حرکت مداوم بوده است، از نگاه عربستان، ورود به عرصه عراق میتواند اقدامی جدید و متفاوت نسبت به جنگ یمن باشد و این امکان را برای ریاض فراهم کند که خود را بهعنوان بازیگری فعال و اثرگذار در معادلات امنیتی منطقه معرفی کند.
درگیری با حشد شعبی برای عربستان هزینهبر خواهد بود
وی درباره واکنش حشد شعبی در پاسخ به این حمله گفت: درگیری عربستان با این گروه ها برای آنها بسیار پرهزینه خواهد شد چرا که این گروه ها می توانند ضربات کاری را به عربستان وارد سازند. عربستان یک کشور وسیع با منابع و مراکز بسیار است که می توانند هر یک از آنها مورد حمله قرار گیرند. ضربه عربستان به این گروه ها در حد چند پایگاه با تجهیزات بالا می تواند باشد اما آنها می توانند با ضربات پهپادی و کم هزینه خسارات سنگینی را به عربستان وارد سازند.
وی در ادامه اظهار کرد: آمریکا پس از آنکه نتوانست کشورهای منطقه را در جنگ علیه ایران همراه کند، اکنون میکوشد با انتشار برخی گزارشها، مبنی بر اینکه امارات یا کویت نیز بخشی از ایران را در جنگ با ایران مورد هدف قرار داده اند، زمینه همسویی کشورهای منطقه با سیاستهای خود را فراهم کند، اما به نظر میرسد بسیاری از این کشورها ترجیح دهند به جای همسو شدن با آمریکا علیه ایران دست به عملیات های حاشیه ای میزنند.
ورود عراق، معادلات منطقه را پیچیدهتر خواهد کرد
این کارشناس مسایل بین الملل درباره سناریوهای محتمل پیش روی عراق و منطقه، تصریح کرد: تاکنون جبهه مقاومت نشان داده در برابر هر اقدامی، کنشی از طرف بازیگر در گسترش طولی و عرضی جنگ در منطقه خاکستری است یعنی اگر محاصره دریایی اتفاق بیفتد، باب المندب اتفاق می افتد. در واقع به طور متقابل دریای خزر اقدام می کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه بینالمللی علامه عسکری درباره سناریوهای پیش روی عراق و منطقه نیز گفت: تجربه نشان داده است که جبهه مقاومت در برابر هر اقدام، واکنشی متناسب و در چارچوب گسترش طولی و عرضی درگیریها در منطقه خاکستری نشان میدهد. جبهه مقاومت نشان داده به دنبال این است که در هیچ مسئله ای موازنه به هم نخورد و به هر نوع و به چه واکنشی قطعا معادله جدیدی در این پروژه ایجاد می شود، از این رو، ورود عراق به این معادله، معادلات امنیتی منطقه را پیچیدهتر و پرهزینهتر خواهد کرد.
وی ادامه داد: در پرونده عربستان نیز یمنیها توانستهاند در مناطق جنوبی این کشور یعنی جازان و جیزان نوعی موازنه عملیاتی ایجاد کنند و این احتمال وجود دارد که در صورت تداوم تنشها، جبهههای جدیدی در شمال عربستان، سواحل دریای سرخ، مناطق شمال حجاز که نزدیک به منطقه خلیج عقبه و کانال سوئز در مصر است، حتی منطقه شرقیه در نزدیکی بحرین فعال شود.
وی تصریح کرد: تاکنون در رویکرد جبهه مقاومت در هیچ مسئله ای معادله ای بر آنها تحمیل نشده است و اجازه نداده موازنه قدرت در منطقه به زیان آن تغییر کند. از این رو، اقدامات اخیر آمریکا و عربستان نیز به احتمال زیاد با واکنش متقابل مقاومت روبهرو خواهد شد؛ هرچند باید دید این روند در نهایت به توافقی سیاسی منتهی میشود یا زمینهساز وقوع یک جنگ گستردهتر خواهد شد.
نظر شما