حجتالاسلام و المسلمین «غلامحسن محرمی»، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهی اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان، با اشاره به نقش عاشورا در فرهنگ ایران و تأثیر آن در حفظ این فرهنگ در فراز و فرودهای تاریخی، اظهار کرد: پس از ورود اسلام به ایران، نخستین دورهای که ایرانیان توانستند نقش و جایگاه برجستهای در تحولات سیاسی و اجتماعی جهان اسلام پیدا کنند، اواخر دوران اموی و آغاز عصر عباسی بود. در آن مقطع، خراسانیان در کنار عباسیان قرار گرفتند و حکومت بنیامیه را که به ظلم و ستم شهرت داشت، سرنگون کردند.
وی افزود: یکی از مهمترین مفاهیمی که در آن دوران موجب گردهم آمدن مردم و همراهی آنان با عباسیان شد، مسئله مظلومیت امام حسین(ع) و خاندان پیامبر اکرم(ص) بود. عباسیان در تبلیغات خود بر دو محور اساسی تأکید میکردند؛ نخست اینکه حق حکومت متعلق به اهلبیت(ع) و امیرالمؤمنین(ع) است و دوم، مظلومیت خاندان پیامبر(ص)، بهویژه واقعه شهادت امام حسین(ع). در واقع، همین مظلومیت بود که زمینه همراهی گسترده ایرانیان با عباسیان را فراهم کرد و آنان توانستند حکومت بنیامیه را براندازند.
شکلگیری ایران جدید با ایدئولوژی شیعی
حجت الاسلام محرمی ادامه داد: پس از آن، یکی دیگر از نقاط عطف تاریخ ایران در عصر صفویه رقم خورد؛ دورهای که ایدئولوژی شیعی و نام مبارک امام حسین(ع) محور وحدت و انسجام مردم قرار گرفت. در آن زمان مردم حول محور تشیع و فرهنگ حسینی گرد آمدند و ایران جدید شکل گرفت. به تعبیر دیگر، ایران امروز تا حد زیادی مرهون فرهنگ عاشورا و وجود مبارک سیدالشهدا(ع) است.
انقلاب اسلامی؛ ثمره مجالس حسینی
این عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهی اسلامی با اشاره به نقش عاشورا در پیروزی انقلاب اسلامی گفت: اگر بخواهیم ریشههای اصلی انقلاب اسلامی را بررسی کنیم، به وضوح میبینیم که یاد و نام سیدالشهدا(ع)، مجالس روضه، هیئتهای مذهبی و مراسم عزاداری از مهمترین بسترهای شکلگیری و پیروزی انقلاب بودند. کسانی که به انقلاب پیوستند، عمدتاً از دل همین مجالس و محافل حسینی برخاسته بودند و فرهنگ عاشورا الهامبخش حرکت آنان بود. در دوران دفاع مقدس نیز روحیه ایثار، شهادتطلبی و مقاومت رزمندگان ما برگرفته از مکتب امام حسین(ع) بود. ملت ایران با الگوگیری از قیام عاشورا توانست در برابر تهاجم دشمن ایستادگی کند و هشت سال مقاومت را با سربلندی پشت سر بگذارد.
امام حسین(ع)؛ محور وحدت اقوام ایرانی
وی با بیان اینکه ملت ایران همواره نیازمند تمسک به سیره و فرهنگ سیدالشهدا(ع) است، تصریح کرد: حضرت امام خمینی(ره) فرمودند «اسلام را محرم و صفر زنده نگه داشته است» و این سخن حقیقتی انکارناپذیر است. آنچه در میان اقوام، زبانها و فرهنگهای متنوع ایرانی وحدت و همبستگی ایجاد کرده، محبت به امام حسین(ع) و مذهب تشیع است. همین پیوند عمیق فرهنگی و اعتقادی سبب شده دشمنان نتوانند در وحدت ملی ایرانیان خللی ایجاد کنند.
محور مقاومت؛ امتداد فرهنگ عاشورایی
حجت الاسلام با اشاره به تأثیر فرهنگ حسینی در شکلگیری جبهه مقاومت اظهار کرد: امروز نیز محور مقاومت بر پایه محبت به امام حسین(ع) و تبعیت از آرمانهای عاشورا شکل گرفته است. ملتها و گروههای مختلف مسلمان با الهام از نهضت حسینی در برابر استکبار جهانی ایستادهاند و این اتحاد، جلوهای از استمرار فرهنگ عاشورا در عصر حاضر است.
این عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهی اسلامی ادامه داد: در بسیاری از تحولات اجتماعی و مقاومتهای مردمی، نقش هیئتها، مواکب و اجتماعات حسینی بهخوبی قابل مشاهده است. این ظرفیت عظیم مردمی که حول نام امام حسین(ع) شکل میگیرد، یکی از مهمترین عوامل افزایش تابآوری اجتماعی و تقویت روحیه مقاومت در جامعه به شمار میرود.
هرگاه جامعه ایران با بحرانها، فشارهای خارجی یا چالشهای داخلی مواجه شده است، رجوع به فرهنگ عاشورا و الگوگیری از سیره سیدالشهدا(ع) به عنوان یک پشتوانه معنوی و اجتماعی نقشآفرین بوده است. حضور گسترده مردم در مناسبتهای حسینی نشان میدهد که پیوند عاطفی و اعتقادی ملت ایران با نهضت عاشورا همچنان زنده و پویاست و این ظرفیت میتواند در مسیر پیشرفت، همبستگی ملی و تقویت سرمایه اجتماعی کشور نیز منشأ آثار و برکات فراوانی باشد.
نقش عاشورا در انتقال ارزش های دینی و اخلاقی از نسلی به نسلی دیگر
وی گفت: یکی دیگر از ابعاد مهم فرهنگ عاشورا، نقش آن در انتقال ارزشهای دینی و اخلاقی از نسلی به نسل دیگر است. در طول قرنها، مجالس عزاداری، هیئتهای مذهبی و آیینهای مرتبط با محرم و صفر، علاوه بر کارکرد عبادی و معنوی، بستری برای آموزش مفاهیمی همچون ایثار، عدالتخواهی، آزادگی، مسئولیتپذیری اجتماعی و دفاع از حق بودهاند. به همین دلیل، فرهنگ عاشورا نه تنها یک میراث مذهبی، بلکه یک سرمایه فرهنگی و تربیتی برای جامعه ایرانی محسوب میشود که توانسته هویت دینی و ملی این سرزمین را در برابر آسیبها و تهدیدهای مختلف حفظ کند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: هرگاه جامعه ایران با بحرانها، فشارهای خارجی یا چالشهای داخلی مواجه شده است، رجوع به فرهنگ عاشورا و الگوگیری از سیره سیدالشهدا(ع) به عنوان یک پشتوانه معنوی و اجتماعی نقشآفرین بوده است. حضور گسترده مردم در مناسبتهای حسینی نشان میدهد که پیوند عاطفی و اعتقادی ملت ایران با نهضت عاشورا همچنان زنده و پویاست و این ظرفیت میتواند در مسیر پیشرفت، همبستگی ملی و تقویت سرمایه اجتماعی کشور نیز منشأ آثار و برکات فراوانی باشد.
حجت الاسلام محرمی با اشاره به مهمترین درس عاشورا برای شرایط دشوار و میدانهای تقابل حق و باطل گفت: بزرگترین پیام عاشورا این است که خون بر شمشیر پیروز است و حق در نهایت بر باطل غلبه خواهد کرد. این باور، همواره به ملت ایران امید، انگیزه و قدرت ایستادگی بخشیده است.
نظر شما