به گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از الجزیره، جان ال. اسپوزیتو، از برجستهترین پژوهشگران مطالعات اسلامی در غرب، روز چهارشنبه در شهر فیلادلفیا و در سن ۸۶ سالگی بر اثر عوارض ناشی از جراحی قلب درگذشت.
اسپوزیتو که از تأثیرگذارترین اسلامشناسان غیرمسلمان به شمار میرفت، بیش از پنج دهه از زندگی علمی خود را به مطالعه اسلام، جوامع مسلمان و بررسی روابط اسلام و غرب اختصاص داد.
دانشگاه جورجتاون در پیام خود تأکید کرد که او نقشی تعیینکننده در شکلگیری مطالعات نوین اسلام در دانشگاههای آمریکا ایفا کرد.
از زندگی رهبانی تا مطالعات اسلامی
جان اسپوزیتو در سال ۱۹۴۰ در خانوادهای کاتولیک با اصالت ایتالیایی متولد شد. او در نوجوانی وارد دیر راهبان کاپوچین شد و نزدیک به ۱۰ سال را در مسیر کشیش شدن گذراند، اما دو سال پیش از مراسم رسمی کشیشی، تصمیم گرفت زندگی رهبانی را ترک کند.
پس از آن به تحصیل الهیات روی آورد و در ادامه، با توصیه یکی از استادانش، برای نخستینبار به مطالعه اسلام پرداخت؛ آشناییای که مسیر زندگی علمی او را برای همیشه تغییر داد.
وی در سال ۱۹۷۴ دکترای خود را در دانشگاه تمپل آمریکا زیر نظر دکتر اسماعیل راجی فاروقی، اندیشمند فلسطینی-آمریکایی و از پیشگامان مطالعات اسلامی، دریافت کرد و نخستین دانشجوی دکترای او بود.
بنیانگذار مرکز تفاهم اسلام و مسیحیت
اسپوزیتو پس از بیش از دو دهه تدریس در کالج «هولی کراس»، در سال ۱۹۹۳ به دانشگاه جورجتاون پیوست و مرکز تفاهم اسلام و مسیحیت را بنیان گذاشت؛ مرکزی که به یکی از مهمترین مراکز پژوهشی جهان در حوزه گفتوگوی ادیان تبدیل شد.
او همچنین ریاست دو نهاد مهم علمی آمریکا، یعنی انجمن مطالعات خاورمیانه (MESA) و آکادمی آمریکایی دین را بر عهده داشت.
آثار ماندگار
اسپوزیتو بیش از ۵۰ کتاب و اثر علمی تألیف یا ویرایش کرد که به ۳۵ زبان ترجمه شدند. از مشهورترین آثار او میتوان به کتابهای «اسلام؛ راه راست»، «تهدید اسلامی؛ افسانه یا واقعیت؟»، «جنگ نامقدس؛ تروریسم به نام اسلام» و «هر آنچه باید درباره اسلام بدانید» اشاره کرد.
او همچنین در کتاب «چه کسی از اسلام سخن میگوید؟» که با همکاری دالیا مجاهد منتشر شد، با استناد به پژوهشهای گسترده مؤسسه گالوپ، تصویری متفاوت از دیدگاههای مسلمانان جهان ارائه کرد و بسیاری از کلیشههای رایج درباره اسلام را به چالش کشید.
منتقد اسلامهراسی
اسپوزیتو از شناختهشدهترین منتقدان اسلامهراسی در آمریکا بود. او پس از حملات ۱۱ سپتامبر، بارها تأکید کرد که نباید اقدامات گروههای افراطی به کل اسلام و بیش از یک میلیارد مسلمان تعمیم داده شود.
وی در سال ۲۰۱۵ «ابتکار بریج» (Bridge Initiative) را برای رصد و پژوهش درباره اسلامهراسی راهاندازی کرد و تا پایان عمر از فعالیتهای این مرکز حمایت کرد.
او همچنین نظریه «برخورد تمدنها»ی ساموئل هانتینگتون را مورد نقد قرار داد و معتقد بود گفتوگو و شناخت متقابل، راهحل کاهش سوءتفاهم میان جهان اسلام و غرب است.
ارتباط نزدیک با جهان اسلام
اسپوزیتو طی دهههای گذشته بارها به کشورهای اسلامی سفر کرد و در نشستهای علمی متعددی در خاورمیانه، جنوب شرق آسیا و شمال آفریقا حضور یافت. او عضو هیئت علمی مرکز مطالعات تشریع اسلامی و اخلاق در قطر بود و در تدوین کتاب سالانه «۵۰۰ مسلمان تأثیرگذار جهان» نیز مشارکت داشت.
وی در سالهای اخیر نیز بارها درباره جنگ غزه و افزایش اسلامهراسی در غرب اظهار نظر کرد و رسانههای غربی را به تقویت فضای نفرت علیه مسلمانان متهم ساخت.
شخصیتی مورد احترام
با وجود آنکه همواره کاتولیکی معتقد باقی ماند، بسیاری از اندیشمندان و رهبران مسلمان از او به عنوان یکی از صادقترین پژوهشگران غربی در حوزه اسلام یاد میکردند.
انور ابراهیم، نخستوزیر مالزی، در پیام تسلیت خود، اسپوزیتو را «دوست واقعی جهان اسلام» توصیف کرد و نقش او را در ایجاد درک عمیقتر از اسلام در غرب ستود.
جان ال. اسپوزیتو تا واپسین روزهای عمر، پژوهش، تدریس و دفاع از گفتوگوی میان ادیان را ادامه داد و از او به عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهرههای مطالعات اسلامی در جهان معاصر یاد میشود.
نظر شما