به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، در روزگار بحران و جنگ، آنچه بیش از هر چیز جامعه را از فروپاشی روانی و اجتماعی حفظ میکند، تنها تجهیزات و امکانات مادی نیست؛ بلکه سرمایههای فرهنگی، ادبی و هنری هستند که امید، هویت و روحیه مقاومت را در میان مردم زنده نگه میدارند. شعر، موسیقی، هنرهای نمایشی و روایتهای فرهنگی، در چنین شرایطی از یک ابزار هنری فراتر میروند و به مؤلفههایی برای حفظ انسجام اجتماعی، امیدآفرینی و افزایش تابآوری ملی تبدیل میشوند.
گفتوگوهای خبرگزاری شبستان با شاعران، پژوهشگران، هنرمندان و مدیران فرهنگی نشان میدهد که میان همه دیدگاهها یک نقطه مشترک وجود دارد؛ تابآوری اجتماعی بدون پشتوانه فرهنگ و هنر پایدار نخواهد بود.
ادبیات؛ ریشه مقاومت ملتها
«علیمحمد مودب»، شاعر و نویسنده، معتقد است: تابآوری اساساً مفهومی ادبی است. به باور او، ادبیات به انسان میآموزد در برابر سختیها تنها به رنج موجود اکتفا نکند، بلکه با نگاه به ارزشهای والاتر، صبر و استقامت را انتخاب کند.
او تأکید میکند: هر اندازه جوامع به ادبیات بومی خود وفادارتر باشند، توان بیشتری برای عبور از بحرانها خواهند داشت. از نگاه مودب، ادبیات فارسی تنها مجموعهای از آثار ادبی نیست، بلکه حامل معارف دینی، عرفانی و تمدنی ایران است؛ میراثی که نسلهای مختلف را به یکدیگر پیوند میدهد و مهمترین پشتوانه مقاومت اجتماعی به شمار میآید.
هنر؛ زبان امید در روزهای سخت
«بابک رضایی»، مدیرکل مرکز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، موسیقی را یکی از مؤثرترین ابزارهای تقویت تابآوری اجتماعی میداند. او معتقد است موسیقی به دلیل ارتباط مستقیم با احساسات مردم، میتواند در کاهش اضطراب، افزایش همبستگی و ایجاد امید نقش مهمی ایفا کند.
به گفته رضایی، تولید آثار موسیقایی با موضوع ایران، دفاع از وطن، شهدا و هویت ملی در سالهای اخیر با جدیت دنبال شده و حتی بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی برای تولید آثار چندزبانه، با هدف تقویت دیپلماسی فرهنگی و همگرایی میان ملتهای منطقه در دستور کار قرار گرفته است.
او همچنین نقش سرود را در دوران جنگ و بحران برجسته میداند و معتقد است این قالب هنری همچنان یکی از اثرگذارترین ابزارهای ایجاد همبستگی اجتماعی است.
روایت هنری؛ پلی میان تاریخ و نسل جوان
محمدمهدی احمدی، مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، بر این باور است که هنرمندان میتوانند با روایت هنرمندانه مقاومت تاریخی ملت ایران، سرمایه اجتماعی را تقویت کنند.
به اعتقاد او، هنرهای نمایشی، هنرهای تجسمی، سینما و ادبیات قادرند روایتهای تاریخی را برای نسل جدید بازآفرینی کنند؛ روایتی که هویت ملی، اعتماد به آینده و روحیه امید را در جامعه افزایش میدهد.
ادبیات؛ سوپاپ اطمینان جامعه
«محمود اکرامیفر»، شاعر و استاد دانشگاه، تابآوری را همان صبر و پایداری تاریخی ملتها میداند. او معتقد است ادبیات افزون بر ایجاد امید، نقش مهمی در تخلیه فشارهای روانی جامعه دارد.
به گفته او، شعر طنز، داستان و دیگر قالبهای ادبی میتوانند فشارهای ناشی از مشکلات اقتصادی، اجتماعی و جنگ را کاهش دهند و با تبیین درست واقعیتها، جامعه را به شناخت بهتر شرایط و پذیرش آگاهانه آن برسانند.
اکرامیفر با استناد به بیت مشهور «به ناامیدی از این در مرو امید اینجاست / فزونتر از عدد قفلها کلید اینجاست» تأکید میکند که ادبیات همواره راههای تازهای برای امیدواری پیش روی جامعه میگذارد.
هنر؛ روایت حقیقت
«محمدعلی رجبی»، پژوهشگر هنر و عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد، معتقد است: هنر زمانی اثرگذار است که بیانگر حقیقت باشد. از نگاه او، هنر صرفاً وسیلهای برای سرگرمی یا زیباییشناسی نیست، بلکه زبان حقیقت و عدالت است.
او میگوید: در شرایط جنگ، هنرمند با بازنمایی حقیقت و تجربه مشترک مردم، آرامش روانی جامعه را تقویت میکند و اعتماد عمومی را افزایش میدهد؛ نقشی که در حفظ انسجام اجتماعی بسیار تعیینکننده است.
شاهنامه تا امروز؛ میراثی برای ایستادگی
«مصطفی محدثی خراسانی»، شاعر و پژوهشگر ادبیات نیز شعر را مهمترین رسانه تاریخی ایران میداند. به باور او، ایرانیان طی قرنها با شعر تربیت شدهاند و بسیاری از ارزشهای فرهنگی، اخلاقی و ملی از طریق ادبیات به نسلهای مختلف منتقل شده است.
او تأکید میکند: اگر پشتوانهای مانند شاهنامه وجود نداشت، ملت ایران در بسیاری از فراز و فرودهای تاریخی نمیتوانست چنین مقاومتی از خود نشان دهد. از همین رو، ادبیات امروز نیز میتواند روحیه امید و پایداری را در جامعه تقویت کند.
فرهنگ؛ نخستین خط دفاع اجتماعی
«علیرضا قزوه»، شاعر انقلابی نیز بر این باور است که ادبیات مهمترین عامل تابآوری ملتهاست. او میگوید اگر جامعهای ادبیات خود را از دست بدهد، سایر سنگرهای آن نیز به آسانی آسیبپذیر خواهند شد.
از نگاه او، حتی قدرتمندترین توان نظامی نیز بدون پشتوانه فرهنگی و ادبی، دوام و اثرگذاری لازم را نخواهد داشت؛ زیرا این فرهنگ است که اراده ایستادگی را در جامعه زنده نگه میدارد.
مرور دیدگاههای شاعران، پژوهشگران و مدیران فرهنگی نشان میدهد که در شرایط بحران و جنگ، ادبیات، فرهنگ و هنر تنها ابزارهای زیباییآفرین نیستند، بلکه سرمایههای راهبردی یک ملت محسوب میشوند. شعر با امیدآفرینی، موسیقی با ایجاد همدلی، هنر با روایت حقیقت و فرهنگ با حفظ هویت تاریخی، توان جامعه را برای عبور از دشوارترین شرایط افزایش میدهند.
تجربه تاریخی ایران نیز گواه آن است که هرگاه این سرمایههای فرهنگی در کنار مردم قرار گرفتهاند، امید، انسجام و روحیه مقاومت تقویت شده است. از این منظر، تقویت زیرساختهای فرهنگی و حمایت از هنرمندان و اهالی ادب، نه صرفاً یک سیاست فرهنگی، بلکه بخشی از راهبرد ملی برای افزایش تابآوری اجتماعی در مواجهه با بحرانها و جنگها به شمار میرود.
نظر شما