خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: با فرا رسیدن عید قربان ۲۰۲۶، حال و هوای جشن و آیینهای این مناسبت دینی در بسیاری از کشورهای عربی و آفریقایی، میان شور معنوی و فشارهای اقتصادی و انسانی در نوسان است؛ وضعیتی که بازتابی از تأثیر شرایط سیاسی، اجتماعی و معیشتی بر زندگی روزمره مردم به شمار میرود.
با وجود تفاوت شرایط در هر کشور، عید قربان همچنان مناسبت مشترکی برای ملتهاست؛ مناسبتی که مردم در آن، هرچند با امکاناتی محدودتر از گذشته، تلاش میکنند ارزشهایی همچون همبستگی، صله رحم و تعاون اجتماعی را زنده نگه دارند.
در الجزایر، «محمد صالح جمال» پژوهشگر اجتماعی معتقد است که عید همچنان تجربهای اجتماعی و معنوی است که انسجام و ثبات جامعه را بازتاب میدهد.
جمال معتقد است که فضای امن و باثبات کشور باعث شده است خانوادهها همچنان میان شهرها و روستاها رفتوآمد کنند و سنتهایی چون دید و بازدید، نماز عید و کمک به نیازمندان حفظ شود.
وی همچنین تأکید کرد که عید در الجزایر امروز تلفیقی از حفظ سنتها و بهرهگیری از ابزارهای مدرن، بهویژه در زمینه ارتباطات و تبریکگویی از طریق شبکههای اجتماعی است.
اما در اردوگاههای آوارگان صحرای غربی، تصویر عید متفاوت است. «محمد خاطری» تحلیلگر سیاسی میگوید شادی عید برای بسیاری از خانوادهها ناقص مانده، زیرا اعضای خانواده میان اردوگاهها، مناطق اشغالی و کشورهای مهاجرپذیر پراکنده شدهاند.
او میافزاید که افزایش قیمت دام قربانی، فشار مضاعفی بر پناهجویانی وارد کرده که عمدتاً وابسته به کمکهای انسانی هستند و همین مسئله، مراسم عید را در مقایسه با دیگر جوامع محدودتر کرده است.
در موریتانی نیز، «محمد عبدالله محمد جدو» پژوهشگر اقتصاد دیجیتال و تحلیل دادهها میگوید عید قربان همچنان جایگاه اجتماعی و دینی خود را حفظ کرده است؛ هرچند مشکلات اقتصادی سایه سنگینی بر زندگی مردم انداخته است.
جدو میگوید که خانوادههای موریتانیایی همچنان به آیینهای سنتی مانند نماز عید، قربانی کردن، دورهمیهای خانوادگی و نوشیدن چای سنتی موریتانی موسوم به «آتای» پایبند هستند.
وی عید را فرصتی برای تقویت روحیه گذشت، همبستگی و صله رحم توصیف میکند، حتی اگر بخشی از هزینههای جشن به دلیل گرانی کاهش یافته باشد.
در لیبی، «خالد بوزعکوک» تحلیلگر سیاسی، فضای عید امسال را به شدت تحت تأثیر تداوم شکاف سیاسی و بحران اقتصادی توصیف میکند.
وی میگوید که افزایش نرخ تورم و کاهش ارزش دینار لیبی باعث جهش قیمت دام و مواد غذایی شده است؛ بهگونهای که قیمت قربانی بین سه تا پنج هزار دینار لیبی در نوسان بوده و این مسئله فشار زیادی بر خانوادههای کمدرآمد وارد کرده است.
در تونس، «فاطمه مقنی» روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی و اقتصادی، عید قربان ۲۰۲۶ را نمادی از تغییرات اجتماعی ناشی از بحران اقتصادی میداند.
او میگوید افزایش قیمت دام و مواد غذایی باعث شده بسیاری از خانوادهها قربانی را بهصورت مشترک میان اقوام و همسایهها تهیه کنند یا حتی به جای قربانی، مبلغ آن را صدقه دهند.
مقنی توضیح داد که دید و بازدیدهای طولانی خانوادگی نیز تا حد زیادی جای خود را به تبریکهای مجازی داده و مراسم عید، چه در پوشش و چه در تهیه شیرینیهای سنتی، سادهتر از گذشته برگزار میشود. با این حال، روح همبستگی اجتماعی و پایبندی به نماز عید و روابط خانوادگی همچنان حفظ شده است.
در چاد، «حمزه محمد موسی» مسئول رسانه عربی و روابط عمومی حزب «سوسیالیست بدون مرز» میگوید مردم با وجود دشواریهای اقتصادی، عید را با روحیهای سرشار از همدلی و شادی برگزار میکنند.
او توضیح میدهد که گرانی، بسیاری از خانوادهها را وادار کرده هزینههای عید را کاهش دهند و به مراسمی سادهتر بسنده کنند، اما عید همچنان فرصتی برای تقویت پیوندهای اجتماعی و دینی و ترویج فرهنگ همدلی و تعاون در جامعه چاد است.
در سودان اما عید قربان امسال زیر سایه جنگ، آوارگی و فروپاشی اقتصادی برگزار میشود. «عبدالناصر سلم حامد» کارشناس مدیریت بحران و منازعات مسلحانه میگوید که جنگ، چهره عید را بهطور کامل تغییر داده است.
حامد میگوید که پراکندگی خانوادهها و کاهش شدید قدرت خرید مردم باعث شده تبریکگویی تلفنی و از طریق شبکههای اجتماعی جای دیدارهای حضوری را بگیرد و اولویت خانوادهها بهجای برگزاری مراسم سنتی، تأمین نیازهای اولیه زندگی باشد. با این وجود، روحیه همبستگی اجتماعی همچنان بهعنوان مهمترین جلوه عید در میان سودانیها باقی مانده است.
در مصر نیز «حامد محمود» متخصص روابط بینالملل و امنیت منطقهای، از افزایش چشمگیر قیمت دام قربانی به دلیل بالا رفتن هزینه خوراک دام، سوخت و برق خبر میدهد.
او میگوید این افزایش قیمتها موجب کاهش قدرت خرید مردم و افت استقبال از خرید قربانی نسبت به سال گذشته شده است. با این حال، قربانی همچنان بخش مهمی از آیین عید برای مصریها به شمار میرود؛ چرا که نمادی دینی و اجتماعی برای تقویت فرهنگ همیاری و کمک به نیازمندان است.
در مجموع، حال و هوای عید قربان در کشورهای عربی و آفریقایی، تصویری دوگانه از امید و دشواریهای معیشتی را ترسیم میکند؛ اما در عین حال نشان میدهد که این مناسبت همچنان جایگاهی ویژه در میان ملتها دارد و بستری برای احیای ارزشهای دینی، انسانی و اجتماعی به شمار میرود.
هرچند بحرانهای اقتصادی و سیاسی، شکل برگزاری عید و برخی سنتهای آن را تغییر دادهاند، اما ارزشهایی چون همبستگی، صله رحم و حمایت از نیازمندان همچنان حلقه مشترک ملتها در این مناسبت بزرگ اسلامی است.
نظر شما