به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، حجتالاسلام والمسلمین محمد عربصالحی در نشست خبری همایش ملی «فلسفه کلام اجتماعی» با تأکید بر اندیشههای کلامی رهبر شهید انقلاب که هم اکنون در حال برگزاری است گفت: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی بهعنوان نهادی علمی و پیشگام در تأسیس و ترویج فلسفههای مضاف، همهساله به مناسبت روز جهانی فلسفه، همایشهایی را با محوریت یکی از موضوعات و حوزههای علمی برگزار میکند.
وی افزود: در سالهای گذشته همایشهایی با عناوین فلسفه کلام، فلسفه عرفان، فلسفه اخلاق، فلسفه فقه، فلسفه اصول فقه و فلسفه دین برگزار شده و امسال نیز موضوع فلسفه کلام اجتماعی با حضور اندیشمندان و صاحبنظران مورد بررسی قرار میگیرد.
رئیس پژوهشکده حکمت و دینپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به اینکه همایش امسال با تأکید بر اندیشههای کلامی رهبر شهید انقلاب برگزار میشود، گفت: اگر بخواهیم از بنیانگذاران کلام اجتماعی نام ببریم، حضرت آیتالله العظمی خامنهای یکی از برجستهترین چهرههایی هستند که باید به ایشان اشاره کنیم؛ ایشان از بزرگترین متفکران معاصر جهان اسلام بودند که بهصورت مستقیم در مباحث کلامی ورود داشتند.
وی ادامه داد: بسیاری از استادان و صاحبنظران حوزه کلام معتقدند مطالعه اندیشههای ایشان موجب بازنگری و تحول در برخی دیدگاههای علمی آنان شده است؛ برای نمونه، مطالعه کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» موجب تکمیل و تعمیق نگاه برخی پژوهشگران به مسئله امامت شده و آثار ایشان درباره اندیشههای توحیدی نیز میتواند نگرش مخاطبان به این مقوله را متحول کند.
عربصالحی با اشاره به جایگاه کلام اجتماعی در منظومه علوم اسلامی بیان کرد: کلام اجتماعی به معنای نگاه اجتماعی به مسائل و مفاهیم کلامی و ارائه فهمی اجتماعی از این مباحث است؛ رویکردی که تاکنون کمتر در میان متفکران اسلامی مورد توجه قرار گرفته است.
وی با تشریح نگاه اجتماعی رهبر شهید انقلاب به مسئله توحید گفت: در اندیشه ایشان، توحید صرفاً به معنای اعتقاد ذهنی به یگانگی خداوند نیست، بلکه از اساس دارای ماهیتی اجتماعی است. توحید با شعار «لا اله الا الله» آغاز میشود و این شعار در کنار اثبات حاکمیت الهی، به معنای نفی سلطه و حاکمیت قدرتهایی است که در برابر دین و اراده الهی قرار میگیرند.
رئیس پژوهشکده حکمت و دینپژوهی افزود: بر این اساس، توحید باید در عرصه زندگی و روابط اجتماعی نیز ظهور و بروز داشته باشد و نمیتوان آن را صرفاً به باورهای فردی و اعتقادی محدود کرد.
وی با اشاره به رویکرد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در توسعه فلسفههای مضاف گفت: این پژوهشگاه پیش از این موضوعاتی همچون عرفان اجتماعی را مطرح کرده و در ادامه نیز مباحثی نظیر تفسیر اجتماعی و امتداد اجتماعی فلسفه را دنبال میکند؛ امسال نیز کلام اجتماعی در کانون توجه قرار گرفته است.
عربصالحی با بیان اینکه فلسفههای مضاف میتوانند زمینهساز تحول در علوم اسلامی و پاسخگویی به نیازهای جدید جامعه باشند، تصریح کرد: اگر بخواهیم علوم نظری را از فضای صرفاً ذهنی خارج کنیم و به عرصه اجتماع بیاوریم و به شبهات و مسائل واقعی مردم پاسخ دهیم، باید به فلسفه آن علوم توجه کنیم.
وی برای تبیین این مسئله به موضوع حجاب اشاره کرد و گفت: امروز بسیاری از مردم احکام حجاب را میدانند و حتی در صورت ناآگاهی میتوانند بهراحتی احکام مورد نظر خود را در فضای مجازی پیدا کنند؛ اما مسئله مهمتر، شناخت فلسفه حجاب و مبانی و چرایی این احکام است. فلسفههای مضاف در همین راستا به تبیین مبانی، اهداف و ابعاد عمیقتر مسائل و علوم میپردازند.
رئیس پژوهشکده حکمت و دینپژوهی پژوهشگاه خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از شبهات و پرسشهای نسل جوان و جوامع اسلامی، به حوزه مبانی و فلسفه مسائل بازمیگردد و پرداختن به فلسفههای مضاف میتواند در روشن شدن این مبانی و تقویت توان پاسخگویی علمی به مسائل جدید مؤثر باشد.
کلام اجتماعی؛ پیوند مباحث اعتقادی با مسائل عینی جامعه
عربصالحی در پاسخ به پرسشی درباره نسبت کلام اجتماعی با مسائل عینی جامعه امروز اظهار کرد: کلام اجتماعی را میتوان حد واسط میان کلام فکری و کلام کاربردی دانست؛ به این معنا که در کلام اجتماعی، ابعاد اجتماعی مسائل و مفاهیم کلامی بررسی میشود و نوعی فهم اجتماعی از مباحث اعتقادی شکل میگیرد.
وی با اشاره به نمونههایی از مباحث توحید اجتماعی افزود: یکی از موضوعاتی که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته، مسئله توحید اجتماعی است. ممکن است افراد در انجام عبادات فردی مانند نماز و روزه پایبند باشند، اما در زیست اجتماعی و روابط خود، حاکمیت خداوند را به رسمیت نشناسند.
وی ادامه داد: برای نمونه، در برخی جوامع اسلامی شاهد آن هستیم که با وجود پایبندی ظاهری به مناسک عبادی، در روابط اجتماعی و مناسبات قدرت، آموزههای توحیدی آنگونه که باید مورد توجه قرار نمیگیرد و حتی در برابر قدرتهای بزرگ تسلیم میشوند؛ این مسئله نشان میدهد که توحید باید در عرصه زندگی اجتماعی نیز تحقق پیدا کند.
رئیس پژوهشکده حکمت و دینپژوهی تأکید کرد: مباحث کلام اجتماعی ارتباط مستقیمی با مسائل عینی و انسانی جامعه دارد و میتواند به تحلیل و تبیین ریشههای اعتقادی و فکری بسیاری از چالشهای اجتماعی کمک کند.
تلاش برای ایجاد گرایشی جدید در دانش کلام
عربصالحی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره خروجی عملی همایش و تأثیر آن در حل مسائل جامعه گفت: نخستین خروجی این همایش، کمک به تحول در دانش کلام و ایجاد زمینه برای شکلگیری یک گرایش علمی جدید با عنوان «کلام اجتماعی» است.
وی افزود: در صورت توسعه این رویکرد، کلام اجتماعی میتواند در کنار گرایشهای موجود علم کلام بهعنوان یک حوزه تخصصی و رشته علمی مورد توجه قرار گیرد و زمینه برای تدوین آثار پژوهشی و حتی پایهگذاری آن در دانشگاهها فراهم شود.
وی با بیان اینکه تحول در علوم دینی و افزایش توان پاسخگویی به شبهات و مسائل نوپدید از اهداف این رویکرد است، ابراز امیدواری کرد: همایش ملی فلسفه کلام اجتماعی بتواند بخشی از خلأهای موجود در این حوزه را برطرف و مسیر مطالعات علمی و پژوهشی در این زمینه را هموار کند.
گفتنی است همایش ملی «فلسفه کلام اجتماعی» روز چهارشنبه چهارم آذرماه، از ساعت ۱۸ تا ۲۱ در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار میشود. سخنرانی استادان و صاحبنظران، برگزاری میزگرد تخصصی، رونمایی از آثار و برپایی نمایشگاه از جمله برنامههای این همایش است. همچنین پیام حضرت آیتالله العظمی سبحانی از مراجع عظام تقلید به این رویداد علمی ارائه خواهد شد.
نظر شما