دکتر «محمدعلی رجبی»، نویسنده، پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان درباره نقش هنر در تقویت پایداری و تابآوری اجتماعی در شرایط کنونی اظهار کرد: درباره مفهوم هنر تعاریف مختلفی ارائه شده است؛ برخی تعاریف برای هنر هیچ وظیفه اجتماعی قائل نیستند و آن را صرفاً در حوزه زیباییشناسی و مباحث استاتیک قرار میدهند. اما اگر هنر را حقیقتی بدانیم که بازتاب حکمت است، موضوع کاملاً متفاوت خواهد بود.
وی ادامه داد: حکمت حقیقت همه امور و اشیای عالم است و انسان کرامتی یافته که بتواند زبان همه موجودات عالم باشد. وقتی از این منظر به هنر نگاه کنیم، هنر ذاتاً متعهد است؛ عهدی که با همه عالم و بهویژه با انسان دارد. بنابراین نیازی نیست برای هنر وظیفهای تعیین کنیم یا بگوییم باید یا نباید چه کاری انجام دهد، زیرا هنر اساساً کارش بیان حقیقت است.
رجبی با اشاره به اینکه موضوع هنر در شرایط مختلف میتواند متفاوت باشد، افزود: در زمان جنگ، موضوع میتواند جنگ باشد و در شرایط دیگر، پرسشهای گوناگون بشر درباره عالم و انسان. تاریخ اندیشه و فلسفه نیز نشان میدهد که بشر همواره با پرسشهای فراوانی روبهرو بوده و هنر نیز میتواند به این پرسشها بپردازد.
این پژوهشگر هنر با تأکید بر اینکه برخی جنگها ماهیتی فراتر از منافع مادی دارند، گفت: گاهی جنگ، صرفاً نزاعی میان دو قوم نیست، بلکه جنگ اندیشههاست؛ یعنی تقابل میان کسانی که به دنبال تحقق حقیقت و عدالت هستند با کسانی که با آن مخالفت میکنند. در چنین شرایطی، محور اصلی این تقابل عدالت است؛ زیرا حقیقت جز در عدالت ظهور نمیکند و هر آنچه خلاف عدالت باشد، خلاف نظام عالم و انسان است.
وی افزود: در این نگاه، انسان اساساً موجودی اندیشمند است؛ همانگونه که مولانا میگوید «ای برادر تو همه اندیشهای». بنابراین نمیتوان از انسان سخن گفت اما اندیشه را نادیده گرفت. از همین رو تقابلها نیز در نهایت به تقابل اندیشههای نیک و بد بازمیگردد.
رجبی خاطرنشان کرد: اگر هنر را صرفاً در چارچوب لذت و زیباییشناسی ـ آنگونه که در سنت فلسفی غرب پس از کانت و هگل مطرح شده ـ محدود کنیم، از حقیقت وجودی آن فاصله میگیریم. اما اگر هنر را به حقیقت وجود انسان پیوند بزنیم، آنگاه میتواند درباره واقعیتها سخن بگوید و حقیقت را برای جامعه آشکار کند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به نقش هنرمندان در شرایط کنونی تصریح کرد: هنرمند میتواند آنچه را مردم با تمام وجود درک کردهاند، در قالبهای هنری متجلی سازد؛ چه در موسیقی، نقاشی یا سایر هنرها. این بازنمایی هنری باعث میشود جامعه آرامش بیشتری پیدا کند و اطمینان یابد راهی که در پیش گرفته، راهی درست و مبتنی بر حقیقت است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان گفت: هنرمندان باید بیش از هر زمان دیگری خود را با این حرکت و بیداری اجتماعی همراه کنند. اگر هنرمند با مردم همدل شود و به حقیقت هنر توجه داشته باشد، آثاری خلق خواهد کرد که بیانگر حقیقت زمانه است؛ آثاری که میتواند نقش مهمی در تقویت امید، آرامش و پایداری اجتماعی ایفا کند.
نظر شما