دکتر «عباس نجفی»، پژوهشگر، منتقد ادبی و مدرس دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، به مناسبت اول اردیبهشت، «روز بزرگداشت سعدی شیرازی»، درباره جایگاه ممتاز «خاک وطن» در ضمیر سعدی و در دیباچه گلستان اظهار کرد: علاقهمندان سعدی میتوانند با کمترین جستوجو، عشق این شاعر بزرگ به وطن و زادگاهش را در جایجای آثار او از جمله گلستان، بوستان و غزلیات مشاهده کنند.
او افزود: حتی کسانی که تنها برخوردی گذرا با دیباچه گلستان داشتهاند، بهروشنی میتوانند سیمای شاعری وطندوست را در پس سطور این متن مشهور ببینند؛ شاعری که دغدغه امنیت و سلامت سرزمین خود را دارد.
نجفی در ادامه با برشمردن حوزههای محتوایی دیباچه گلستان گفت: مضامین مطرحشده در این دیباچه را میتوان در شش محور اصلی خلاصه کرد: شکر نعمتهای الهی، پشیمانی از عمر تلفشده و امید به عفو خداوند، سبب تألیف گلستان، مدح حاکم فارس ـ ابوبکر بن سعد بن زنگی ـ، دعا برای سلامت ابدی خطه شیراز و معرفی ابواب گلستان.
این پژوهشگر با تأکید بر اهمیت بخش پنجم یعنی «دعا برای مصون ماندن شیراز» تصریح کرد: این محور تنها بخشی است که نبودنش خللی در مقدمه گلستان ایجاد نمیکرد، اما سعدی با وجود مجال محدود مقدمهنویسی، آن را در کنار دیگر مباحث اساسی قرار داده است. این انتخاب نشاندهنده جایگاه ویژه وطن در نگاه اوست.
او با اشاره به مضمون مصرع «اقلیم پارس را غم از آسیب دهر نیست» گفت: این بیت علاوه بر بیان اهمیت وطن، توجیهکننده مدح حاکم نیز هست. در نظام فکری سعدی، مدح حاکم در واقع برابر با مدح وطن است؛ زیرا حضور حاکم عادل را پشتیبان امنیت سرزمین میداند.
نجفی ادامه داد: مدح سعدی مدحی متفاوت از سنت رایج شاعران همعصر اوست. او حاکم را نه برای اغراض شخصی، بلکه به سبب نقش او در حفظ امنیت اقلیم پارس میستاید.
این مدرس دانشگاه با اشاره به نمونههایی از ابیات سعدی در ستایش وطن گفت: سعدی در گلستان، بوستان و غزلیات بارها به حب وطن پرداخته است، اما تنها تأمل در دیباچه گلستان برای نشان دادن عمق عشق او به خاک وطن کافی است. حتی تنگی مجال مقدمهنویسی نیز باعث نشده است که او از یاد شیراز عزیز غافل بماند.
در پایان، او یادآور شد: در دیباچه گلستان، سعدی با دعا برای امنیت دائمی فارس، این عشق را به زیباترین شکل ممکن بیان میکند؛ جایی که میگوید: «ایزد تعالی و تقدس خطه پاک شیراز را به هیبت حاکمان عادل و همت عالمان عامل تا زمان قیامت در امان سلامت نگه دارد.»
او نمونهای از این ابیات را چنین برشمرد:
اقلیم پارس را غم از آسیب دهر نیست
تا بر سرش بود چو تویی سایه خدا
یا رب ز باد فتنه نگهدار خاک پارس
چندان که خاک را بود و باد را بقا
لیلا ضامنی
نظر شما