خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-عاشورا که از راه میرسد، خوسف رنگ و بوی دیگری به خود میگیرد. شهری که در دل کویر خراسان جنوبی، قرنهاست روایت ارادت مردمانش به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) را در قالب آیینی کهن و ماندگار به نمایش میگذارد.
عصر عاشورا، هنگامی که داغ شهادت سالار شهیدان و یاران باوفایش بر دلهای عزاداران سنگینی میکند، صدای نوحه و مرثیه در کوچهها و میدانهای این شهر تاریخی طنینانداز میشود و مردم از پیر و جوان خود را به محل برگزاری آیینی میرسانند که بیش از ۳۰۰ سال است نسل به نسل حفظ شده و همچنان با همان شور و شکوه گذشته ادامه دارد.
آیین بیلزنی خوسف تنها یک مراسم عزاداری نیست؛ روایتی زنده از تاریخ، فرهنگ و باورهای مردمانی است که عشق به اهلبیت(ع) را در تار و پود زندگی خود جاری ساختهاند.
در این آیین، بیل که روزگاری مهمترین ابزار کار و تنها دارایی بسیاری از کشاورزان منطقه بود، به نمادی از وفاداری، غیرت و دلدادگی به سیدالشهدا(ع) تبدیل شده است؛ گویی کشاورزان این دیار با در دست گرفتن بیلهای خود، پیام جاودانهای را از دل تاریخ به امروز منتقل میکنند؛ پیامی که حکایت از آمادگی برای یاری امام حسین(ع) و همراهی با کاروان عاشورا دارد.
آیین کهن بیلزنی خوسف عصر عاشورا
عصر امروز و همزمان با عاشورای حسینی، شهر تاریخی خوسف بار دیگر صحنه برگزاری یکی از کهنترین و باشکوهترین آیینهای عزاداری کشور شد؛ آیینی که بیش از سه قرن است در سوگ حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفایش برگزار میشود و هر ساله جمعیت زیادی از عزاداران، هیئتهای مذهبی، پژوهشگران و علاقهمندان به فرهنگ عاشورا را گرد هم میآورد.
از ساعات ابتدایی عصر عاشورا، خیابانها و میدانهای منتهی به محل برگزاری مراسم مملو از مردمی بود که برای حضور در آیین سنتی بیلزنی گرد هم آمده بودند. صدای نوحه و مرثیه در فضای شهر طنینانداز بود و عزاداران با چشمانی اشکبار و دلهایی سوخته از مصیبت کربلا، خود را برای شرکت در مراسمی آماده میکردند که نسل به نسل در میان مردم این دیار حفظ شده و همچنان با همان شکوه و اصالت گذشته ادامه دارد.
آیینی که سه قرن در دل تاریخ مانده است
آیین بیلزنی خوسف یکی از شاخصترین میراثهای معنوی خراسان جنوبی و از شناختهشدهترین آیینهای عاشورایی کشور به شمار میرود؛ مراسمی که قدمت آن به بیش از ۳۰۰ سال میرسد و در طول این سالها به عنوان نمادی از عشق و ارادت مردم منطقه به حضرت سیدالشهدا(ع) حفظ شده است.
مردم خوسف این آیین را تنها یک مراسم عزاداری نمیدانند؛ بلکه آن را بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و اعتقادی خود میشمارند. به همین دلیل است که هر سال با فرارسیدن عصر عاشورا، پیر و جوان، کشاورز و بازاری، زن و مرد، در کنار یکدیگر برای زنده نگه داشتن این سنت دیرینه گرد هم میآیند.
این آیین در حقیقت بازآفرینی حضور طایفه بنیاسد در صحرای کربلا و تلاش آنان برای دفن پیکرهای مطهر شهدای عاشورا پس از واقعه جانسوز کربلا است؛ روایتی نمادین که در قالب حرکات هماهنگ عزاداران و آیین بیلبرداری به تصویر کشیده میشود.
روایت بیلهایی که به آسمان میرسند
با آغاز مراسم، دستههای عزاداری در میان انبوه جمعیت شکل گرفتند. شرکتکنندگان که بیلهایی را در دست داشتند، در حلقههایی منظم و هماهنگ به حرکت درآمدند و نوای ذکرهای عاشورایی در فضای مراسم پیچید.
عزاداران در حالی که ذکر «حیدر علی» را زمزمه میکردند، بیلها را با نظمی خاص به سوی آسمان بلند کرده و تیغههای آن را به یکدیگر میکوبیدند. صدای برخورد بیلها با یکدیگر، در کنار نوای مرثیه و اشک عزاداران، فضای خاصی را در مراسم ایجاد کرده بود؛ فضایی که بسیاری از حاضران آن را یادآور روزهای اندوهبار پس از شهادت امام حسین(ع) میدانستند.
حرکت هماهنگ دستههای بیلزن، شکوهی کمنظیر به مراسم بخشیده بود و نگاه هر بینندهای را به خود جلب میکرد. بسیاری از زائران و میهمانانی که برای نخستین بار در این مراسم حضور یافته بودند، تحت تأثیر معنویت و عظمت این آیین قرار گرفته و آن را نمونهای کمنظیر از پیوند فرهنگ بومی با فرهنگ عاشورا توصیف میکردند.
بیل؛ نماد وفاداری کشاورزان خوسف به امام حسین(ع)
در پس این آیین کهن، فلسفهای عمیق و ریشهدار نهفته است؛ فلسفهای که از زندگی مردم این منطقه و پیوند آنان با خاک و کشاورزی سرچشمه میگیرد.
سالها پیش، بسیاری از مردم خوسف کشاورزانی بودند که حتی مالک زمینهای کشاورزی خود نیز نبودند و تنها دارایی و ابزار کارشان یک بیل ساده بود. از همین رو، بیل در فرهنگ مردم منطقه تنها یک وسیله کار محسوب نمیشد، بلکه نمادی از تلاش، زندگی و همه داشتههای آنان بود.
کشاورزان خوسف در روز عاشورا بیلهای خود را به میدان عزاداری میآورند و با زبان حال به سیدالشهدا(ع) عرض میکنند: «یا اباعبدالله، اگر در صحرای کربلا حضور داشتیم، با همین ابزار ساده از شما دفاع میکردیم. اگر امکان یاری در میدان نبرد را نداشتیم، دستکم اجازه نمیدادیم پیکر مطهرتان سه روز بر روی خاک داغ کربلا باقی بماند و همان عصر عاشورا با همین بیلها برای دفن شما و یارانتان به میدان میآمدیم.»
این باور، نسلهاست که در میان مردم خوسف سینه به سینه منتقل شده و همچنان روح اصلی آیین بیلزنی را شکل میدهد.
نخل؛ نماد تابوت بیپیکر سیدالشهدا(ع)
در بخشهایی از مراسم، نخل عزاداری نیز در میان جمعیت مورد توجه ویژه عزاداران قرار گرفت. در باور مردم خوسف، نخل نمادی از تابوت بیپیکر حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است و حضور آن در کنار آیین بیلزنی، یادآور غربت و مظلومیت شهدای کربلا به شمار میرود.
عزاداران با احترام و ارادت خاصی در اطراف نخل گرد آمده و با نوحهسرایی و مرثیهخوانی، بار دیگر مصائب اهلبیت(ع) را مرور میکردند. اشکهایی که بر گونهها جاری بود و زمزمههایی که از دلهای سوخته برمیخاست، فضای مراسم را سرشار از معنویت کرده بود.
سنتی که تنها دو سال متوقف شد
یکی از ویژگیهای برجسته آیین بیلزنی خوسف، استمرار آن در طول قرنهاست. این مراسم در تمامی فراز و نشیبهای تاریخی منطقه برگزار شده و تنها یک بار برای مدت کوتاهی متوقف شده است.
براساس روایتهای تاریخی و شفاهی مردم منطقه، در دوران محدودیتهای اعمالشده بر مراسم عزاداری در عصر رضاخان، آیین بیلزنی نیز برای مدت دو سال برگزار نشد. با این حال مردم خوسف که این آیین را بخشی از هویت دینی و فرهنگی خود میدانستند، برای احیای آن تلاش کردند.
در همان سالها، کشاورزان منطقه با مشاهده آسیبدیدن محصولات و بروز مشکلات متعدد، از علمای وقت درخواست کردند تا زمینه بازگشت این سنت فراهم شود. پس از حمایت علما و موافقت آنان، آیین بیلبرداری بار دیگر از سر گرفته شد و از آن زمان تاکنون بدون وقفه در عصر عاشورای حسینی برگزار میشود.
میراثی ملی و نماد فرهنگ عاشورایی شرق کشور
آیین بیلزنی خوسف امروز نه تنها یک مراسم مذهبی، بلکه بخشی از میراث فرهنگی کشور به شمار میرود. این آیین به دلیل ارزشهای تاریخی، فرهنگی و معنوی خود در فهرست میراث ناملموس ایران به ثبت رسیده و جایگاه ویژهای در تقویم رویدادهای فرهنگی و گردشگری کشور دارد.
برگزاری این مراسم در سالهای اخیر موجب شده است تا خوسف در ایام محرم به یکی از مقاصد مهم گردشگری مذهبی و فرهنگی تبدیل شود و علاقهمندان بسیاری از نقاط مختلف کشور برای مشاهده این آیین منحصر به فرد راهی این شهرستان شوند.
عصر امروز نیز آیین بیلزنی خوسف در حالی به پایان رسید که صدای نوحه و ذکر اهلبیت(ع) همچنان در فضای شهر طنینانداز بود و بار دیگر مردم این دیار با بیلهایی که نماد عشق، وفاداری و دلدادگی آنان به سیدالشهدا(ع) است، ارادت دیرینه خود را به سالار شهیدان به نمایش گذاشتند؛ ارادتی که پس از گذشت بیش از سه قرن همچنان زنده، پویا و ماندگار باقی مانده است.
نظر شما