حجت الاسلام گرامیپور، دبیر علمی همایش بینالمللی «تحقق وعده انتقام در مکتب مقاومت» که از امروز (شنبه، ۲۷ تیرماه) به مدت یک هفته در تهران، قم، مشهد برگزار می شود در گفت وگو با خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، اظهار کرد: در آغاز، لازم میدانم از اصحاب رسانه، مدیران خبرگزاریها، خبرنگاران، استادان، پژوهشگران و همه فعالانی که برای تبیین درست و مسئولانه مسائل مهم جهان اسلام تلاش میکنند، صمیمانه قدردانی کنم. همایش بینالمللی «تحقق وعده انتقام در مکتب مقاومت» در پی آن است که یکی از مهمترین و در عین حال پیچیدهترین مفاهیم ادبیات مقاومت را از سطح شعار، احساس و واکنشهای مقطعی فراتر ببرد و آن را بهعنوان مسئلهای علمی، چندلایه و قابل بررسی در حوزههای الهیات، فقه، حقوق، سیاست، راهبرد، فرهنگ و رسانه مطالعه کند.
وی اظهار داشت: مسئله اصلی این همایش آن است که مفهوم «وعده انتقام» در مکتب مقاومت را نباید صرفاً به یک واکنش نظامی، اقدام مقطعی یا رفتار برخاسته از خشم فروکاست. وعده انتقام در این منظومه، حلقه اتصال میان حرمت خون شهید، مطالبه عدالت، دفاع از امت اسلامی، صیانت از کرامت انسانی، مقابله با ترور و تجاوز، ایجاد بازدارندگی و جلوگیری از استمرار ساختارهای سلطه است. بر همین اساس، انتقام مورد نظر در مکتب مقاومت، رفتاری فردی، هیجانی، بیضابطه یا کینهتوزانه نیست؛ بلکه پاسخی مشروع، عادلانه، عقلانی، متناسب، زمانشناسانه و مسئولانه است که باید در چارچوب مصالح عمومی، قانون، حاکمیت و تصمیمگیری سنجیده تحقق یابد.
چرا بر «تحقق» وعده انتقام تأکید میشود؟
حجت الاسلام گرامی پور گفت: هدف این همایش نظریهپردازی درباره خشونت نیست؛ بلکه نفی خشونت بیضابطه و تبیین ضوابط پاسخ به جنایت است. میدان تصمیمگیری درباره مسائل مهم امت اسلامی نباید به احساسات زودگذر واگذار شود. حتی در برابر بزرگترین جنایات نیز پاسخ باید بر پایه عقلانیت، مشروعیت، تناسب، تشخیص مصلحت و مسئولیت حاکمیت شکل بگیرد. یکی از مهمترین پیامهای علمی همایش آن است که خونخواهی مشروع، نفی عدالت نیست؛ بلکه مطالبه تحقق عدالت در برابر جنایتی است که بیپاسخماندن آن میتواند به بازتولید خشونت و گسترش بیکیفرمانی بینجامد.
دبیر علمی همایش تصریح کرد: هرگاه عاملان ترور، اشغال، تجاوز و جنایت سازمانیافته احساس کنند که هیچ مسئولیتی متوجه آنان نیست، ساختار جنایت استمرار مییابد. ازاینرو، مطالبه پاسخ عادلانه تنها ناظر به گذشته و مجازات یک جنایت انجامشده نیست، بلکه ناظر به آینده و جلوگیری از تکرار جنایت نیز هست.
وی خاطرنشان کرد: عنوان این همایش صرفاً «وعده انتقام» نیست، بلکه «تحقق وعده انتقام» است. این تعبیر، پرسشی بنیادین را پیش روی اندیشمندان قرار میدهد: چه زمانی میتوان گفت وعده انتقام تحقق یافته است؟ آیا صرف انجام یک اقدام متقابل، تحقق وعده محسوب میشود؟ آیا مجازات مباشر جنایت کافی است؟ آیا وعده انتقام با یک اقدام نظامی پایان مییابد یا تحقق آن دارای سطوح و ابعاد گوناگون است؟
گرامی پور ادامه داد: از منظر علمی، تحقق این وعده را میتوان در چند سطح بررسی کرد: در سطح قضایی و حقوقی، از طریق شناسایی، تعقیب و مجازات آمران و عاملان جنایت؛ در سطح امنیتی، از طریق جلوگیری از تکرار جنایت؛ در سطح راهبردی، از طریق تغییر محاسبات دشمن و ایجاد بازدارندگی؛ در سطح سیاسی، از طریق کاهش قدرت سلطه و تغییر موازنه؛ در سطح فرهنگی و رسانهای، از طریق زنده نگهداشتن یاد شهیدان و جلوگیری از تحریف حقیقت؛ و در سطح تمدنی، از طریق مقابله با ساختارهایی که ترور، اشغال و تجاوز را تولید و بازتولید میکنند. بر این اساس، تحقق وعده انتقام لزوماً یک حادثه تکلحظهای نیست، بلکه میتواند فرایندی تدریجی، چندمرحلهای، هوشمندانه و زمانشناسانه باشد.
بررسی منظومهای ابعاد وعده انتقام
حجت الاسلام گرامی پور با بیان این که طرح علمی همایش بر نگاهی منظومهای استوار است و وعده انتقام را در چند ساحت بههمپیوسته بررسی میکند گفت: در بعد الهیاتی، این مسئله در نسبت با عدل الهی، حرمت خون مؤمن، کرامت شهید، نصرت جبهه حق، سنتهای ابتلا، امهال و استدراج، نفی سلطه و مسئولیت امت اسلامی تحلیل میشود. در این نگاه، خون شهید واقعهای پایانیافته نیست، بلکه میتواند منشأ استمرار تاریخی جبهه حق و ایجاد مسئولیت برای جامعه اسلامی باشد. در بعد فقهی، مشروعیت و حدود پاسخ مورد بررسی قرار میگیرد. نسبت وعده انتقام با قصاص، جهاد دفاعی، دفاع مشروع، دفع تجاوز، دفع افساد، حمایت از مظلوم و مقابله با ترور دولتی از جمله موضوعات این بخش است. همچنین باید روشن شود که مرز پاسخ مشروع چیست و ولیّ امر و حاکمیت اسلامی چه نقشی در تشخیص زمان، سطح و کیفیت پاسخ دارند.
وی ادامه داد: در بعد حقوقی، مسئولیت دولتهای مباشر، معاون، حامی و تسهیلکننده جنایت، حق دفاع مشروع، عدالت کیفری، استمرار دادخواهی و امکان تعقیب حقوقی آمران و عاملان بررسی میشود. وعده انتقام در این حوزه به معنای تعطیلکردن حقوق نیست، بلکه به معنای فعالسازی ظرفیتهای حقوقی برای مقابله با بیکیفرمانی است. در بعد سیاسی، نسبت این وعده با امنیت ملی، امنیت منطقهای، انسجام جبهه مقاومت، تغییر معادله قدرت و کاهش توان سلطه مطالعه میشود. در بعد راهبردی نیز موضوعاتی همچون بازدارندگی فعال، تغییر محاسبات دشمن، جلوگیری از تکرار ترور، زمانشناسی، سطحبندی پاسخ و پیوند میان قدرت میدانی و دیپلماسی مقاومتی مورد توجه قرار خواهد گرفت. در بعد فرهنگی و رسانهای، این پرسش مطرح است که چگونه میتوان از تحریف مفهوم انتقام جلوگیری کرد. دشمن میکوشد هرگونه مطالبه پاسخ را مساوی با خشونتطلبی جلوه دهد، در حالی که روایت مقاومت، این مفهوم را در نسبت با عدالت، کرامت، دفاع مشروع، مقابله با ترور دولتی و پاسداشت خون شهید معنا میکند. این ابعاد، در کنار یکدیگر، ساختار اصلی طرح علمی همایش را تشکیل میدهند.
هدف همایش، تصمیمگیری عملیاتی نیست
دبیر علمی همایش تأکید کرد: این همایش محل تصمیمگیری درباره عملیات، زمان اقدام یا شیوه اجرای پاسخ نیست. چنین موضوعاتی در صلاحیت نهادهای مسئول و نظام تصمیمگیری کشور قرار دارد. وظیفه مجموعه علمی، تبیین مبانی، ضوابط، مفاهیم، حدود و شاخصهاست. هدف آن است که ادبیاتی علمی تولید شود که از یک سو اجازه ندهد خون شهید و مطالبه عدالت به فراموشی سپرده شود و از سوی دیگر، مانع از آن شود که این مطالبه در قالب رفتارهای احساسی، خودسرانه و غیرضابطهمند بازنمایی شود.
حق امت اسلامی و مسئولیت حاکمیت
گرامی پور گفت: یکی دیگر از مباحث مهم همایش، بررسی نسبت میان حق مردم و مسئولیت حاکمیت است. شهادت رهبران و فرماندهان مقاومت صرفاً خسارتی فردی یا خانوادگی نیست، بلکه میتواند تعرض به امنیت، کرامت و اراده یک ملت یا امت تلقی شود. از این منظر، امت اسلامی حق دارد نسبت به خون شهیدان خود مطالبهگر باشد. بااینحال، این حق به معنای مجازبودن اقدامات پراکنده، فردی و شخصی نیست. تبدیل مطالبه عمومی به پاسخی مشروع و مؤثر باید در چارچوب حاکمیت، قانون، ولایت، مصالح عمومی و تصمیمگیری مسئولانه صورت گیرد.
همایش بینالمللی «تحقق وعده انتقام در مکتب مقاومت» از امروز در تهران کار خود را آغاز می کند و در ادامه قم و مشهد نیز میزبان این همایش خواهند بود.
یاسمن محمدی
نظر شما