به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، دکتر عباس واعظ زاده شامگاه (۲۶ اردیبهشت) در نشست حفظ هویت فرهنگی ایرانیان در میدان مادر بیرجند با اشاره به پیوند ناگسستنی شاهنامه با بقای هویت ملی، اظهار کرد: نامگذاری امروز به عنوان روز پاسداشت زبان فارسی، وامدار مجاهدت حکیم سُخن، فردوسی است که با سرودن شاهنامه، کاخی بلند از نظم بنا کرد که پس از گذشت بیش از هزار سال، همچنان در برابر تندباد حوادث استوار مانده است.
وی با بیان اینکه فردوسی نهال زبان فارسی را به درختی تناور تبدیل کرد، افزود: این حکیم فرزانه ۳۰ سال از عمر خویش را وقف احیای زبان پارسی کرد و همانگونه که خود پیشبینی کرده بود، پس از قرنها، ملت ایران با این زبان زنده مانده و هویت خود را حفظ کرده است.
زبان فارسی؛ رشته اتصال اندیشه و مرز هویتی در کلام رهبری
استادیار دانشگاه بیرجند با اشاره به پیام اخیر رهبر معظم انقلاب (مدظلهالعالی) به مناسبت این روز، تصریح کرد: در نگاه بلند مقام معظم رهبری، زبان فارسی صرفاً ابزاری برای گفتار و نوشتار نیست، بلکه قالب شناخت، رشته اتصال اندیشه و مهمترین مرز هویتی ایرانیان است.
واعظزاده با یادآوری توصیههای «رهبر حکیم و شهیدمان» (حضرت آیتالله خامنهای)، تأکید کرد: ایشان همواره بر قدرتمند شدن زبان فارسی به عنوان چراغ راه اقتدار تمدن ایرانی-اسلامی تأکید داشتند. بررسی بیانات ایشان از سال ۱۳۶۸ تاکنون نشان میدهد که همواره دغدغهمندانه، سالیانه چندین بار بر صیانت از این میراث گرانبها پای فشردهاند.
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند به تبیین مفهوم هویت پرداخت و گفت: هویت، همان خودآگاهی جمعی است که ما را از دیگران متمایز میکند. شجاعت، هوش سرشار، احترام به زنان و دادخواهی از ویژگیهای بارز اخلاقی است که در رگهای این ملت جاری است.
وی در ادامه، پیوند میان مذهب و ملیت را مورد خوانش قرار داد و خاطرنشان کرد: دین مبین اسلام، یکی از ریشههای اصلی و مولفههای هویتی ماست. از دوران صفویه به بعد، مذهب تشیع و ارزشهای شیعی به عنوان یکی از ارکان اساسی هویت ایرانی تثبیت شد، به گونهای که امروز "زبان فارسی" و "ارزشهای شیعی" دو بال قدرتمند برای پرواز تمدن غنی ایران اسلامی در عرصههای جهانی محسوب میشوند.
مقاومت؛ جوهره مشترک ایران باستان و فرهنگ شیعی
واعظ زاده با اشاره به ریشههای تاریخی روحیه ایستادگی در ملت ایران، اظهار کرد: باورهای اسلامی و بهویژه ارزشهای شیعی همچون مقاومت در برابر ظالم، از اصلیترین مولفههای هویتی ماست. این روحیه البته ریشه در ایران پیش از اسلام نیز دارد و پس از ورود اسلام، با فرهنگ عاشورایی گره خورد و مستحکمتر شد.
وی به اشتراکات فرهنگی میان ملل مسلمان اشاره کرد و افزود: تشیع و مراسماتی چون اربعین حسینی و عزاداریهای محرم و صفر، وجه مشترک ایران و عراق است؛ اما آنچه در این میان هویت متمایز ما را در کنار علایق دینی حفظ کرده، زبان فارسی است.
استادیار ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند با تبیین نقش زبان فارسی به عنوان زبان میانجی، تصریح کرد: ایران کشوری با اقوام گوناگون از جمله ترک، کرد، لر، بلوچ و... است؛ اما طبق اصل پانزدهم قانون اساسی، زبان و خط رسمی ما فارسی است. این زبان، حلقهی وصل تمام اقوام ایرانی در طول تاریخ بوده و فراتر از مرزها، پیونددهنده ما با ملتهای افغانستان و تاجیکستان در جغرافیای خراسان بزرگ است.
هنر و معماری؛ تجلیگاه تمدن ایرانی در جهان
واعظزاده از ابنیه تاریخی و هنر به عنوان دیگر پایههای هویت ملی نام برد و گفت: از تختجمشید تا اصفهان، آثار باستانی ما حکایتگر پیشینهای است که حتی مورد تهاجم دشمنان نیز قرار گرفته است. همچنین جهان، ایران را با دو هنر اصیل "شعر" و "موسیقی سنتی" میشناسد؛ اسطورههایی چون مولوی، حافظ، سعدی و نظامی، سفرای هویت ما در تمام دنیا هستند.
این استاد دانشگاه با استناد به آمارهای پژوهشی در زمینه نمادهای هویتی، خاطرنشان کرد: در نظرسنجیهایی که از گروههای مختلف صورت گرفته، "زبان فارسی" با اختلافی معنادار نسبت به سایر شاخصها، به عنوان مهمترین نماد هویت ملی شناخته شده است.
وی تشریح کرد: در این نتایج، ۱۷.۸ درصد دانشآموزان، ۴۹.۸ درصد دانشجویان و ۶۰.۲ درصد اساتید دانشگاه، زبان فارسی را مولفه نخست هویت ایرانی دانستهاند. همچنین در پژوهشهای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، این آمار به ۷۹.۵ درصد میرسد که نشاندهنده جایگاه بیبدیل این زبان در خودآگاهی ملی است.
دکتر واعظزاده در ادامه با تبیین ماهیت زبان به عنوان ابزار اندیشه، تاکید کرد: زبان تنها ابزار گفتار نیست؛ بلکه انسان با واژهها فکر میکند. بدون زبان، ساختار تفکر شکل نمیگیرد و تفاوت میان ملتها، در حقیقت تفاوت در دیدگاهها و نظامهای زبانی آنهاست. صیانت از این زبان، صیانت از قدرت تفکر و استقلال یک ملت در برابر هجمههای فرهنگی بیگانه است.
زبان؛ نگهبان امانتهای فرهنگی و میراث پیشینیان
استادیار دانشگاه بیرجند با تبیین کارکرد زبان به عنوان حافظه تاریخی یک ملت، تصریح کرد: زبان، نظامی از نشانههای قراردادی است که امکان تفاهم و انتقال فرهنگ را فراهم میکند. اگر زبان نبود، میراث اخلاقی، دینی، هنری و دانشهای مهندسی و تجربی پیشینیان هرگز به نسلهای بعدی منتقل نمیشد.
وی افزود: فرهنگ، تمام آن چیزی است که انسان از جامعه و والدین خود میآموزد و این زنجیره انتقال تنها به واسطهی زبان میسر است. ما با زبان فارسی، نیکی را از بدی تمیز میدهیم و ارزشهای الهی و انسانی را در جان فرزندانمان نهادینه میکنیم.
این استاد دانشگاه با اشاره به پیشینه تاریخی این زبان، اظهار داشت: زبان فارسی از دوره هخامنشی با خط میخی آغاز شد و در دوران اشکانی و ساسانی به زبان پهلوی تغییر یافت. پس از ورود اسلام، فارسی دری جایگزین شد که از حدود سال ۲۰۰ هجری تاکنون، آثار مکتوبی از آن بر جای مانده است.
وی با شگفتانگیز خواندن پیوستگی زمان در زبان فارسی، گفت: بسیاری از آثار باستانی ما مانند تختجمشید و ایوان کسری در طول تاریخ تخریب شدهاند، اما زبان فارسی همچنان زنده و پابرجاست. اعجاز این زبان در این است که ما امروز پس از گذشت ۱۲۰۰ سال، همچنان سخن فردوسی را میفهمیم و با آن ارتباط برقرار میکنیم؛ این پیوند عمیق، نسلهای متمادی را به یکدیگر گره زده است.
زبان فارسی؛ مولفه راهبردی در «قدرت نرم» جمهوری اسلامی
دکتر واعظزاده با تأکید بر اینکه زبان تنها ابزار تکلم نیست بلکه رکن اصلی «قدرت نرم» است، خاطرنشان کرد: امروز باید بدانیم که قدرت یک ملت تنها در موشک و سلاح خلاصه نمیشود؛ بلکه زبان، یکی از مهمترین عرصههای اقتدار است. صیانت از این نهال تناور که میراثدار دانش پزشکی، نجوم، جغرافیا و سیاست بزرگان ماست، وظیفهای ملی و شرعی است.
وی در ادامه هشدار داد: زبان یک موجود زنده و در حال تحول است که بر اساس قانون "کمکوشی" در طول تاریخ تغییر میکند. اگر امروز نسبت به حفظ تشخص و پویایی زبان فارسی اهتمام نداشته باشیم، این سنگر مهم تمدنی تضعیف خواهد شد. دشمنان نیز به خوبی دریافتهاند که برای ضربه زدن به هویت یک ملت، باید ریشههای زبانی و پیوندهای فرهنگی آنان را هدف قرار دهند.
واعظ زاده با هشدار نسبت به خطرات استحاله زبانی، تصریح کرد: زبان یکی از ارکان اصلی قدرت ملی است؛ تا جایی که سیاستمداران غربی صراحتاً اعتراف کردهاند که اگر نفوذ منطقهای ایران نبود، امروز ساختار زبانی بسیاری از کشورهای منطقه تغییر کرده بود. ما میبینیم که استعمار انگلیس چگونه در هند و پاکستان، با جایگزینی زبان انگلیسی، ارتباط نسلهای جدید را با گذشتهشان قطع کرد، اما ملت ایران با تدبیر و ایستادگی، هویت زبانی خود را حفظ نمود.
وی با انتقاد از رویکرد «ترجمهمحوری» در برخی حوزههای علمی، افزود: طبق فرمایشات رهبر معظم انقلاب و اسناد بالادستی، زبان فارسی باید به "زبان علم" در جهان تبدیل شود. اینکه در برخی رشتههای مهندسی و علوم پایه، بیش از ۹۰ درصد مقالات به زبان بیگانه نگاشته میشود، با سیاستهای هویتی ما همخوانی ندارد. جهان باید برای دسترسی به یافتههای علمی دانشمندان مؤمن و باهوش ایرانی، ناچار به آموختن زبان فارسی باشد.
درخت «ایرانیت» در خاک «زبان فارسی» و هوای «اسلام»
استادیار دانشگاه بیرجند با استناد به آرای اندیشمندان حوزه هویت، تبیین کرد: هویت ملی ما بر سه پایه استوار است: میراث باستانی، زبان فارسی و دین مبین اسلام. به تعبیر برخی صاحبنظران، درخت "ایرانیت" در زمین "زبان فارسی" و در آب و هوای "اسلام" رشد کرده و به ثمر نشسته است.
وی با تأکید بر پیوند ناگسستنی میان ایران و اسلام، خاطرنشان کرد: اسلام جزء جداییناپذیر هویت ایرانی است. ما نمیتوانیم ایرانیت را منهای اسلام تصور کنیم؛ چرا که ایرانیان در ۱۴۰۰ سال گذشته، نه تنها اسلام را پذیرفتند، بلکه خود بزرگترین خادمان تمدن اسلامی بودند. جالب است بدانید که حتی نخستین دستور زبان عربی را دانشمندان ایرانی تدوین کردند تا تمدن اسلامی قوام یابد.»
دکتر واعظزاده در ادامه، با اشاره به پیشینه تأسیس رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاههای کشور، خاطرنشان کرد: نگاه ما به این رشته، صرفاً یک نگاه زبانشناختی نیست، بلکه نگاهی هویتی است. وظیفه ما حفظ ارتباط میان نسلها و صیانت از تمدن سه هزار سالهای است که امروز در کالبد "ایران اسلامی" تجلی یافته است. صیانت از این میراث، بزرگترین جهاد فرهنگی در روزگار کنونی است.
ایرانیان؛ معماران دستور زبان عربی
وی با اشاره به خدمات متقابل ایران و اسلام، به نکتهای تاملبرانگیز در تاریخ تمدن اسلامی اشاره کرد و گفت: ارادت ایرانیان به اسلام چنان عمیق بود که حتی برای صیانت و نظاممند کردن زبان قرآن، پیشقدم شدند. جالب است بدانیم که نخستین و معتبرترین کتاب در قواعد و دستور زبان عربی با عنوان "الکتاب" توسط یک دانشمند برجسته ایرانی به نام "سیبویه" نگاشته شده است.
واعظ زاده افزود: سیبویه که از مفاخر بزرگ تاریخ ماست، برخاسته از شهر "بیضا" (از توابع شیراز) بود. این واقعیت تاریخی نشاندهنده آن است که هویت ایرانی و اسلامی چنان در هم تنیده شده که ایرانیان نه تنها هویت ملی و زبان فارسی خود را حفظ کردند، بلکه به عنوان معماران علمی و ادبی تمدن اسلامی، بر قلههای دانش زبانشناسی عرب نیز ایستادند.
استادیار دانشگاه بیرجند در جمعبندی سخنان خود تاکید کرد: اگر امروز بر پاسداشت زبان فارسی تاکید میکنیم، برای جلوگیری از همان سرنوشتی است که گریبانگیر برخی کشورهای منطقه شد. ما باید با تکیه بر الگوی "هویت ایرانی-اسلامی"، پیوند نسل جوان را با ریشههای کهن و تمدنسازمان حفظ کنیم تا این درخت تناور همچنان در جهان علم و معرفت ثمر بخش باشد.
نظر شما