به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، «زیگورات چغازنبیل»، یکی از شاخصترین یادگارهای تمدن ایلام، نهتنها بنایی سترگ از خشت و آجر، بلکه روایتی زنده از باورهای دینی، نبوغ معماری و نظم اجتماعی مردمانی است که بیش از ۳۵۰۰ سال پیش در جنوبغرب فلات ایران میزیستند. این شهر مذهبی که با دقتی شگفتانگیز بر اساس جهات جغرافیایی و آیینهای مقدس بنا شده، امروز همچون کتابی گشوده، رازهای همزیستی مسالمتآمیز خدایان، احترام به طبیعت، قداست آب و مفهوم عمیق محرمیت در معماری ایرانی را بازگو میکند. روایت «عاطفه رشنو»، مدیر پایگاه جهانی چغازنبیل، نگاهی نزدیک و مستند به لایههای پنهان این محوطه جهانی است؛ محوطهای که حفاظت از آن، پاسداری از بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایرانزمین به شمار میرود.
عاطفه رشنو، مدیر پایگاه جهانی چغازنبیل، با اشاره به ساختار منحصربهفرد این محوطه جهانی گفت: محوطه چغازنبیل یک شهر کاملاً مذهبی است که با هدف برگزاری آیینهای دینی و نمایش همزیستی مسالمتآمیز خدایان ایلامی و بینالنهرینی طراحی شده است.
وی با بیان اینکه هماکنون در محدوده بین حصار اول و دوم این محوطه قرار داریم، افزود: در این بخش، معابدی متعلق به ایزدان و ایزدبانوان مختلف قرار دارد که از جمله آنها میتوان به معابد «عدل»، «شهلا» و ... اشاره کرد.
رشنو با تأکید بر ویژگی مشترک معماری معابد چغازنبیل تصریح کرد: در معماری ایلامی، ورود مستقیم به فضای مقدس وجود ندارد و زائر برای رسیدن به محراب، ناگزیر از عبور از پیچوخمها و تغییر زاویه است؛ مفهومی که از ۳۵۰۰ سال پیش تاکنون در معماری ایرانی با عنوان «محرمیت» استمرار یافته است.
مدیر پایگاه جهانی چغازنبیل با اشاره به مصالح بهکاررفته در این بناها گفت: آجرهای این محوطه به دلیل شوری بالای خاک و تفاوت دمای پخت، در رنگها و ابعاد مختلفی همچون زردجوش، قرمزجوش و سبزجوش ساخته شدهاند و همین موضوع موجب آسیبپذیری آنها در برابر عوامل طبیعی شده است.
وی مهمترین بنای این شهر مذهبی را «زیگورات چغازنبیل» دانست و افزود: این زیگورات پنجطبقه، برخلاف نمونههای بینالنهرینی، مستقیماً از دل خاک ساخته شده و تمام طبقات آن ریشه در زمین دارند. بنایی مکعبشکل با اضلاع برابر ۱۰۵ متر که هسته آن از خشت و نمای آن از آجر تشکیل شده است.
رشنو با اشاره به کتیبههای ارزشمند این محوطه اظهار کرد: حدود ۳۰ متن مختلف ایلامی در چغازنبیل شناسایی شده که هر معبد متن اختصاصی خود را دارد. کتیبه زیگورات هر ۱۰ رج یکبار بر بدنه بنا تکرار شده و در آن، شاه ایلامی «اونتاش ناپیریشا» خود را معرفی کرده و در پایان، نفرین معروف ایلامیان علیه آسیبزنندگان به بنا آمده است.
وی با بیان اینکه چغازنبیل بر اساس جهات جغرافیایی و بدون کوچکترین خطا ساخته شده، گفت: این دقت نشاندهنده شناخت دقیق ایلامیان از حرکت خورشید، طلوع و غروب و ارتباط آسمان و زمین است؛ موضوعی که از دلایل ثبت جهانی این اثر بهعنوان نمادی از نبوغ بشری محسوب میشود.
مدیر پایگاه جهانی چغازنبیل یکی دیگر از ویژگیهای برجسته این محوطه را سیستم پیشرفته هدایت آب باران دانست و افزود: آب باران از طریق ناودانها و لولههای سفالی به خمرههایی در اطراف معبد هدایت میشده و بهعنوان آب مقدس نگهداری میشده است؛ سیستمی که از ۳۵۰۰ سال پیش طراحی شده و همچنان کارایی خود را نشان میدهد.
رشنو در ادامه با اشاره به کاوشهای باستانشناسی گفت: بقایای آرامگاههای شاهی، اسکلتها، مجسمههای حیوانی و انسانی، بهویژه تندیسهای مرتبط با باروری و قربانیهای آیینی، در معابد مختلف کشف شده که نشاندهنده آیینهای مذهبی و اجتماعی ایلامیان است.
وی با تأکید بر رویکرد حفاظتی پایگاه جهانی چغازنبیل بیان کرد: سیاست ما «حفاظت درجا» است و اجازه بازسازی یا اضافهسازی جدید نداریم. تمامی آجرها و سازههای موجود اصیل هستند و مرمتها تنها با هدف جلوگیری از نفوذ رطوبت و فرسایش انجام میشود.
مدیر پایگاه جهانی چغازنبیل با اشاره به بارندگیهای اخیر گفت: در سه روز، ۵۳ میلیمتر بارندگی ثبت شد، اما برای نخستین بار در هشت سال گذشته، هیچگونه ریزش یا آسیب جدی در زیگورات رخ نداد که نتیجه تلاش شبانهروزی نیروهای مرمتی است.
رشنو در پایان با اشاره به نیازهای مالی این محوطه جهانی خاطرنشان کرد: برای تأمین زیرساختها، حصارکشی، حفاظت فیزیکی و مرمت علمی، سالانه دستکم ۲۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است. حفاظت از چغازنبیل کاری تدریجی، تخصصی و پرهزینه است و بدون تأمین منابع پایدار، امکان صیانت از این میراث جهانی وجود نخواهد داشت.
نظر شما