حجتالاسلام «محمدمهدی فریدونی»، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تهران (واحد یادگار امام) در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان با اشاره به خدشه دار شدن فرهنگ عمومی در آشوب ها و اغتشاشات، اظهار کرد: فرهنگ در تعریف کلی، مجموعهای از باورها، اندیشهها، رفتارها، هنجارها، آداب و رسوم است که در یک جامعه رواج دارد و بهمرور زمان نهادینه میشود. زمانی که واژه «عمومی» را در کنار فرهنگ قرار میدهیم، منظور آن بخش از باورها و رفتارهایی است که در میان عموم مردم جامعه پذیرفته و جاری است. فرهنگ داشتن امری ذاتی برای انسان است، چراکه انسان موجودی اجتماعی است و نیازهای او در بستر زندگی اجتماعی تأمین میشود. بدون چارچوب اجتماعی، بقای انسان با چالشهای جدی مواجه خواهد شد. از این رو، فرهنگ عمومی در واقع ابزاری برای حفظ انسجام اجتماعی، بقای جامعه و جلوگیری از تشتت و فروپاشی آن به شمار میآید.
وی تصریح کرد: فرهنگ عمومی اگر در مسیر صحیح و منطبق با فطرت انسانی باشد، جامعه را به سمت تعالی، پیشرفت و مفاهیم والای انسانی سوق میدهد. اما اگر این فرهنگ در راستای امیال حیوانی و شهوانی شکل بگیرد، طبیعتاً جامعه را به سمت فساد، تباهی و انحطاط میکشاند. اهمیت فرهنگ عمومی تا جایی است که در تقویم رسمی کشور، روزی به نام «روز فرهنگ عمومی» نامگذاری شده است که خود نشاندهنده جایگاه راهبردی این مقوله در حیات اجتماعی ماست.
فرهنگ عمومی جامعه ایرانی، فرهنگی توأمان ایرانی و اسلامی است. تلاش دشمن برای تفکیک این دو، تلاشی کاملاً هدفمند و آگاهانه استفرهنگ عمومی جامعه ایرانی، فرهنگی توأمان ایرانی و اسلامی است
حجت الاسلام فریدونی ادامه داد: فرهنگ عمومی جامعه ایرانی، فرهنگی توأمان ایرانی و اسلامی است. تلاش دشمن برای تفکیک این دو، تلاشی کاملاً هدفمند و آگاهانه است؛ مؤلفههایی مانند حجاب، ایثار، فداکاری، مهرورزی، استکبارستیزی، بیگانهستیزی، صداقت، عدالتخواهی، عقلانیت و علمآموزی هم در تمدن چند هزارساله ایران وجود داشته و هم در آموزههای اسلامی مورد تأکید قرار گرفته است. علت پذیرش عمیق فرهنگ اسلامی در جامعه ایرانی نیز همین همراستایی است؛ چراکه آموزههای اسلامی بسیاری از کاستیهای فرهنگی را اصلاح و فرهنگ ایرانی را ارتقا داده است. این دو فرهنگ نهتنها در تضاد با یکدیگر نیستند، بلکه در طول تاریخ خدمات متقابلی به یکدیگر ارائه دادهاند.
وی در پاسخ به این سوال که شما به تغییرپذیری فرهنگ عمومی اشاره کردید؛ این ویژگی چه فرصتها و تهدیدهایی به همراه دارد؟ تصریح کرد: فرهنگ عمومی مقولهای تغییرپذیر است و همین تغییرپذیری هم فرصت و هم تهدید محسوب میشود. از یک سو، این امکان را فراهم میکند که اگر آسیب یا ضعفی در فرهنگ عمومی وجود دارد، آن را اصلاح و ارتقا دهیم. اما از سوی دیگر، همین ویژگی میتواند به بستری برای نفوذ دشمن تبدیل شود. دشمن از این تغییرپذیری سوءاستفاده میکند تا فرهنگ اصیل جامعه را تضعیف و به تدریج فرهنگی همسو با منافع خود را جایگزین کند؛ جنگ امروز، جنگ سختافزاری نیست؛ بلکه جنگ نرم و فرهنگی است که ذهن و باور تک تک افراد جامعه را هدف قرار میدهد.
در فرهنگ عمومی ایرانی ـ اسلامی، اعتراض یک حق انسانی و اجتماعی است
این عضو هیأت علمی دانشگاه در پاسخ به این سوال که در این چارچوب، نگاه شما به مقوله اعتراض اجتماعی چیست؟، بیان کرد: در فرهنگ عمومی ایرانی ـ اسلامی، اعتراض یک حق انسانی و اجتماعی است. زمانی که فرد احساس میکند حقی از او ضایع شده یا خطایی در حال وقوع است، هم تمدن ایرانی و هم آموزههای دینی این حق را به رسمیت شناختهاند. مردم با اعتراض، صدای خود را به مسئولان میرسانند، چراکه نظام و حاکمیت خود را دوست دارند و خواهان اصلاح امور هستند. اما دشمن از همین نقطه سوءاستفاده و اعتراض را به خشونت و اغتشاش تبدیل میکند؛ امری که هیچ سنخیتی با فرهنگ عمومی ایرانی ـ اسلامی ندارد. به محض آنکه مردم متوجه این انحراف میشوند، صف خود را از خشونتطلبان و اغتشاشگران جدا میکنند. این همان کارکرد فرهنگ عمومی است که اعتراض را میپذیرد اما خشونت را نه!
فرهنگ عمومی در چنین بزنگاههایی به مثابه یک سپر امنیتی عمل میکند. همکاری گسترده مردم با نیروهای امنیتی، که بارها در بیانیههای رسمی نیز به آن اشاره شده، ناشی از همین فرهنگ عمومی است
حجت الاسلام فریدونی با اشاره به نقش فرهنگ عمومی در تأمین امنیت جامعه، افزود: فرهنگ عمومی در چنین بزنگاههایی به مثابه یک سپر امنیتی عمل میکند. همکاری گسترده مردم با نیروهای امنیتی، که بارها در بیانیههای رسمی نیز به آن اشاره شده، ناشی از همین فرهنگ عمومی است. مردم تشخیص میدهند که نیروهای امنیتی از خودشان هستند و باید در کنار آنها در برابر بیگانه ایستاد. .
وی در پاسخ به این سوال که پاسداشت فرهنگ عمومی بر عهده چه نهادهایی است؟، اظهار کرد: فرهنگ هم بُعد عمومی دارد و هم بُعد حاکمیتی. در جامعه ایرانی، مردم و حاکمیت از یکدیگر جدا نیستند. نهادهای حاکمیتی از جمله دولت، حوزههای علمیه، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیروهای امنیتی و ائمه جمعه بهعنوان متولیان فرهنگ عمومی نقش اساسی در پاسداشت، دیدهبانی و ارتقای آن دارند؛ این نهادها باید به صورت مستمر فرهنگ عمومی را رصد کنند، آسیبها را شناسایی و اصلاح کرده و زمینه ارتقای آن را فراهم آورند.
پاسداشت فرهنگ عمومی بدون انتقال آن به نسلهای بعدی معنا ندارد
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اهمیت انتقال فرهنگ عمومی به نسلهای بعدی خاطرنشان کرد: پاسداشت فرهنگ عمومی بدون انتقال آن به نسلهای بعدی معنا ندارد. دشمن به این نتیجه رسیده که نسلهای پیشین به دلیل تجربه مستقیم استعمار و استکبار، نسبت به آن آگاه شدهاند؛ به همین دلیل تمرکز خود را بر نسلهای جدید، بهویژه دهههای ۸۰ و ۹۰، قرار داده و از ابزار رسانه و فضای مجازی برای تحریف مفاهیم استفاده میکند. هدف این است که استکبارستیزی را بهگونهای تحریف کنند که نسل جدید تصور کند ایران با همه دنیا سرِ نزاع دارد، بدون آنکه ریشهها و زمینههای تاریخی این مقاومت را بشناسد.
وی گفت: انتقال فرهنگ عمومی نیازمند همکاری همهجانبه است؛ از نهاد خانواده گرفته تا نهادهای حاکمیتی و تکتک افراد جامعه. اگر همه ما در این مسیر مسئولانه عمل کنیم، انشاءالله فرهنگ عمومی اصیل ایرانی ـ اسلامی بهدرستی به نسلهای آینده منتقل خواهد شد.
نظر شما