به گزارش خبرگزاری شبستان به نقل از سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در راستای تقویت پیوندهای فرهنگی و تمدنی میان دو کشور ایران و مصر، نشست علمی با عنوان «گفتوگوهای فرهنگی موزهمحور: دیپلماسی موزه در روابط فرهنگی ایران و مصر» به صورت برخط در بستر اسکایروم برگزار شد.
میثم فراهانی، مدیرکل توسعه روابط و مطالعات آفریقا- عربی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در سخنانی، گفت: ایران و مصر به عنوان دو تمدن کهن در غرب آسیا و شمال آفریقا از ظرفیتهای فرهنگی و تاریخی گستردهای برخوردارند که آنها را به بازیگران مهم قدرت نرم در منطقه تبدیل کرده است. این دو کشور در طول تاریخ از طریق جنگ، تجارت، تبادلات علمی و سفر پیوندهای فرهنگی و تمدنی عمیقی برقرار کردهاند. با این حال در دوره مدرن، عواملی مانند استعمار، شکلگیری مرزهای سیاسی، گسترش بوروکراسی و تأکید دولتها بر هویت ملی موجب تضعیف این پیوندها و کاهش شناخت متقابل نخبگان دو کشور شده است.
وی افزود: در سالهای اخیر، گسترش جهانیشدن و شبکههای اجتماعی باعث افزایش علاقه جوانان و دانشگاهیان عرب، بهویژه در مصر، برای شناخت ایران شده و مطالعات دانشگاهی و تولیدات رسانهای درباره ایران افزایش یافته است.
فراهانی تأکید کرد: موزهها و آثار تاریخی موجود در مصر و ایران که شامل آثار مشترک ایرانی–اسلامی هستند میتوانند به عنوان ابزاری برای روایتسازی فرهنگی، تقویت سرمایه نمادین ایران و برجستهسازی میراث مشترک دو کشور عمل کنند.
وی یادآور شد: با وجود موانعی مانند محدودیتهای سیاسی و امنیتی در روابط دو کشور، همکاریهایی مانند ایجاد آرشیوهای دیجیتال مشترک، برگزاری نمایشگاههای آثار تاریخی، همکاری میان کتابخانههای ملی و معرفی میراث مشترک میتواند زمینه توسعه دیپلماسی موزهای میان ایران و مصر را فراهم سازد.
نقش مهم موزهها در مستندسازی آثار و تقویت پیوندهای فرهنگی میان ایران و مصر
ایهاب الخطیب، متخصص آثار اسلامی در وزارت آثار باستانی و گردشگری مصر از دیگر سخنرانان این نشست، اظهار کرد: موزهها نه تنها محل نگهداری آثار بلکه ابزاری مهم برای دیپلماسی فرهنگی میان ایران و مصر محسوب میشوند. آثار ایرانی موجود در مصر به دو دسته پیش از اسلام و پس از اسلام تقسیم میشوند؛ آثار پیش از اسلام در موزههایی مانند موزه آثار باستانی مصر در میدان تحریر و موزه بزرگ مصر نگهداری میشوند و آثار دوره اسلامی در موزههایی چون موزه هنر اسلامی، موزه گایر اندرسون، کاخ منیل و برخی موزههای دانشگاهی و تخصصی دیده میشوند.
وی بیان کرد: حضور این آثار نتیجه شکلگیری «هنر مشترک اسلامی» میان دو تمدن است که در حوزههایی مانند فلزکاری، نگارگری، خطاطی و معماری و همچنین، رفتوآمد هنرمندان و صنعتگران میان دو سرزمین شکل گرفته است. با این حال پژوهش درباره این آثار عمدتاً به صورت فردی و دانشگاهی انجام میشود و به دلیل نبود توافقنامههای رسمی، دسترسی پژوهشگران به دادهها و تصاویر آثار محدود است.
الخطیب افزود: برای بهبود این وضعیت میتوان اقداماتی مانند ایجاد پلتفرمهای دیجیتال و نمایشگاههای مجازی مشترک، تدوین کاتالوگ جامع آثار ایرانی در موزههای مصر، تبادل تخصص در حوزههایی مانند مرمت فرش و کتیبهها و خواهرخواندگی میان موزههای دو کشور را دنبال کرد.
وی یادآور شد: موزهها با وجود فاصلههای سیاسی میتوانند نقش مهمی در نزدیک کردن دیدگاهها، مستندسازی درست آثار و تقویت پیوندهای فرهنگی میان ایران و مصر ایفا کنند.
موزهها؛ ابزار قدرت نرم و گفتوگوی تمدنی ایران و مصر
داود زرینپور، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در مصر در این نشست، گفت: در سالهای اخیر مفهوم دیپلماسی موزه در روابط فرهنگی بینالملل اهمیت فزایندهای یافته است، زیرا موزهها دیگر تنها محل نگهداری آثار تاریخی نیستند، بلکه به عنوان نهادهایی برای تولید معنا، شکلدهی به حافظه جمعی و بازنمایی هویت فرهنگی ملتها شناخته میشوند.
وی ادامه داد: با این نگاه، روابط فرهنگی ایران و مصر نیز میتواند فراتر از مناسبات سیاسی بررسی شود، زیرا این دو کشور از کانونهای مهم تمدن اسلامی بوده و در شکلگیری دانش، هنر و اندیشه اسلامی نقش اساسی داشتهاند. بنابراین مسئله اصلی امروز کشف میراث مشترک نیست، بلکه بازخوانی و زنده نگه داشتن این میراث برای نسل جدید است.
زرینپور اظهار کرد: در این میان، آثار مرتبط با هنر و تمدن ایرانی که در موزههای مصر نگهداری میشوند میتوانند به عنوان «سفیران خاموش» فرهنگ ایران عمل کرده و زمینه شناخت متقابل را فراهم کنند.
وی تأکید کرد: در شرایط کنونی، مهمترین کارکرد دیپلماسی موزه نه انتقال آثار بلکه پژوهش، مستندسازی و ارائه روایتهای علمی از این میراث مشترک است. در نهایت، موزهها از طریق روایتگری فرهنگی میتوانند به ابزاری برای تولید قدرت نرم، اصلاح برداشتها و تقویت گفتوگوی تمدنی میان ایران و مصر تبدیل شوند.
گسترش روابط ایران و مصر در قالب دیپلماسی فرهنگی و موزهای
حمید رضا سلیمانی، مدیرعامل مؤسسه فرهنگی موزههای بنیاد مستضعفان در سخنانی، گفت: ایران و مصر، بهعنوان دو تمدن کهن و اثرگذار در تاریخ جهان اسلام و خاورمیانه، ظرفیت آن را دارند که روابط خود را فراتر از سیاست و در قالب دیپلماسی فرهنگی و موزهای گسترش دهند.
وی افزود: موزهها در جهان امروز تنها محل نگهداری آثار تاریخی نیستند، بلکه نهادهایی زنده برای روایتگری، گفتوگو، تولید معنا و تقویت قدرت نرم به شمار میآیند. هدف اصلی این رویکرد، امکانسنجی و طراحی چارچوبی عملیاتی برای همکاریهای موزهای میان دو کشور در حوزههایی مانند میراث باستانشناسی، هنرهای اسلامی، نسخ خطی، معماری، مرمت، مستندسازی و آموزش تخصصی است.
سلیمانی تأکید کرد: برای تحقق این هدف، ابتدا باید وضعیت همکاریهای گذشته، ظرفیتها، خلأها و اولویتهای مشترک شناسایی شود و سپس پروژههایی مانند نمایشگاههای مشترک، تولید آثار پژوهشی، آرشیوهای دیجیتال، کارگاههای تخصصی، تبادل متخصصان و برنامههای دانشگاهی تعریف گردد. در کنار این فرصتها، توجه به الزامات حقوقی و اجرایی مانند امانت آثار، بیمه، حملونقل، مالکیت معنوی، امور گمرکی و تأمین مالی برای پایداری همکاریها ضروری است.
مدیرعامل مؤسسه فرهنگی موزههای بنیاد مستضعفان بیان کرد: دیپلماسی موزهای میتواند موزهها را از انبارهای خاموش آثار به صحنههای زنده گفتوگو، اعتمادسازی و همافزایی تمدنی میان ایران و مصر تبدیل کند. مؤسسه فرهنگی موزهها، خود را متعهد میداند که در این مسیر، نقش تسهیلگر، همکار و طراح پروژههای مشترک را ایفا کند.
وی ادامه داد: ما آمادگی داریم با نهادهای فرهنگی و موزهای مصر، در قالبهای مشخص و اجرایی، وارد گفتوگو و همکاری شویم. باور داریم که این مسیر، تنها به نفع دو نهاد یا دو کشور نیست، بلکه به سود میراث مشترک بشری است.
موزهها؛ نهادهایی زنده برای روایتگری و اعتمادسازی میان ملتها
میثم رضاییمهوار، مدرس دانشگاه و مدیر موزه مجلس شورای اسلامی نیز در این نشست، گفت: ایران و مصر به عنوان دو تمدن کهن و اثرگذار در جهان اسلام و خاورمیانه، ظرفیت دارند روابط خود را فراتر از سیاست روزمره و در قالب دیپلماسی فرهنگی، موزهای و حتی الگوی توسعه پارلمانمحور گسترش دهند. در این نگاه، موزهها تنها محل نگهداری آثار تاریخی نیستند، بلکه نهادهایی زنده برای روایتگری، گفتوگو، تولید معنا، تقویت قدرت نرم و اعتمادسازی میان ملتها به شمار میروند.
وی افزود: هدف اصلی این رویکرد، طراحی چارچوبی عملیاتی برای همکاریهای موزهای دو کشور در حوزههایی مانند میراث باستانشناسی، هنرهای اسلامی، نسخ خطی، معماری، مرمت، مستندسازی و آموزش تخصصی است.
این استاد دانشگاه مطرح کرد: برای تحقق این هدف، باید تجربههای پیشین، ظرفیتها، خلأها و اولویتهای مشترک شناسایی و سپس پروژههایی مانند نمایشگاههای مشترک، تولید آثار پژوهشی، آرشیوهای دیجیتال، کارگاههای تخصصی، تبادل متخصصان و همکاریهای دانشگاهی تعریف شود.
رضاییمهوار تأکید کرد: در کنار این اقدامات، بهرهگیری از الگوی توسعه پارلمانمحور میتواند با ایجاد حمایتهای حقوقی، نهادی و تقنینی، مسیر همکاریهای پایدار فرهنگی و موزهای میان ایران و مصر را هموارتر کند. بنابراین دیپلماسی موزهای با اتکا به پشتوانههای نهادی و پارلمانی میتواند موزهها را از فضاهای خاموش نگهداری آثار به عرصههایی فعال برای گفتوگو، اعتمادسازی و همافزایی تمدنی میان دو کشور تبدیل کند.
نظر شما