خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- فقر تنها در خالی بودن سفرهها خلاصه نمیشود؛ گاهی در ناامیدی پنهان میشود، گاهی در نداشتن فرصت برای ساختن آینده و گاهی در فاصلهای که میان برخورداران و محرومان جامعه شکل میگیرد.
در چنین شرایطی، پرسش اساسی این است که جامعه چگونه میتواند از چرخه فقر و محرومیت عبور کند و به نقطهای برسد که هیچ خانوادهای در تأمین نیازهای اولیه خود احساس تنهایی و بیپناهی نکند؟
پاسخ به این پرسش را میتوان در آموزههای عمیق دینی و بهویژه در کتاب ارزشمند نهجالبلاغه جستوجو کرد؛ کتابی که تنها مجموعهای از سخنان اخلاقی و حکمتآمیز نیست، بلکه نقشه راهی برای اداره جامعه، تحقق عدالت، مسئولیتپذیری اجتماعی و توجه به کرامت انسانها به شمار میرود.
امیرالمؤمنین علی(ع) در سیره عملی و توصیههای حکومتی خود، بارها بر ضرورت رسیدگی به محرومان و توجه به حقوق اقشار ضعیف جامعه تأکید کردهاند؛ نگاهی که اگر از سطح توصیههای فردی فراتر برود و در نظام مدیریتی و رفتار اجتماعی مردم جاری شود، میتواند زمینهساز کاهش فاصله طبقاتی و ریشهکن شدن محرومیت باشد.
حجتالاسلام علیرضا کامجو، امام جمعه موقت فردوس و کارشناس مذهبی، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، با اشاره به جایگاه نهجالبلاغه در تبیین سبک زندگی اسلامی، بر ضرورت بازخوانی آموزههای این کتاب بهویژه عهدنامه مالک اشتر تأکید کرد و به تشریح ابعاد مسئولیت حاکمیت، مردم، مساجد و گروههای مردمی در مبارزه با فقر پرداخت.
نهجالبلاغه؛ گنج بیانتهای معارف برای ساخت جامعه عادلانه
حجت الاسلام کامجو با بیان اینکه نهجالبلاغه گنجینهای بیانتها از معارف امیرالمؤمنین علی(ع) است، اظهار کرد: به برکت انقلاب اسلامی و رهنمودهای رهبران آن، بهویژه امام راحل و رهبر شهید انقلاب، جامعه بیش از گذشته با این کتاب ارزشمند آشنا شده است و باید این آشنایی به یک جریان فراگیر در میان مردم تبدیل شود.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر ضرورت توجه به نهجالبلاغه افزود: این جمله رهبر شهید انقلاب که «هر کسی نهجالبلاغه را نمیخواند، از قرآن خبری ندارد»، سخنی بسیار مهم و قابل تأمل است؛ چراکه قرآن کتاب زندگی، سعادت، تربیت، رشد و نور است و نهجالبلاغه میتواند راه ورود عمیقتر به این معارف و ارزشهای قرآنی را برای جامعه هموار کند.
امام جمعه موقت فردوس با بیان اینکه فرصت تدبر در نهجالبلاغه باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد، ادامه داد: یکی از موضوعات مهمی که در خطبهها، نامهها و حکمتهای امیرالمؤمنین(ع) به آن پرداخته شده، موضوع فقر، حمایت از نیازمندان و مسئولیت جامعه در قبال محرومان است.
حجت الاسلام کامجو با اشاره به اهمیت نامه ۵۳ نهجالبلاغه، یعنی عهدنامه مالک اشتر، گفت: این نامه از طولانیترین، زیباترین و کاربردیترین نامههای امیرالمؤمنین(ع) است که میتوان آن را یکی از مهمترین منابع برای شناخت اصول مدیریت اسلامی و مسئولیتهای حاکمان در برابر مردم دانست.
وی افزود: این عهدنامه بهویژه برای مدیران و مسئولان جامعه اسلامی اهمیت فراوانی دارد و رهبر شهید انقلاب نیز در ارتباطات و دیدارهای مختلف با مدیران، بارها به فرازهایی از این نامه استناد کردهاند.
این کارشناس مذهبی با تأکید بر اینکه حمایت از فقرا تنها به معنای تأمین نیازهای روزمره آنان نیست، تصریح کرد: هدف اصلی باید ایجاد شرایطی باشد که اساساً فقر در جامعه وجود نداشته باشد و زمینههای ریشهای محرومیت از میان برود؛ همان آرمانی که در جامعه موعود و عصر تحقق تمدن اسلامی و ظهور امام زمان(عج) شاهد آن خواهیم بود.
عدالت فراگیر و رضایت مردم؛ دو رکن اساسی مبارزه با فقر
حجت الاسلام کامجو با اشاره به فرازهایی از عهدنامه مالک اشتر درباره شیوه حکمرانی و رعایت عدالت اظهار کرد: امیرالمؤمنین(ع) در این نامه بر انتخاب روش میانه، عادلانه و مورد رضایت عموم مردم تأکید میکنند و این موضوع از مهمترین اصولی است که مسئولان باید در مدیریت جامعه به آن توجه داشته باشند.
وی ادامه داد: مسئولان نباید در انجام وظایف خود گرفتار افراط و تفریط شوند، بلکه باید اعتدال و عدالت را مبنای تصمیمگیریهای خود قرار دهندمسئولان نباید در انجام وظایف خود گرفتار افراط و تفریط شوند، بلکه باید اعتدال و عدالت را مبنای تصمیمگیریهای خود قرار دهند؛ زیرا هنگامی که حق در جامعه گسترش پیدا کند و ناحقی و تبعیض کاهش یابد، بسیاری از زمینههای شکلگیری فقر نیز از بین میرود.
امام جمعه موقت فردوس با بیان اینکه عدالت نباید تنها به نفع گروه محدودی از جامعه تمام شود، افزود: گاهی ممکن است اقدامی در ظاهر عادلانه باشد، اما منافع آن تنها به جمع محدودی برسد؛ در حالی که عدالت واقعی باید فراگیر باشد و همه اقشار جامعه را دربرگیرد.
حجت الاسلام کامجو با تأکید بر ضرورت پیوست عدالت در تصمیمات و برنامههای اجرایی گفت: هر اقدامی که در جامعه انجام میشود، باید با نگاه عدالتمحور همراه باشد تا منافع آن به عموم مردم برسد هر اقدامی که در جامعه انجام میشود، باید با نگاه عدالتمحور همراه باشد تا منافع آن به عموم مردم برسد و زمینه رفع مشکلات اقتصادی و محرومیتها فراهم شود.
وی رضایت عمومی را از دیگر اصول مهم در مدیریت اسلامی دانست و بیان کرد: زمانی که مردم احساس کنند مسئولان به فکر آنان هستند، حقوقشان را رعایت میکنند و برای بهبود زندگیشان تلاش دارند، اعتماد عمومی افزایش پیدا میکند و مردم با امید و اطمینان بیشتری در جامعه زندگی خواهند کرد.
این کارشناس مذهبی اضافه کرد: رضایت مردم و افزایش احساس عدالت، تابآوری اجتماعی را تقویت میکند و زمینه همراهی بیشتر مردم با مسئولان را فراهم میسازد؛ بنابراین عدالتمحوری فقط یک اصل مدیریتی نیست، بلکه راهکاری اساسی برای تقویت سرمایه اجتماعی و کاهش آسیبهای اقتصادی و اجتماعی نیز محسوب میشود.
فقرزدایی وظیفه حاکمیت تنها نیست؛ همه مردم مسئولاند
حجت الاسلام کامجو با بیان اینکه رسیدگی به محرومان و تلاش برای رفع نیازهای نیازمندان از دستورات مؤکد اسلام است، گفت: اگرچه حاکمیت و مسئولان وظیفه مهمی در ایجاد بسترهای عدالت اجتماعی و حمایت از اقشار آسیبپذیر دارند، اما فقرزدایی مسئولیتی نیست که تنها بر دوش دولت و حکومت قرار داشته باشد.
وی افزود: حاکمیت باید با نگاه اسلامی و عدالتمحور، زمینه مشارکت مردم را فراهم کند، اما نقش و همراهی آحاد جامعه در این مسیر بسیار مهم است و نمیتوان مسئولیت اجتماعی مردم را نادیده گرفت.حاکمیت باید با نگاه اسلامی و عدالتمحور، زمینه مشارکت مردم را فراهم کند، اما نقش و همراهی آحاد جامعه در این مسیر بسیار مهم است و نمیتوان مسئولیت اجتماعی مردم را نادیده گرفت.
امام جمعه موقت فردوس با اشاره به آموزههای قرآنی درباره حق نیازمندان در اموال برخورداران اظهار کرد: در فرهنگ اسلامی، انسان مؤمن باید برای نیازمندان و محرومان در اموال خود حقی قائل باشد و این موضوع تنها یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه مسئولیتی ایمانی و اجتماعی است.
حجت الاسلام کامجو با اشاره به سیره امیرالمؤمنین علی(ع) در حمایت از محرومان بیان کرد: حضرت در زندگی شخصی خود نهایت سادگی را رعایت میکردند و متناسب با شرایط زندگی مردم جامعه زندگی میکردند تا درد و رنج محرومترین افراد را درک کنند.
وی ادامه داد: امیرالمؤمنین(ع) در کنار سادهزیستی، همواره برای تولید ثروت و ایجاد امکانات اقتصادی تلاش میکردند؛ حفر چاهها و ایجاد نخلستانهای متعدد از جمله اقداماتی بود که با هدف بهرهبرداری و تأمین نیازهای مردم و نیازمندان انجام میدادند.
این کارشناس مذهبی با اشاره به توجه ویژه حضرت به یتیمان و نیازمندان گفت:در سیره امیرالمؤمنین(ع) آمده است که ایشان شخصاً به سراغ فقرا میرفتند و حتی با دستان مبارک خود به یتیمان و نیازمندان غذا میدادند در سیره امیرالمؤمنین(ع) آمده است که ایشان شخصاً به سراغ فقرا میرفتند و حتی با دستان مبارک خود به یتیمان و نیازمندان غذا میدادند. این رفتار نشان میدهد که حمایت از محرومان نباید تنها در حد دستور و توصیه باقی بماند، بلکه باید به یک رفتار عملی در زندگی تبدیل شود.
سادهزیستی مسئولان و مقابله با ویژهخواری؛ مطالبه جدی عدالت علوی
حجت الاسلام کامجو در پاسخ به این پرسش که مسئولان چگونه میتوانند با الگوگیری از سیره عملی امیرالمؤمنین(ع) مشکلات معیشتی و محرومیت اقشار آسیبپذیر را کاهش دهند، اظهار کرد: نخستین مسئله، عدالتمحوری در مدیریت است؛ مسئولان باید در مسیر تحقق عدالت حرکت کنند، به اطرافیان و گروههای خاص میدان ندهند و همه مردم را با یک معیار بسنجند.
وی سادهزیستی مدیران را یکی دیگر از مؤلفههای مهم مدیریت علوی دانست و افزود: زندگی ساده مسئولان میتواند در کاهش بسیاری از مشکلات جامعه اثرگذار باشد زندگی ساده مسئولان میتواند در کاهش بسیاری از مشکلات جامعه اثرگذار باشد؛ زیرا هنگامی که مدیران خود را از تجملگرایی و فاصله گرفتن از مردم دور نگه دارند، اعتماد عمومی تقویت میشود.
امام جمعه موقت فردوس با تأکید بر ضرورت مقابله با ویژهخواری تصریح کرد: مسئولان باید اجازه ندهند افرادی با استفاده از موقعیت و ارتباطات خاص، بر گردن مردم سوار شوند و از امکانات عمومی به نفع خود بهرهبرداری کنند.
حجت الاسلام کامجو با بیان اینکه برخورد با مفاسد اقتصادی باید جدی و قاطع باشد، گفت: معرفی مفسدان اقتصادی و اجرای احکام الهی و قانونی درباره آنان، در کنار مقابله با تبعیض و ویژهخواری، از اقداماتی است که میتواند به تحقق عدالت و کاهش مشکلات معیشتی مردم کمک کند.
وی ادامه داد: یک بخش از مسئولیت حاکمیت، تأمین نیازهای مردم و تلاش برای بهبود شرایط زندگی آنان است، اما بخش دیگر به ایجاد احساس عدالت در جامعه بازمیگردد؛ به این معنا که حتی افرادی که از امکانات اقتصادی کمتری برخوردارند، احساس کنند در سایه عدالت، دغدغهمندی مسئولان و مقابله با ویژهخواری، کرامت و حقوق آنان حفظ میشود.
این کارشناس مذهبی خاطرنشان کرد: وقتی مردم شاهد باشند که مسئولان در کنار آنان زندگی میکنند، امتیاز ویژهای برای گروهی خاص وجود ندارد و همه در برابر قانون و عدالت یکسان هستند، احساس رضایتمندی و امید در جامعه افزایش پیدا میکند.
مسجد؛ سنگر خدمترسانی و پایگاه شناسایی محرومان
حجت الاسلام کامجو با اشاره به نقش مساجد و گروههای مردمی در حمایت از خانوادههای نیازمند اظهار کرد: مسجد تنها محل عبادت و برقراری ارتباط انسان با خداوند نیست، بلکه مرکزی برای تعالی همهجانبه انسان و پایگاهی برای خدمترسانی به مردم به شمار میرود.
وی با بیان اینکه مسجد از ابعاد مختلف معنوی، فرهنگی، اجتماعی و بصیرتی نقشآفرینی میکند، افزود: مسجد سنگر بصیرت، دشمنشناسی، تبیین نقشههای دشمن و جلوگیری از غفلت جامعه است و در کنار این مسئولیتها، باید سنگر خدمترسانی به مردم و محرومیتزدایی نیز باشد.مسجد سنگر بصیرت، دشمنشناسی، تبیین نقشههای دشمن و جلوگیری از غفلت جامعه است و در کنار این مسئولیتها، باید سنگر خدمترسانی به مردم و محرومیتزدایی نیز باشد.
امام جمعه موقت فردوس ادامه داد: مساجد میتوانند از یک سو افراد برخوردار و خیرانی را که توانایی کمک به خانوادههای نیازمند دارند، شناسایی کنند و از سوی دیگر با استفاده از ظرفیت مؤمنان و فعالان مسجدی، نیازمندان واقعی محله را بشناسند.
حجت الاسلام کامجو با تأکید بر اینکه مسجد ظرفیت پیوند دادن توانمندان و نیازمندان را دارد، گفت: زمانی که این دو ظرفیت در کنار یکدیگر قرار بگیرند، مسجد میتواند هم زمینه جلب کمکهای مردمی را فراهم کند و هم خدمات را به دست خانوادههایی برساند که واقعاً نیازمند حمایت هستند.مسجد میتواند هم زمینه جلب کمکهای مردمی را فراهم کند و هم خدمات را به دست خانوادههایی برساند که واقعاً نیازمند حمایت هستند.
وی با بیان اینکه کارکرد مسجد در محرومیتزدایی نباید به توزیع کمکهای معیشتی محدود شود، تصریح کرد: مسجد میتواند در ایجاد اشتغال، توانمندسازی افراد و فراهم کردن زمینه فعالیتهای اقتصادی در محله نیز نقش داشته باشد.
این کارشناس مذهبی افزود: بخشی از فقر و محرومیتها ناشی از بیکاری، ناامیدی و برخی آسیبهای اجتماعی است؛ بنابراین اگر مسجد بتواند با استفاده از ظرفیتهای مردمی در رفع این مشکلات نقشآفرینی کند، میتواند افراد نیازمند را به انسانهایی توانمند تبدیل کند که خودشان دستگیر دیگران باشند.
حجت الاسلام کامجو خاطرنشان کرد: گاهی مسجد میتواند با شناسایی استعدادها، ایجاد فرصتهای مشارکت و پیوند دادن ظرفیتهای محلی، زمینهای فراهم کند که افراد به جای دریافت کمکهای مستمر، توانایی تأمین زندگی خود و حتی حمایت از چند خانواده دیگر را پیدا کنند؛ این همان نگاه ریشهای به محرومیتزدایی است.
انفاق، مواسات و صدقه؛ سه راهکار برای تبدیل کمک به نیازمندان به فرهنگ همیشگی
حجت الاسلام کامجو با اشاره به ضرورت تبدیل کمک به نیازمندان از یک رفتار مناسبتی به یک فرهنگ مستمر اجتماعی اظهار کرد: اگر کمکهای مردمی تنها به مناسبتهای خاص محدود شود، نمیتواند بهتنهایی شکافها و آسیبهایی را که بر اثر محرومیت در زندگی افراد ایجاد شده است، برطرف کند.
وی افزود: برای اینکه حمایت از نیازمندان به یک رفتار همیشگی تبدیل شود، ابتدا باید اندیشه و فرهنگ اسلامی درباره انفاق و مسئولیت اجتماعی در جامعه گسترش پیدا کند.برای اینکه حمایت از نیازمندان به یک رفتار همیشگی تبدیل شود، ابتدا باید اندیشه و فرهنگ اسلامی درباره انفاق و مسئولیت اجتماعی در جامعه گسترش پیدا کند.
امام جمعه موقت فردوس با اشاره به آموزههای قرآنی درباره انفاق بیان کرد: قرآن کریم مؤمنان واقعی را کسانی معرفی میکند که از آنچه خداوند به آنان روزی کرده است، انفاق میکنند و در اموال برخورداران نیز برای محرومان و نیازمندان حقی قائل شده است.
حجت الاسلام کامجو ادامه داد: زمانی که مردم کمک به نیازمندان را یک وظیفه ایمانی و تکلیف الهی بدانند، دیگر منتظر مناسبتهای خاص نمیمانند، بلکه در زندگی روزمره خود همواره به فکر محرومان خواهند بود.
وی با اشاره به اینکه آنچه انسان در راه خدا انفاق میکند، ماندگار خواهد بود، گفت: باید این باور در جامعه تقویت شود که ثروت و دارایی زمانی میتواند زمینه رشد و کمال انسان را فراهم کند که در مسیر درست و برای خدمت به بندگان خدا به کار گرفته شود.
این کارشناس مذهبی با تأکید بر ضرورت توجه به پیامدهای اجتماعی فقر افزود: در آموزههای دینی نسبت به آثار مخرب فقر بر ایمان انسان هشدار داده شده است؛ چراکه فقر میتواند زمینهساز آسیبهای اعتقادی و اجتماعی شود در آموزههای دینی نسبت به آثار مخرب فقر بر ایمان انسان هشدار داده شده است؛ چراکه فقر میتواند زمینهساز آسیبهای اعتقادی و اجتماعی شود و به همین دلیل، انسان مسلمان باید نسبت به وضعیت محرومان جامعه احساس مسئولیت داشته باشد.
حجت الاسلام کامجو با بیان اینکه بیتفاوتی نسبت به نیازمندان با روح تعالیم اسلامی سازگار نیست، سه راهکار اساسی را برای مبارزه همگانی با فقر برشمرد و گفت: نخستین راهکار، تقویت فرهنگ انفاق و نیکوکاری در جامعه است؛ بهگونهای که هر فردی برای محرومان در اموال خود حقی قائل باشد و حمایت از نیازمندان را بخشی از وظایف زندگی خود بداند.
وی دومین راهکار را تقویت فرهنگ مواسات در خانوادهها و اجتماعات مردمی عنوان کرد و افزود: باید از ظرفیت جمعهای خانوادگی، محلهها و گروههای اجتماعی برای شناسایی نیازمندان و حمایت از آنان استفاده کنیم.
امام جمعه موقت فردوس با اشاره به تجربه موفق مواسات در دوران شیوع کرونا گفت: در آن دوران به سفارش رهبر شهید انقلاب، جریان مواسات در کشور شکل گرفت و مردم در محلهها و مساجد پای کار آمدند؛ در شرایطی که در برخی کشورهای اروپایی و آمریکایی حتی محمولههای دارویی و اقلام پیشگیرانه مانند ماسک به سرقت میرفت، در جامعه ما مردم از یکدیگر غافل نشدند و بسیاری از مساجد و مکانهای محلی به پایگاههای خدمترسانی تبدیل شدند.
حجت الاسلام کامجو با بیان اینکه این تجربه نشان داد سرمایه اجتماعی و روحیه همدلی مردم تا چه اندازه میتواند در عبور از بحرانها اثرگذار باشد، ادامه داد: باید این فرهنگ را در اجتماعات خانوادگی و مناسبتهای مختلف از جمله ایام اربعین، عزاداری سیدالشهدا(ع) و مناسبتهای مرتبط با بزرگداشت شهدا تقویت کنیم و اجازه ندهیم روحیه مواسات تنها به روزهای خاص محدود شود.
وی سومین راهکار را ترویج سنت حسنه صدقه دانست و گفت: در آموزههای دینی بر صدقه دادن تأکید فراوانی شده است و مردم باید نیازمندان را در زندگی خود سهیم بداننددر آموزههای دینی بر صدقه دادن تأکید فراوانی شده است و مردم باید نیازمندان را در زندگی خود سهیم بدانند؛ زیرا گسترش فرهنگ صدقه میتواند بخشی از نیازهای خانوادههای محروم را برطرف کند.
این کارشناس مذهبی در پایان با تأکید بر ضرورت بازگشت جامعه به معارف قرآن، نهجالبلاغه و سیره اهلبیت(ع) خاطرنشان کرد: اگر فرهنگ انفاق در جامعه تقویت شود، مواسات در خانوادهها و اجتماعات مردمی جریان پیدا کند و سنت حسنه صدقه به یک رفتار مستمر تبدیل شود، میتوان گامهای مؤثری برای کاهش فقر و محرومیت برداشت و جامعهای ساخت که در آن هیچکس نسبت به رنج و نیاز دیگری بیتفاوت نباشد.
نظر شما