خبرگزاری شبستان - مرتضی شفیعی: چهارمین دوره همایش «زندهنامان تبریز» قرار است فردا یکشنبه ۱۹ بهمنماه از ساعت ۱۵:۳۰ در مرکز همایش های بین المللی خاوران برگزار شود، در این دوره از همایش یکی از 22 برگزیدهای مورد تجلیل قرار خواهند گرفت؛ استاد محمد عابد تبریزی؛ شاعر بیبدیل شعر رثایی معاصر آذربایجان و تبریز است، به همین بهانه گذری بر زندگانی آن سالک طریق قرآن و اهل بیت می پردازیم.
زنده یاد استاد محمد عابد تبریزی در سال 1314 (ه ش) در شهر تبریز دیده به جهان گشود. پدرش شادروان مولانا یتیم که در شعر «یتیم» تخلص می کرد از نخبه شاعران و قروة عارفان، روزگار خود بود. آن شاعر نامدار اهل بیت عصمت و طهارت از آغاز کودکی به تعلیم و تربیت فرزندش چنان همت گماشت که استاد عابد از دوران کودکی حافظ قرآن و نهج البلاغه و بسیاری از نیایشهای دل انگیز صحیفه ی سجادیه و مناجات سایر حضرات معصومین علیهم السلام شده پس از آن به دواوین شاعران بزرگی چون، عطار نیشابوری، نظامی گنجوی، جلال الدین بلخی، شیخ مصلح الدین سعدی و لسان الغیب حافظ شیرازی روی آورد و در کمال اشتیاق به فراگیری زبان و ادب فارسی فنون سخنوری همت گماشت و خیلی زود نردبان ترقی را طی کرد و جای پدر را گرفت.
چنانکه استاد محمدحسین شهریار رحمه اله علیه در قطعه ی زیبا و پرمغز مفاخر آذربایجان در ترسیم این اتفاق مبارک می فرماید.
اگر «یتیم» پدر شاعر و پسر شاعر
وراثتی چه به از شعر اگر پدر شاعر
استاد عابد تحصیلات حوزوی داشت و در اکثر علوم معارف اسلامی از جمله، فقه و اصول فلسفه و عرفان، ادبیات عرب و فارسی، تفسیر قرآن کریم دانشمندی صاحب نظر و استادی توانا بود. آن سخنور ساحر بیان با بزرگانی چون علامه محمدتقی جعفری - رضوان الله تعالی علیه- ، آیت الله سلطان القرایی – رحمه الله تعالی علیه- ، دکتر منوچهر مرتضوی، استاد عمران صلاحی و بسیاری دیگر مراودة علمی و ادبی داشت.
استاد محمد عابد در سال 1344 (ه. ش) به استخدام بانک تجارت درآمد و با تدبیر و شایستگی شایان تحسینی که داشت پس از یک سال خدمت به ریاست بانک منصوب شد و سی سال تمام این چنین خدمت کرد.
آن زاهد تمام عیار دوران بازنشستگی را با مناعت طبع تمام و زندگی بدور از تکاثر و اتراف و فراوان خواهی و تجمل گرایی، خانه ای کوچک لکن به واقع آسمان شکوه قناعت کرد و به تعلیم و تربیت شاگردانی صالح و شایسته و تصحیح و تکمیل سروده های خود همت گماشت.
آن ادیب فاضل، شاعری توانا و نویسنده ای صاحب سبک با بیانی ویژه و شورانگیز و بیدار جانی شیفته ی اهل بیت عصمت و طهارت(ع) بود. نهال این درد آشنایی را مادرش در آغاز طفولیت در اعماق جان او کاشته و پدر با استادی و چیره دستی تمام باغبانی آن را به عهده کشیده و به برگ و بار نشانده بود.
استاد حدیث این دلدادگی را چنین نوشته است: «... مادرم که با شیر ولای تو مرا پرورید و نام دلنواز تو را با آوای شیرین لالایی آویزه گوش جانم کرده، هرگز از یاد نمی برم آن روز که کودکی بیش نبودم، او را دیدم که قطره های اشک چون پرده ای از حریر صورتش را پوشانده بود و کلمه ای زیر لب زمزمه می کرد. وقتی با کنجکاوی کودکانه کوشیدم علت را بفهمم، دیدم یا حسین گویان اشک به چهره جاری کرد و به من فهماند که فرزندم امروز عاشوراست، روز شهادت امام حسین(ع) و یارانش».
و همواره می فرمود: «من هر چه دارم از پدر بزرگوارم دارم و تنها ارثی که از پدرم به ما رسیده است تعلیم قرآن و نهج البلاغه است.»
آن شاعر خوش قریحه، در تمامی قالب های شعر فارسی، از آن جمله قصیده، غزل، مثنوی، قطعه، ترکیب بند، در مضامین عالی عرفانی، اخلاقی، تربیتی، رثایی و مدح و .... در کمال استادی و چیره دستی و قدرت آفرینندگی طبع آزمایی و با سخنوران معروف پارسی زبان هماوردی کرده است.
اشعار نغز و کم نظیر این شاعر شیرین سخن در وصف دستاوردهای انقلاب اسلامی، حماسه های دفاع مقدس، ستایش شهیدان، جمال دل آرای امام خمینی(ره) او را در صف اوّل مدافعان ارزشهای متعالی و مجاهدان بزرگ اسلام و شاعران خونین قلم و حماسه آفرین و مقاومت آموز قرار داده است.
استاد محمد مصری متخلص به «ساقی» در وصف مقام شاعری استاد می فرماید: «سخنور ساحر بیان سرزمین ما استاد محمد عابد که به لحاظ احتوا بر مضامین عالی و برخورداری از بدایع بی بدیل، استعارات و تشبیهات بی نظیر، سلامت لفظ و عذوبت معنی از چنان والاییهای ارزنده ای بهره ور است که نظایر آن را در دواوین اندک شاعری می توان یافت و اگر قلل منیع شعر فارسی را مراتبی باشد، شکوه کلام و شعر پرانسجام این شاعر شهیر را باید در فراز آن دیده من این سخن استاد شهریار آن شاعر آسمان شکوه را هرگز فراموش نمی کنم که روزی در بین مشتاقانش فرمود: اگر در همین عصر، رتبت اوّل شاعری را به من ارزانی دارند. من همین مقام را به «عابد» تفویض می نمایم.»
استاد بهاءالدین خرمشاهی در وصف مثنوی های استاد می فرماید: «این مثنویها، یادآور مثنویهای بلند پایه و پرمایه ی نظامی است و به راستی وجود او را ذخیره الله برای این روزگار می شمارم و بیان خود را در وصف شعر بلند ایشان کوتاه می یابم ... و این شعر را که در حق مهدی منتظر(عج) سروده اند به حق یاد آورد حلاوت سخن افصح المتکلمین سعدی شیرازی است.»
از استاد عابد تبریزی بیش از بیست و پنج هزار بیت شعر به یادگار مانده است که در قالب چهار دیوان مستقل تدوین شده است.
1 - دیوان «ماه در محاق» نخستین دفتر از اشعار استاد است که در سال 1377 به همت انتشارات سروش چاپ و منتشر شد. در بخش اعظم این کتاب شاعر سوخته دل با طبع لطیف و بیان دل انگیز خود فاجعه کربلای را به گونه ای متفاوت و سرشار از مضامین حماسی و کلامی پیراسته و استوار و آراسته به مفاهیم، بلند عرفانی و شرح مبارزات حضرت زینب(س) که مبین ژرف نگری و عنایت استاد به پیام نهضت عاشوراست باز می سراید.
2 - دیوان «مهر در شفق» دومین دیوان از اشعار استاد عابد است که در سال 1379 توسط انتشارات سروش چاپ و منتشر شده است مشتمل بر صد و پنجاه قطعه شعر بلند و کوتاه و همه در مدح و منقبت حضرات معصومین(ع) و زبان حال آن بزرگواران و عرض ادب به پیشگاه عالم پناه آن حضرات است.
3 - دیوان «ستاره سحرگاهی» که مجموعه سروده های رثایی استاد به زبان آذری است. این مجموعه در سال 1380 با پایمردی کانون فرهنگ و هنر آذربایجان طبع نشر یافت.
4 - دیوان غزلیات و قصاید که زیر چاپ است.
استاد محمد عابد تبریزی در سحرگاه 14/9/1385 پس از مناجات صبحگاهی ندای ارجعی حضرت حق را عاشقانه لبیک گفت و از دار فانی به سرای باقی شتافت و در قطعه صدیقین گلزار شهدای وادی رحمت تبریز به خاک سپرده شد.
نظر شما