به گزارش خبرگزاری شبستان از البرز، مهدیه دانائی با حضور در برنامه زنده سین هشتم صدا و سیمای البرز که در نخستین روز از سال جدید برپا شد، گفت: از نگاه جامعهشناسی فرهنگی، وقوع جنگ در یک جامعه صرفاً یک رویداد نظامی نیست؛ بلکه دگرگونی عمیقی در معناها، هویتها و رفتارهای فرهنگی ایجاد میکند. نمونه این دگرگونی حضور پرشور مردم در تجمع های شبانه در میدان خیابان است.
کارشناس فضای مجازی ستاد کانون های فرهنگی هنری مساجد البرز افزود: هنگامی که جامعهای مانند ایران وارد وضعیت جنگی میشود، چند فرایند فرهنگی مهم معمولاً قابل مشاهده است. ابتدا بحث فشردهشدن هویت جمعی در زمان جنگ، اغلب نوعی تقویت هویت جمعی و ملی رخ میدهد، که جامعهشناسان این پدیده را «بسیج نمادین» مینامند.
به گفته وی، بخش عمده هویت جمعی و ملّی مردم ایران در چارچوب فرمایشات امامین انقلاب شکل گرفته است، به همین دلیل نقطه عطف این مقاومت و ایستادگی مبتنی بر باورهای ایمانی و دینی است و مردم با باور به ارزش های اسلامی زیر بیرق استکبار نمی روند.
وی افزود: افزایش استفاده از نمادهای ملی یا مذهبی، شکلگیری روایتهای قهرمانانه از مقاومت، برجسته شدن مفهوم «ما» در برابر «دیگری» از نمونه های این فرآیند فرهنگی محسوب می شوند؛ قابل ذکر است، که در جوامعی که پیش از جنگ با شکافهای سیاسی یا فرهنگی روبهرو بودهاند، جنگ میتواند بهطور موقت نوعی همبستگی دفاعی ایجاد کند.
این جامعه شناس فرهنگی افزود: دومین فرآیند بازتولید روایتها و اسطورههای ملی جنگ است که معمولاً باعث فعال شدن حافظه تاریخی میشود. در ایران این حافظه میتواند با روایتهایی مانند تجربه جنگ ایران و عراق، مفهوم مقاومت و ایثار، و روایتهای تاریخی از دفاع سرزمینی پیوند بخورد.
وی تصریح کرد: در جامعهشناسی فرهنگی، این فرایند «اسطورهسازی اجتماعی» نامیده میشود؛ یعنی شکلگیری روایتهایی که به جامعه معنا، انگیزه و چارچوب تفسیری برای رویدادها میدهند.
دانائی با اشاره به سومین فرآیند جنگ از تغییر در فرهنگ روزمره نام برد و اظهار کرد: جنگ تنها در سطح سیاست باقی نمیماند، بلکه به زندگی روزمره مردم نیز وارد میشود. از جمله تغییرات رایج آن می توان به تغییر الگوهای مصرف، تقویت ارزشهایی مانند همبستگی، کمک متقابل و فداکاری، گسترش شبکههای حمایتی غیررسمی مانند خانواده، محله و دوستان در چنین شرایطی نوعی «فرهنگ بقا» نام برد.
این کارشناس فرآیند چهارم را تشدید نقش رسانه و گفتمان در شرایط جنگی، خواند و توضیح داد: در شرائط جنگ کنترل و تولید روایتها اهمیت زیادی پیدا میکند. معمولاً دو میدان گفتمانی شکل میگیرد، که اولی روایتهای رسمی (رسانههای دولتی و نهادها) و دومی روایتهای غیررسمی (شبکههای اجتماعی و تجربههای شخصی) است.
وی ادامه داد: در جامعهشناسی فرهنگی، این وضعیت بهعنوان نوعی «نبرد گفتمانی بر سر معنا» تحلیل میشود.همچنین پنجمین فرآیند عبارت است از شکلگیری فرهنگ مقاومت در بسیاری از جوامع درگیر جنگ، نوعی فرهنگ مقاومت شکل میگیرد که شامل مواردی مانند: قهرمانسازی از افراد یا گروهها، تولید هنر مرتبط با جنگ (موسیقی، شعر، فیلم، گرافیک)و شکلگیری نمادهای جدید هویتی است.
کارشناس جامعه شناسی فرهنگی خاطرنشان کرد: از منظر جامعهشناسی فرهنگی، جنگ در یک جامعه میتواند موجب فشردهتر شدن هویت جمعی، فعال شدن روایتهای تاریخی و ملی، تغییر در فرهنگ روزمره، افزایش رقابت بر سر معنا و روایتها، و شکلگیری حافظه و هویت نسلی جدید شود. بنابراین جنگ صرفاً یک بحران امنیتی نیست؛ بلکه فرایندی عمیق از بازتعریف فرهنگی جامعه نیز به شمار میآید.
نظر شما