به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانونهای مساجد خبرگزاری شبستان، مسجد، همواره در پهنه تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران، نقشی فراتر از یک مکان صرفاً عبادی ایفا کرده است. این بنای مقدس، کانون اصلی هویتبخشی دینی، اجتماعی و سیاسی امت بوده است. در جریان تحولات بزرگ ملی، بهویژه در دوران معاصر، مساجد به مثابه سنگرها و مراکز سازماندهی حرکتهای مردمی عمل کردهاند. در دوران مبارزات طولانیمدت علیه استبداد پهلوی، مسجد به یکی از مهمترین پایگاههای اطلاعرسانی، روشنگری و بسیج عمومی تبدیل شد. این مکان، تریبون اصلی برای نشر افکار دینی انقلابی و حمایت از اندیشههای رهبر کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره)، بود. نقش مساجد، بهویژه در سالهای منتهی به پیروزی، از یک مکان صرفاً مذهبی به قرارگاه عملیاتی و فکری جنبش اسلامی تغییر ماهیت داد. مسجد جامع همت تجریش نیز از این قاعده مستثنی نبوده و به عنوان یکی از محورهای اصلی حرکت انقلابی در شمال تهران، نقشی محوری ایفا نمود.
مسجد جامع همت تجریش در سالهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی، با حضور روحانیون مبارز و ائمه جماعت انقلابی، به یکی از پایگاههای مهم روشنگری دینی و سیاسی در شمال تهران تبدیل شد و نقشی اثرگذار در همراهسازی مردم منطقه با نهضت امام خمینی(ره) ایفا کرد. این مسجد از جمله مساجد قدیمی و ریشهدار منطقه شمیرانات است که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، علاوه بر کارکرد عبادی، نقشی فعال در تحولات اجتماعی و سیاسی ایفا میکرد. این مسجد در دهههای ۴۰ و ۵۰ شمسی، همزمان با گسترش نهضت اسلامی مردم ایران، به پایگاهی برای تجمع نیروهای مذهبی و انقلابی تبدیل شد.
بر اساس روایتهای محلی و اسناد شفاهی مرتبط با تاریخ مذهبی منطقه تجریش، مسجد جامع همت در سالهای اختناق رژیم پهلوی، محل برگزاری نماز جماعتهای پرشور، جلسات تفسیر قرآن و سخنرانیهای روشنگرانهای بود که در آنها، مفاهیمی چون ظلمستیزی، عدالتخواهی و پیوند نهضت عاشورا با مبارزه علیه استبداد تبیین میشد.
روحانیون مبارز و نقشآفرین مسجد
در این دوره، جمعی از روحانیون مبارز و شناختهشده منطقه شمیرانات در مسجد جامع همت به تبلیغ و تبیین اندیشههای حضرت امام خمینی(ره) میپرداختند. بنا بر نقلهای معتبر محلی، از جمله این روحانیون میتوان به حجتالاسلام والمسلمین شیخ علیاکبر ناطق نوری در مقاطع سخنرانی، حجتالاسلام والمسلمین سیدهادی خسروشاهی در جلسات تبیینی و نیز روحانیون فعال بومی منطقه اشاره کرد که با وجود محدودیتها و فشارهای امنیتی، ارتباط مسجد با جریان اصلی نهضت اسلامی را حفظ کردند.
همچنین برخی شاگردان و مرتبطان فکری شهید آیتالله سیدمحمدرضا سعیدی که از چهرههای برجسته روحانیت مبارز شمیران به شمار میرفت، در جلسات مسجد حضور یافته و به روشنگری سیاسی میپرداختند. محتوای این سخنرانیها عمدتاً ناظر بر افشای ماهیت رژیم پهلوی، نقد وابستگی به آمریکا و حمایت از رهبری امام خمینی(ره) بود.
ائمه جماعت مسجد جامع همت تجریش
در حوزه امامت جماعت، مسجد جامع همت همواره از حضور روحانیون خوشنام و مردمی بهرهمند بوده است. بنا بر اسناد محلی، حجتالاسلام والمسلمین شیخ محمدتقی فلسفی از نخستین امامان جماعت تأثیرگذار این مسجد پیش از انقلاب بود که با رویکردی اجتماعی و انقلابی، نماز جماعت مسجد را به محفلی برای همگرایی نیروهای مذهبی تبدیل کرد.
مسجد؛ مرکز توزیع پیامهای امام(ره)
مسجد جامع همت تجریش در دوران مبارزات انقلاب اسلامی، یکی از مراکز توزیع اعلامیهها و پیامهای حضرت امام خمینی(ره) بود. بسیاری از جوانان انقلابی منطقه، از طریق ارتباط با این مسجد، به شبکه مبارزاتی انقلاب پیوستند. همین نقشآفرینیها موجب شد که مسجد بارها تحت کنترل و نظارت ساواک قرار گیرد.
تداوم نقش انقلابی پس از انقلاب
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مسجد جامع همت تجریش همچنان به عنوان یکی از مراکز فعال دینی و انقلابی شمال تهران شناخته شد. این مسجد در دوران دفاع مقدس، با اعزام نیرو و برگزاری مراسم پشتیبانی از جبههها، نقش اجتماعی خود را تداوم بخشید و در دهههای بعد نیز به مرکزی برای فعالیتهای فرهنگی، قرآنی و انقلابی تبدیل شد.
امروز مسجد جامع همت تجریش با تکیه بر پیشینه تاریخی و انقلابی خود، همچنان در مسیر جهاد تبیین، ترویج معارف اسلامی و انتقال آرمانهای انقلاب اسلامی به نسل جوان نقشآفرینی میکند.
روحانیون مبارز و نقشآفرین
در جریان مبارزات انقلاب اسلامی، جمعی از روحانیون مبارز و آگاه در مسجد جامع همت تجریش به فعالیتهای تبلیغی و روشنگرانه پرداختند. بر اساس اسناد شفاهی و نقلهای معتبر محلی، حجتالاسلام والمسلمین سیدهادی خسروشاهی از جمله روحانیونی بود که در مقاطعی با این مسجد ارتباط فکری و تبلیغی داشت و در تبیین گفتمان انقلاب اسلامی نقشآفرینی میکرد.
همچنین مسجد جامع همت از پایگاههای همسو با جریان
روحانیت مبارز شمیرانات به شمار میرفت و مرتبطان فکری و شاگردان شهید آیتالله سیدمحمدرضا سعیدی – از چهرههای برجسته روحانیت مبارز منطقه – در برنامهها و جلسات مسجد حضور داشتند. محتوای این سخنرانیها عمدتاً ناظر بر افشای ماهیت رژیم پهلوی، مخالفت با وابستگی به استکبار و حمایت از رهبری حضرت امام خمینی(ره) بود.
ائمه جماعت مسجد جامع همت تجریش
در بعد امامت جماعت، مسجد جامع همت همواره از حضور روحانیون مردمی و انقلابی بهرهمند بوده است. بنا بر نقلهای محلی، حجتالاسلام والمسلمین شیخ محمدتقی موسوی از ائمه جماعت تأثیرگذار مسجد در سالهای پیش از انقلاب بود که با رویکردی اجتماعی، مسجد را به محل تجمع نیروهای مذهبی و متدین منطقه تبدیل کرد.
در سالهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی نیز حجتالاسلام والمسلمین شیخ حسن صالحی امامت جماعت مسجد را بر عهده داشت. مواضع صریح انقلابی و سخنرانیهای روشنگرانه وی، موجب استقبال گسترده مردم و در عین حال حساسیت نیروهای امنیتی رژیم پهلوی نسبت به فعالیتهای مسجد شده بود.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، حجتالاسلام والمسلمین سیدعلی موسوینیا و در ادامه حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا شریفی به عنوان امام جماعت مسجد جامع همت تجریش فعالیت کردند و با توسعه برنامههای فرهنگی، قرآنی و اجتماعی، نقش مسجد را در فضای پس از انقلاب تثبیت کردند.
ارتباط مردم و مسجد
یکی از ویژگیهای برجسته مسجد جامع همت تجریش، پیوند عمیق و مستمر مردم با مسجد بود. بسیاری از اهالی منطقه، بهویژه جوانان، از طریق همین مسجد با اندیشههای انقلاب اسلامی آشنا شدند و در فعالیتهای مردمی و انقلابی مشارکت کردند. مسجد همچنین یکی از مراکز توزیع اعلامیهها، پیامها و نوارهای سخنرانی حضرت امام خمینی(ره) در شمال تهران به شمار میرفت و همین نقشآفرینیها موجب شد که بارها تحت نظارت ساواک قرار گیرد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مسجد جامع همت تجریش همچنان به عنوان یکی از مراکز فعال دینی و انقلابی منطقه شناخته شد. این مسجد در دوران دفاع مقدس، با برگزاری مراسم پشتیبانی از جبههها و اعزام نیرو، نقش اجتماعی خود را تداوم بخشید و در دهههای بعد نیز به مرکزی برای فعالیتهای فرهنگی، تربیتی و انقلابی تبدیل شد.
مسجد همت تجریش در دوران دفاع مقدس نیز تلاشها و فعالیتهای بسیاری داشت. این مسجد ۴۰ شهید تقدیم انقلاب اسلامی کرد که یکی از آنان فرزند آیتالله ملکی، امام جماعت مسجد بود. مسجد همت در دوران دفاع مقدس دو نقش را ایفا کرد؛ اول اعزام نیرو را برعهده داشت و ثانیاً با کمک اهالی و کسبه تجریش تدارکات جبهه را تأمین میکرد. حتی آیتالله ملکی شخصاً با کاروان تدارکات راهی جبهه میشد تا بتواند با حضورش دلگرمی به نیروها بدهد.
آیتالله ملکی متولد ۱۲۹۸ بود که کتاب حدیث الثقلین را نیز تألیف کرده است. ایشان در سال ۱۳۴۴ نماینده امام خمینی(ره) در منطقه شمیرانات شد و در نهایت سال ۱۳۶۲ از دنیا رفت که بسیاری معتقدند از سوی منافقین ترور بیولوژیکی شد که با ابتلا به سرطان خون از دنیا رفت.
مسجد همت امروز هم همان روند سالهای آیتالله ملکی را دنبال میکند. در سال۱۳۷۴مسجد توسعه پیدا کرد. این مسجد در حال حاضر ۲ هزار متر زیربنا دارد و همانند آن روزها، در طول هفته ۹ برنامه اجرا میکند؛ این برنامه ها شامل تفسیر قرآن، آموزش معارف اسلامی، بیان احکام، رسیدگی به آسیبهای اجتماعی منطقه، برنامههای ویژه ماه رمضان، محرم و ایام فاطمیه، برگزاری جلسه قرآن هم از جمله برنامه ها است. پس از اتمام بازسازیهای مسجد هم مرکز همایشهایی در طبقه فوقانی مسجد ایجاد شد تا فضایی برای روشنگریهای مسجد همچون گذشته فراهم شود.
نظر شما