به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، امروزه که سرعت تحولات اجتماعی و رسانهای، فرصت تأمل را از بسیاری از تجربههای معنوی میگیرد، بازگشت به مفاهیمی که ستونهای هویتی یک جامعه را شکل میدهند، اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
نماز، به عنوان یکی از بنیادیترین ارکان حیات دینی مسلمانان، در چنین بستری علاوه بر یک فریضه فردی؛ نقطه تلاقی معنویت، هویت جمعی و مقاومت فرهنگی است. وقتی از نماز سخن گفته میشود، در واقع از سازوکاری سخن میگوییم که میتواند هم دل فرد را سامان دهد و هم رفتار اجتماعی را جهت ببخشد.
اجلاسیه سراسری نماز سپاه، که در فضای معنوی حرم مطهر حرم شاهچراغ برگزار شد، صحنهای برای بازخوانی همین پیوند عمیق میان عبادت و زیست اجتماعی بود. در این نشست، نماینده ولی فقیه در فارس تلاش کرد نماز را به جز یک تکلیف الهی، به عنوان یک «منبع انرژی معنوی و اجتماعی» معرفی کند؛ منبعی که به باور او، اگر درست فهم و اقامه شود، میتواند بر رفتار فرد، سلامت جامعه و حتی مقاومت فرهنگی اثر بگذارد.
نماز؛ از تجربه شخصی تا بیداری درونی
آیتالله لطفالله دژکام با استناد به آیه «وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِکْرِی» تأکید کرد که نخستین اثر نماز، زنده شدن یاد خدا در دل انسان است. به تعبیر او، «این یاد خدا از لذیذترین تجربههای معنوی است؛ لذتی که بسیاری از انسانها به دلیل غرق شدن در ظواهر زندگی، کمتر آن را میچشند.»
در این نگاه، نماز تمرینی برای بازگرداندن توجه انسان به حقیقتی فراتر از روزمرگی است. دژکام با اشاره به سخن امیرالمؤمنین(ع) درباره اهل ذکر گفت کسانی که طعم این یاد را میچشند، آن را با هیچ لذت مادی معاوضه نمیکنند. از همین منظر، نماز به نقطه اوج ذکر تبدیل میشود؛ جایی که انسان میآموزد لحظهای از غفلت فاصله بگیرد.
نماز و جامعه؛ سپری در برابر آشفتگی
بخش مهمی از تحلیل دژکام به بُعد اجتماعی نماز اختصاص داشت. او با استناد به آیه «إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنکَرِ» نماز را عاملی برای سلامت اجتماعی دانست و تصریح کرد: «نماز فقط حال فرد را خوب نمیکند؛ فضای جامعه را نیز از بسیاری ناهنجاریها دور نگه میدارد.»
در این چارچوب، اقامه نماز به معنای ایجاد یک شبکه معنوی در جامعه است؛ شبکهای که میتواند رفتار جمعی را تعدیل کند. دژکام حتی به نمونههایی از تلاشهای فرهنگی و رسانهای علیه جامعه دینی اشاره کرد و گفت تا زمانی که پیوند مردم با نماز برقرار است، بسیاری از این فشارها به نتیجه مطلوب طراحانش نمیرسد.
تمرکز صرف بر مباحث سیاسی، بدون توجه به تقویت زیربنای معنوی، اثرگذاری لازم را نخواهد داشت. اگر نماز در جامعه جان بگیرد، تحلیلهای سیاسی هم جای خود را پیدا میکند؛ اما بدون روح نماز، سخنها در حد شعار باقی میماند. او همچنین هشدار داد که تمرکز صرف بر مباحث سیاسی، بدون توجه به تقویت زیربنای معنوی، اثرگذاری لازم را نخواهد داشت: «اگر نماز در جامعه جان بگیرد، تحلیلهای سیاسی هم جای خود را پیدا میکند؛ اما بدون روح نماز، سخنها در حد شعار باقی میماند.»
پیوند نماز و ولایت؛ لایه عمیقتر معنا
امام جمعه شیراز در بخش دیگری از سخنانش، به پیوند میان نماز و مفهوم ولایت پرداخت. او با اشاره به روایات و تفاسیر قرآنی توضیح داد که یاد اولیای الهی، امتداد همان یاد خداست و میتواند عمق تجربه عبادی را افزایش دهد. به باور او، این پیوند است که به نماز بُعد هویتی و اجتماعی گستردهتری میبخشد.
او با تأکید بر اینکه «نماز، ستون دین است»، یادآور شد که تقویت این ستون، مستقیماً بر استحکام جامعه اثر میگذارد؛ جامعهای که در برابر فشارها و بحرانها، نیازمند پشتوانه معنوی است.
مسئولیت نهادی؛ از آموزش تا فرهنگسازی
اجلاسیه نماز، به تعبیر دژکام، میدان بررسی مسئولیتهای عملی نیز محسوب میشد. او خطاب به مدیران و مسئولان حاضر، بهویژه در مجموعه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بر نقش آموزش صحیح نماز و تعمیق معنای آن تأکید کرد.
به گفته او، توجه به نماز در فرآیند گزینش، آموزشهای بدو خدمت و برنامههای فرهنگی، میتواند رفتار سازمانی را نیز متحول کند. «کسی که اهل نماز است، خطایش کمتر است»؛ جملهای که امام جمعه شیراز برای نشان دادن پیوند میان تربیت معنوی و سلامت رفتاری به کار برد.
نماز؛ سرمایهای برای آینده
هر برنامهریزی فرهنگی و اجتماعی، بدون توجه به زیرساختهای معنوی، ناقص خواهد ماند. اگر نماز بتواند جایگاه واقعی خود را در زندگی فردی و جمعی بازیابد، آنگونه که آیت الله دژکام تأکید کرد، میتوان انتظار داشت که اثر آن در متن زندگی اجتماعی نیز دیده شود.
نظر شما