از اعلام سوگ تا فرمان مقاومت
حجتالاسلام محمدحسین نطنزی، قائممقام شبکه قرآن و معارف سیما در تشریح عملکرد این شبکه در ایام جنگ تحمیلی سوم گفت: شبکه قرآن و معارف سیما در حالی با جنگ تحمیلی سوم روبهرو شد که در سطح بالایی از آمادگی در سطوح مختلف ستادی و عملیاتی قرار داشت و این اتفاق برگرفته از تجربیات جنگ ۱۲روزه بود.
وی افزود: البته نقطه تمایز این جنگ، شهادت قائد و امام امت بود که باعث تألم جان و روح همه ملت ایران ازجمله کارکنان شبکه شد. از سویی شاهد تبلیغات رسانههای حامی و مزدور دشمن بودیم که با تبلیغاتی کثیف و اظهار شادی از شهادت رهبر شهید تلاش میکردند فضای سیاسی جامعه را به سمت و سویی هدایت کنند که قرار است یک پیروزی سریع و قطعی برای جنایتکاران صهیونیستی و امریکایی رقم بخورد.
حجتالاسلام نطنزی با بیان اینکه آرایش جنگی رسانهای شبکه قرآن و معارف سیما در همان لحظات نخست تهاجم رژیم صهیونیستی، براساس برنامههای از پیش تعیینشده شکل گرفت، گفت: اما بحران اصلی زمانی آغاز شد که خبر شهادت حضرت آقا قطعی شد، فضای بغضآلود و اشکبار همکاران لحظات اندوهباری را رقم زده بود؛ واقعیت تلخ بود، ولی وقتی برای گریستن نبود.
قائممقام شبکه قرآن و معارف سیما ادامه داد: خبر شهادت حضرت آقا همزمان با اعلام سراسری ازطریق برنامه «نفحات»، به اطلاع بینندگان شبکه قرآن و معارف سیما رسید. برنامه سحرگاهی «نفحات» در ایام ماه مبارک رمضان از حرم مطهر رضوی، تقدیم علاقهمندان میشد و به همین سبب برای ارتباط روحی بینندگان با حرم مطهر دوربینهای پخش زنده را در صحنهای مختلف حرم جانمایی کرده بودند تا هنگامیکه خبر شهادت رهبر اعلام میشود، این دوربینهای پخش زنده، لحظاتی ماندگار از عشق و ارادت زائران به خبر شهادت رهبری معظم را ضبط و پخش کنند که در تلویزیون نظیر ندارد.
وی تأکید کرد: ما در جنگ تحمیلی سوم شاهد مدیریت مردم بر سهگانه میدان، خیابان و رسانه بودیم و بر همین اساس، چشم رسانه و میدان به مردم بود، مردمیکه خونخواه رهبر شهیدشان بودند.
قائممقام شبکه قرآن و معارف سیما با بیان اینکه ما معتقدیم تمام پیامها باید قرآنی و برگرفته از قرآن و همسو با اتفاقات روز جامعه باشد، عنوان کرد: همین امر، مدیران و کارشناسان شبکه قرآن سیما را ملزم کرده بود تا همیشه دو بعد معارف قرآنی و ارتباطات مردمی را در مرکز توجه قرار دهند و در اتفاق اخیر ضمن تحلیل وقایع مرتبط با جنگ تحمیلی، منعکسکننده حضور و قیام مردم باشند.
وی اضافه کرد: براساس قواعد یادشده تدبیر شد و برنامهها در تمام شیوههای پخش اعم از زنده، تولیدی و تأمینی بهسمت تمرکز بر شناخت بیشتر حضرت آقا و تفسیر پیامهای وی منعطف شدند.
حجتالاسلام نطنزی افزود: پیامهای حضرت آقا، بهطور خاص در سالهای آخر عمر شریف وی مبتنیبر وضع روز جامعه است؛ جامعهای که بدون حضور دنیوی وی، بتواند راه صحیح پیروزی بر دشمن را پیدا کند.
قائممقام شبکه قرآن و معارف سیما متذکر شد: از برجستهترین فعالیتهای این شبکه در همراهی رسانه، میدان و مردم، برگزاری پویش سراسری ختم سوره فتح برای پیروزی رزمندگان اسلام بوده که سابقه آن برگرفته از توصیههای رهبر شهید در جنگ ۱۲روزه مبنیبر قرائت دعای توسل، دعای ۱۴ صحیفه سجادیه و سوره فتح برای پیروزی رزمندگان اسلام است. پویش ختم سوره فتح با استقبال مردمی هم مواجه شد و تاکنون به ۲۱ میلیون قرائت رسیده است.
شبکه قرآن در خط مقدم نبرد شناختی و جهاد تبیین
جواد عزتی پور، مدیرگروه علوم قرآنی شبکه قرآن و معارف سیما درخصوص فعالیتهای این گروه در جنگ تحمیلی سوم گفت: این گروه برنامههای خود را براساس مناسبتهای ماه مبارک رمضان برنامهریزی، تولید و پخش میکرد که از مهمترین آنها میتوان به پخش برنامه سحرگاهی «نفحات» از مشهد مقدس و حرم مطهر رضوی، پخش برنامه افطار گاهی «یاد خدا» از قم و حرم مطهر حضرت معصومه (س) اشاره کرد که هر دو در گروه برنامههای اصلی و پربیننده شبکه قرآن و معارف سیما بودند. وقتی با وقوع جنگ تحمیلی سوم و شهادت حضرت آقا روبهرو شدیم، هر دو برنامه شکل و طراحی جدید به خود گرفتند.
عزتیپور رسالت اصلی شبکه قرآن و معارف سیما را ایجاد آرامش و ارتقای تابآوری جامعه در شرایط دشوار دانست و تأکید کرد که برنامههای این شبکه باید با همین رویکرد طراحی شوند. برنامه زنده «یاد خدا» که پیشتر به مسائل اجتماعی میپرداخت، با شروع جنگ تحمیلی رویکرد خود را به تبیین نصرت الهی، ابعاد تاریخی آن و وظایف مؤمنان تغییر داد.
وی در ادامه اشاره کرد که پس از شهادت رهبر انقلاب و بروز ابهامات شرعی میان مقلدان، این شبکه بهسرعت با استعلام از مراجع عظام تقلید، فتوای مربوط به صحیح بودن تقلید بر بقای میت از رهبر شهید پیگیری و به مخاطبان اطلاعرسانی کرد تا دغدغههای آنان برطرف شود.
عزتیپور در ادامه به پاسخگویی برنامه «یاد خدا» به شبهات دوران جنگ پرداخت و گفت در این برنامه موضوعاتی نظیر استفاده از سحر و جادو توسط رژیم صهیونیستی طرح و تحلیل شد تا دغدغههای ذهنی مخاطبان برطرف شود. وی همچنین به برنامه ویژه اذانگاهی ظهر «آیه» اشاره کرد و گفت: این برنامه که در حالت عادی به تفسیر آیات کاربردی میپرداخت، در ایام جنگ با رویکردی جهادی، مفاهیمی همچون نصرت الهی را با بهرهگیری از آموزههای قرآن و وقایع تاریخی برای بینندگان تبیین کرد.
عزتیپور در ادامه به برنامه «نفحات» اشاره کرد و گفت: این برنامه با محوریت ارتباط با خدا و اهلبیت (ع) برای آرامش روحی جامعه تولید میشود. جدیترین و تلخترین چالش این برنامه، همزمانی پخش آن با اعلام خبر شهادت رهبر انقلاب بود. در همان زمان، تصاویری از واکنش احساسی زائران در حرم امام رضا (ع) ضبط و پخش شد که به دلیل بازتاب حالوهوای خاص مردم، در رسانه ملی کمنظیر بود.
مدیرگروه علوم قرآنی شبکه قرآن و معارف سیما، جریانسازی فرهنگی و دینی را از مأموریتهای اصلی این شبکه دانست و اخلاق را عامل مؤثری در این مسیر معرفی کرد. وی افزود این شبکه برای نخستین بار در رسانه ملی، بخشی از سخنرانیهای منتشرنشده علامه مصباح یزدی با موضوع رابطه دین و اخلاق را در قالب برنامه «آستان جانان» تولید و پخش کرده است.
وی در ادامه به تشریح برنامههای ایام جنگ تحمیلی پرداخت و اشاره کرد: برنامههای «شبستان»، «کاشف الکرب» و «نیایش بهوقت حاج قاسم» ویژه این ایام روانه آنتن شدند.
آرامش، امید و همبستگی؛ مأموریت پخش در روزهای متلاطم
رضا شکوهی، مدیر پخش شبکه قرآن و معارف سیما، با تأکید بر اینکه ترویج قرآن، احکام شرعی و آموزههای اخلاقی اصل ثابت این شبکه است، گفت: پس از جنگ ۱۲ روزه و با پیشبینی احتمال ازسرگیری تجاوزات دشمن، برنامهریزیهای ویژهای برای شرایط بحران صورت گرفت. از همان زمان، تشکیل اتاق فرمان جایگزین با گروهی ۷ نفره برای مدیریت بحران در دستور کار قرار گرفت و با برگزاری مانورهای متعدد، آمادگی کامل برای شرایط اضطراری ایجاد شد.
وی افزود: با تهیه سرور پرتابل و ذخیرهسازی تمام برنامهها و جدول پخش در سامانه اتوماسیون، زیرساختهای لازم فراهم شد و به همین دلیل، در جریان جنگ تحمیلی سوم، هیچگونه اختلالی در جدول پخش شبکه به وجود نیامد.
شکوهی بیان کرد: بلافاصله پس از آغاز جنگ تحمیلی، همکاران بخش پخش براساس تقسیم مسئولیتهای پیشبینیشده در محل کار حاضر شدند و با تغییر جدول پخش و اولویتدهی به برنامههای متناسب با شرایط، ضمن حفظ روند عادی، بر تقویت روحیه امید، آرامش و همبستگی ملی برای مردم و نظامیان تمرکز کردند. : همکاران پخش همچون رزمندگان عرصه نظامیبا وجود نگرانی برای خانوادههای خود، با حضور مستمر در محل کار، دوشادوش آنان در جنگ رسانهای ایستادگی کردند.
مدیر پخش شبکه قرآن با اشاره به مدیریت موفق شرایط دشوار جنگ و همزمانی آن با ماه مبارک رمضان، از برنامهریزیهای دقیق برای حل مشکلات عملیاتی و هماهنگی نیروها خبر داد و افزود: شبکه قرآن با انعطاف در جدول پخش، علاوه بر پخش تلاوتها و تفسیر سوره «فتح» برای تقویت روحیه مخاطبان، برنامهها را به گونهای طراحی کرد که بینندگان در تمام ساعات شبانهروز از آموزههای قرآنی بهرهمند شوند.
مدیر پخش شبکه قرآن، یکی از مأموریتهای اصلی این شبکه را ایجاد آرامش در جامعه دانست و گفت: در این راستا ادعیه توصیهشده برای نصرت و پیروزی مانند دعای «توسل»، دعای چهاردهم و بیستوهفتم «صحیفه سجادیه»، دعای «نادعلی» و «حدیث کساء» پخش شد. پخش زنده دعای «توسل» از حرم مطهر رضوی نیز با وجود پیچیدگیهای فنی، بهصورت بینقص انجام و با استقبال مخاطبان روبهرو شد.
شبکه قرآن و تولید محتوای مرجع برای سایر شبکهها
مهدی حسنی، مدیرگروه اطلاعرسانی شبکه قرآن، با اشاره به تجربیات جنگ ۱۲ روزه، اظهار کرد: اساس فعالیتهای این گروه در جنگ تحمیلی سوم، بر اصل عدم تمرکز و برنامهریزی منعطف استوار بود. وی فعالیتهای این گروه را در دو بخش دستهبندی کرد: نخست، اقدامات عمومیشامل تنظیم سریع جدول پخش برنامهها متناسب با فضای جنگ و آمادهسازی محتوا برای آنتن و دوم، تولیدات اختصاصی با محوریت حوادث جنگ، بهویژه شهادت رهبر امت.
وی افزود: گروه اطلاعرسانی با تشکیل کارویژه تولیدات معارفی، در کمترین زمان ممکن اقدام به ضبط و انعکاس پیامهای مراجع عظام تقلید از جمله آیات عظام مکارم شیرازی، جوادی آملی و سیستانی در خصوص شهادت رهبر انقلاب و لزوم خونخواهی ایشان کرد که علاوه بر شبکه قرآن، در اختیار سایر شبکههای سیما نیز قرار گرفت.
مدیر اطلاعرسانی شبکه قرآن گفت: تولید برخی برنامهها صرفاً در توان تخصصی شبکه قرآن و معارف سیما بود و پس از تولید، در اختیار سایر شبکههای سیما نیز قرار گرفت. از جمله این تولیدات، تلاوت قرآن کریم و اجرای اذان در گلزار شهدای میناب، ساخت نماهنگها و پخش گزیدهسخنرانیهای رهبر شهید درباره دشمنشناسی، ضرورت ایستادگی در برابر دشمن، آگاهی و اقدام بهموقع مسئولان و نیز ارائه شواهد قرآنی منطبق با شرایط روز بود.
وی افزود: پوشش رسانهای مراسم مرتبط با فضای جنگی کشور، از جمله مجالس گرامیداشت رهبر شهید، تشییع شهدا و فرماندهان شهید، و بازتاب اجتماعات مردمی در خیابانها و بهویژه در اعتاب مقدسه مانند مشهد، قم و جمکران از دیگر اقدامات این گروه بود.
حسنی همچنین درباره برنامههای زنده گروه اطلاعرسانی گفت: برنامههای «آرمان»، «عهد» و «دوران» در جدول پخش شبکه قرار داشتند. تولیدات کوتاهی با عنوان «روایت حماسه» و «مردم» نیز در ارتباط با جنگ تحمیلی سوم تهیه، تولید و پخش شدهاند.
رزمندگان پشت رژی؛ ایستادگی زیر سایه موشک
در شرایط بحران، رسانهها از ابزار اطلاعرسانی به سنگرهای نبرد معنایی تبدیل میشوند. زارعزاده، مدیر تأمین برنامه شبکه قرآن و معارف سیما، با بیان اینکه این بخش به یک هسته عملیاتی پویا تبدیل شده است، از راهبردهای نوآورانه همچون مدیریت «جدول پخش شناور» و «مهندسی دوباره آرشیو» در روزهای جنگ سخن گفت.
وی درباره تغییرات فضای کاری پس از آغاز جنگ در ۹ اسفندماه اظهار کرد: با اتخاذ «آرایش جنگی» و تغییرات بنیادین در جدولپخش، تلاش کردیم ضمن پاسخ به نیاز مخاطبان به معنویت و جلوگیری از هرگونه وقفه در پخش، با تولید و پخش برنامههای زنده، واکنش سریعی به تحولات میدان نشان دهیم.
زارعزاده با اشاره به شرایط بسیار دشوار و پرخطر در زمان بمبارانها گفت: همکاران ما در شبکه قرآن سیما با شجاعت و در لبیک به فرمان رهبر انقلاب، همچون رزمندگان در خط مقدم، بهصورت شبانهروزی پای آنتن ایستادگی کردند. هر یک از این نیروها با پذیرش مسئولیتهای چندگانه، نقش یک لشکر را ایفا کردند تا کیفیت پخش حفظ شود. این مجاهدان گمنام با وجود خطر اصابت موشک به اتاق رژی و احتمال شهادت، از میز کارگردانی فاصله نگرفتند تا جریان برنامهها حتی برای ثانیهای قطع نشود و خود را وقف خدمت به مخاطبان کردند.
وی همچنین در خصوص همسویی شبکه با شرایط جامعه افزود: سرعت عمل ما در این لحظات حیاتی بود؛ بهطوریکه تنها در ۴۰ روز ابتدایی جنگ سوم، نزدیک به ۵۰ کلاکت از نماهنگهای تلاوت و سخنرانی تولید و پخش شد.
زارعزاده درباره مدیریت «جدول پخش شناور» در شرایط جنگی توضیح داد که در چنین وضعیتی جدول پخش نباید ثابت باشد، بلکه باید برای واکنش به درخواستهای فوری، قابلیت تغییر داشته باشد. با این رویکرد، شبکه قرآن موفق شد قرائت دعای «نادعلی» و «حدیث کساء» را تهیه و ضمن پخش اختصاصی، در اختیار سایر شبکههای رسانه ملی قرار دهد.
مدیر تأمین برنامه شبکه افزود: با تلفیق تصاویر حضور حماسی مردم در خیابانها با برنامههایی همچون دعای چهاردهم و بیستوهفتم «صحیفه سجادیه»، دعای «توسل» و ترتیل سوره «فتح»، نگاهی متفاوت به آنتن شبکه منتقل شد. همچنین تغییر در ساختار برنامههای اذانگاهی، پوشش زنده سخنرانیها از حرم حضرت معصومه (س) و مدیریت برنامههای «عهد»، «آرمان»، «دوران» و «آیه»، همگی بر اساس همین راهبرد واکنشگرا در جدولپخش قرار گرفتند.
زارعزاده در ادامه به ابتکار «کلیپ تلاوت» اشاره کرد و آن را در فضای رسانهای کشور کمنظیر دانست. در این قالب، گروه تولید با استخراج بخشهای کلیدی از سخنرانیهای رهبر شهید و علمای برجسته، آیات متناسب با آن موضوع را در کنار کلام آنان قرار میدهد تا پیوندی عمیق میان وحی و پیامهای معارفی ایجاد شود؛ این تولیدات علاوه بر شبکه قرآن، به عنوان محتوای مرجع در اختیار سایر شبکههای ملی و مراکز استانها نیز قرار میگیرد.
مدیر تأمین برنامه شبکه قرآن و معارف سیما، رویکرد جدید این شبکه در مواجهه با بحران را مبتنی بر «واکنش سریع و هوشمند» دانست و درباره نقش «اصلاح و بازسازی» در ارتقای کیفیت محتوا گفت: این حوزه از نقاط قوت استراتژیک گروه تأمین برنامه شبکه قرآن و معارف سیماست. به گفته او، با تکیه بر نیروهای مسلط به نرمافزارهای روز، «مهندسی دوباره آرشیو» انجام میشود؛ به این معنا که گنجینههای قدیمی و سخنرانیهای روحانیان برجسته تقطیع، با تیتراژهای جدید بازآرایی و با دستهبندی موضوعی در قالبهایی مانند «کلیپ سخنرانی» ارائه میشوند.
وی تصریح کرد: گروه تأمین برنامه شبکه قرآن و معارف سیما در طول جنگ تحمیلی سوم، صرفاً به دنبال تولید محتوا نبود، بلکه کوشید در کنار رزمندگان، با بهرهگیری از هنر رسانهای، شعلههای امید و بصیرت را در قلب جامعه برافروزد.
۶۰۰ کلاکت قرآنی برای روزهای آتش و حماسه
محمدرضا خالقی، مدیرگروه تلاوت و نغمات دینی شبکه قرآن از پشتصحنه تولیداتی گفت که پیوند میان آیات الهی و میادین جهادی را برقرار کرد. وی درخصوص مدیریت فضای حساس دوران جنگ اظهار کرد: ما با اتکا به کمیته بحران و تجربیات جنگ ۱۲روزه، از پیش، برنامههایی برای دوره بحران تدارک دیده بودیم. بلافاصله پس از آغاز درگیری، دستکم ۶۰۰ کلاکت قرآنی، دعایی و آموزشی برای پخش در اختیار بخشهای مختلف قرار گرفت تا خلأ محتوایی احساس نشود.
وی افزود: پس از شهادت رهبر انقلاب، تمرکز اصلی بر تولید محتوایی بود که همزمان فضای عزاداری و روحیه حماسی دفاع مقدس را زنده نگه دارد. در این راستا، نماهنگهایی ویژه با محوریت شهادت رهبر شهید و فرماندهان جهادی تولید شد. برای برقراری پیوند عاطفی عمیقتر، از تلاوتهایی استفاده شد که در سالهای پیش با حضور خود رهبر شهید در محافل مذهبی ضبط شده بود؛ همچنین اذانهای مغرب شبکه تا زمان اربعین شهادت ایشان، متناسب با فضای عزاداری و یادآور بیت رهبر شهید تنظیم شد. خالقی برنامه «شبهای تلاوت» را از آثار شاخص و پرمخاطب دوران جنگ دانست که با وجود شرایط سخت، بهصورت زنده روی آنتن رفت؛ برنامهای که در آن علاوه بر پخش تلاوتهای درخواستی، با قاریانی که سابقه تلاوت در محضر رهبر شهید داشتند، گفتوگوهای صمیمانهای انجام میشد.
خالقی همچنین به موفقیت بیسابقه برنامههای «محفل قرآنی» اشاره کرد که ازجمله لحظات ماندگار آن، تلاوت باشکوه در کنار مزار شهید علیرضا تنگسیری، فرمانده فقید نیروی دریایی سپاه در گلزار شهدای آبادان بود.
مدیرگروه تلاوت و نغمات دینی شبکه قرآن درباره سرعت عمل در تولید محتوای مناسب در شرایط جنگی گفت: در دوران جنگ رمضان، نماهنگهایی از ادعیهای همچون دعای ۱۴ و ۲۷ صحیفه سجادیه و دعای نادعلی تولید شد. در این آثار تلاش شد با تلفیق تصاویر حضور حماسی مردم و صحنههای معنوی از حرمهای مطهر، پیوندی میان فضای مقاومت و معنویت ایجاد شود. به گفته وی، تولید نماهنگهای دعای نادعلی (صغیر و کبیر) برای نخستینبار در کمتر از چند ساعت انجام شد.
وی در ادامه با اشاره به تداوم برنامههای آموزشی شبکه افزود: برنامههایی مانند «نور علی نور» (تلاوت صفحهبهصفحه قرآن)، «یک صفحه یک آیه» با رویکرد تبیینی و برنامه «باران» با حضور استاد ابوالفضل بهرامپور برای تقویت مباحث اخلاقی و خودسازی تولید شد. همچنین سری جدید برنامه «مدرسه حفظ» برای آموزش سوره مبارکه مزمل در دست تولید است.
خالقی همچنین به تولید ترتیلهای قرآنی در فضاهای بیرونی اشاره کرد و گفت: پخش ترتیل حفاظ قرآن از حرم حضرت معصومه(س) و نیز تلاوت قاریان برجسته در سواحل خلیجفارس با استقبال گسترده مخاطبان روبهرو شد. به گفته وی، در این مدت شبکههای مختلف رسانه ملی و مراکز استانها نیز برای دریافت برنامههای تلاوت و دعاخوانی درخواستهایی داشتند که شبکه قرآن آنها را در اختیارشان قرار داد.
نظر شما