به گزارش خبرگزاری شبستان، در دوران خلافت فاطمیان (۲۹۷-۵۶۷ ق) پوشاک و منسوجات نه تنها نمودی از زیبایی و مهارتهای فنی بودند بلکه بازتابی از ساختارهای اقتصادی اجتماعی و سیاسی زمانه به شمار میرفتند در این کتاب تلاش شده است تا با بررسی متون تاریخی، اسناد جنیزه قاهره و فرهنگ مادی، نسبت پوشاک با بسترهای تاریخی دوره فاطمی روشن شود.
تحلیل زمینهگرایانه این بررسیها سه بعد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را در برمیگیرد و نشان میدهد که اصلاحات اقتصادی، فاطمیان شکوفایی بیش از پیش صنعت نساجی را سبب شد.
در زمینه اجتماعی آنان از نظام خلعت برای برقراری ارتباط مؤثر با اقشار گوناگون جامعه بهره گرفتند و در بعد، سیاسی، منسوجات و پوشاک نماد رقابت با خلافت عباسی شد. با اوج گرفتن جنگهای صلیبی و افزایش بحرانهای داخلی خلافت فاطمی در سراشیبی زوال قرار گرفت و به دنبال آن، صنعت نساجی نیز در سرزمینهای آنان دچار افول شد.
از آغاز پژوهشها در زمینه هنر اسلامی و توجه ویژه محافل علمی و دانشگاهی به این هنر در سده ۱۹ میلادی این مبحث یکی از پرچالشترین حوزهها در زمینه مطالعات هنر بوده است. این امر سبب شده است که تا امروز چهارچوبها و مرزبندیهای متفاوت و گاه متناقضی برای آن در نظر گرفته شود؛ از سویی برداشتهای ایدئولوژیک بر بخشی از پژوهشها سایه افکند و از سوی دیگر برخی پژوهشگران اصل واژه هنر اسلامی را درست ندانستهاند و عدهای نیز تنها در پی گفتمانهای ملی و نژادی در هنر اسلامی بودند.
بنابراین امروز بیش از هر زمان نیاز است تا با دوری جستن از هرگونه نگاه و خوانش ایدئولوژیک تعصب ملی و مذهبی به هنر دوره اسلامی در پرتو شواهد تاریخی و روشهای علمی پرداخته شود. این ضرورت سبب شد تا این رویکرد برای پژوهش در هنر نساجی و پوشاک فاطمی انتخاب شود؛ هنری که همه اقشار جامعه را در بر میگرفت و پیوندی ناگسستنی با پس زمینه های اقتصادی اجتماعی و سیاسی داشت.
فاطمیان شیعی مذهب توانستند، برای نخستین بار در جهان اسلام مصر را مستقل کرده و هنرهای بسیاری را شکوفا و پرورش دهند و قاهره را به مرکز عمده تمدن و هنر اسالمی مبدل سازند. پارچه طراز از شاخصترین نمونههای نساجی و زاده و محصول تفکر اسالمی، در این دوران به وفور تولید میشد و در امور سلطنتی نقشی بسیار مهم ایفا میکرد و بارزترین منسوج اسلامی به لحاظ سیاسی، اجتماعی و جذابیت هنری بهشمار میرفت. طرازها، با توجه به عناصر شکلی، از گونههای متعددی تشکیل شدهاند؛ لذا مهمترین مسئله این پژوهش، شناخت فرم و ساختار این منسوج وگونهشناسی آن بر مبنای فرم است.
کتاب «پوشاک در دوره فاطمیان» در پنج فصل تدوین شده است. در فصل نخست با عنوان «کلیات» پیشینۀ پژوهش و مبانی نظری آن طرح شده؛ در فصل دوم در باب تاریخ و هنر فاطمی سخن گفته شده؛ در فصل سوم سبک پوشش دورۀ فاطمی ترسیم شده؛ تحلیل زمینهگرایانۀ پوشاک در دورۀ خلافت فاطمی در فصل چهام ارائه شده؛ و در فصل پنجم با عنوان «سرانجام» ضمن تحلیل پسزمینههای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، نتیجۀ پژوهش بیان شده است.
کتاب «پوشاک در دوره فاطمیان» نوشته امیرنیما الهی از سوی انتشارات میراثبان و با همکاری مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب و مؤسسۀ مطالعات اسماعیلی (لندن) در ۳۳۴ صفحه و با قیمت ۹۹۰ هزار تومان چاپ و منتشر شده است.
نظر شما