خبرگزاری شبستان - مرتضی شفیعی: ماه مبارک رمضان، صرفاً یک بازه زمانی عبادی در تقویم اسلامی نیست، بلکه «موقعیت تربیتیِ امت» و موسم بازسازی نسبت انسان با خدا، خویشتن و جامعه است. در این میان، مسجد بهمثابه نهاد قدسیِ برآمده از متن شریعت، کانون تحقق عینی عبودیت جمعی است؛ جایی که ایمان از ساحت فردی به عرصه حیات اجتماعی ارتقا مییابد و دینداری، صورت تمدنی پیدا میکند.
از منظر اعتقادی، مسجد مظهر توحید در سپهر اجتماع است؛ فضایی که در آن، کثرتهای قومی، طبقاتی و نسلی در افق قبله واحد معنا میشوند. تجربه تاریخی نشان میدهد که مسجد نهتنها محل اقامه نماز، بلکه مرکز تولید معنا، تصمیم و هویت بوده است. در رمضان، با محوریت قرآن، این کارکرد به اوج میرسد؛ چراکه مسجد بستر «تلاوتِ هدایتبخش» و «فهمِ جمعیِ وحی» را فراهم میآورد و جامعه را در مدار کلام الهی بازتنظیم میکند.
از حیث فقهی، مسجد دارای احکام و حرمت ویژهای است که آن را از سایر فضاهای عمومی متمایز میسازد. اعتکاف، اقامه جماعت، احیای لیالی قدر و بسیاری از مستحبات مؤکد رمضان، در نسبت مستقیم با مسجد تعریف میشوند. فقه اسلامی با تأکید بر وقف، صیانت از شأن مسجد و تقدم کارکرد عبادی آن، این نهاد را به عنوان «ملک عمومیِ مقدس» تثبیت کرده است؛ نهادی که باید از هرگونه کاربری تقلیلگرایانه یا صرفاً اداری مصون بماند.
با این حال، مقتضیات زمان، ضرورت بازخوانی کارکردهای مسجد را در چارچوب همان مبانی اعتقادی و فقهی گوشزد میکند. مسجد امروز نمیتواند نسبت به تحولات معرفتی، رسانهای و سبک زندگی بیتفاوت باشد. پاسخگویی به پرسشهای نوپدید، تبیین عقلانی معارف دینی، و بهرهگیری هوشمندانه از فناوریهای ارتباطی، نه عدول از سنت، بلکه امتداد تاریخی همان رسالتی است که در صدر اسلام بر عهده مسجد نهاده شد.
در شرایطی که فردگرایی افراطی و گسستهای اجتماعی رو به گسترش است، مسجد میتواند با احیای کارکرد «امتساز» خود، میدان تمرین مسئولیت جمعی و اخلاق اجتماعی باشد. سفرههای افطاری، حلقههای معرفتی، و فعالیتهای حمایتی در رمضان، اگر بر بنیان کرامت انسانی و نیت قربت سامان یابند، مصداق عینی پیوند عبادت و عدالت خواهند بود؛ پیوندی که روح شریعت اسلامی بر آن استوار است.
امروز احیای نقش مسجد در ماه مبارک رمضان، بیش و پیش از هر چیز، نیازمند بازگشت آگاهانه به فلسفه وجودی آن است: تحقق عبودیت خداوند در ساحت فرد و جامعه. هرچه این نهاد بتواند میان نصّ، عقل و نیازهای متغیر زمانه جمع کند، نهتنها حافظ هویت دینی خواهد بود، بلکه به موتور محرک تعالی معنوی و انسجام اجتماعی در جهان معاصر بدل خواهد شد.
نظر شما