به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، حجتالاسلام محمدحسین زنجیری، استادیار معارف اسلامی دانشگاه بیرجند، در نشست «سیره فاطمی و جایگاه آن در زندگانی ما» با اشاره به جایگاه والای حضرت فاطمه زهرا(س) در مکتب اهلبیت(ع) اظهار کرد: حضرت زهرا(س) نهتنها الگوی زنان، بلکه اسوهای برای همه انسانها و پناه و ملجأ اهلبیت(ع) در سختیها و دشواریها هستند.
وی با بیان اینکه امام زمان(عج) حضرت فاطمه زهرا(س) را الگوی خود معرفی کردهاند، افزود: این سخن نشاندهنده عظمت و جایگاه بیبدیل آن حضرت است؛ شخصیتی که حتی امامان معصوم(ع) در شرایط سخت به ایشان متوسل میشدند و از عنایت و دستگیری مادرانه حضرت بهره میبردند.
استادیار معارف اسلامی دانشگاه بیرجند با اشاره به توسل فرماندهان دوران دفاع مقدس به حضرت زهرا(س) بیان کرد: شهید حاج قاسم سلیمانی در خاطرات و سخنان خود از توسل به حضرت فاطمه(س) در شرایط سخت جبهه یاد میکرد و معتقد بود بسیاری از گرهها و بنبستهای میدان نبرد با عنایت و توسل به آن بانوی بزرگوار گشوده میشد.
حجت الاسلام زنجیری با تأکید بر اینکه میزان بهرهمندی از سیره حضرت زهرا(س) به شناخت و معرفت انسان بستگی دارد، گفت: هر اندازه شناخت و درک ما از شخصیت و زندگی اهلبیت(ع) عمیقتر باشد، میزان الگوبرداری و تبعیت ما نیز افزایش پیدا میکند. حضور در مجالس فاطمیه نیز باید با هدف شناخت بیشتر این شخصیت الهی و دریافت درسهایی برای زندگی فردی و اجتماعی همراه باشد.
وی با تشریح مفهوم سیره عنوان کرد: سیره به معنای روش و شیوه زندگی است و هنگامی که از سیره اولیای الهی سخن میگوییم، در حقیقت رفتار و عملکرد آنان را در عرصههای مختلف از جمله ارتباط با خداوند، روابط اجتماعی و مسئولیتهای سیاسی بررسی میکنیم تا از مجموعه این رفتارها به اصول و خطوط کلی زندگی دست یابیم.
این استاد دانشگاه با اشاره به توجه ویژه حضرت زهرا(س) به قرآن و عبادت اظهار کرد: در روایتها آمده است که آن حضرت در خلوت و زندگی روزمره به تلاوت قرآن اهتمام داشتند و حتی پس از شهادت نیز سفارش کرده بودند که برای ایشان قرآن تلاوت شود.
حجت الاسلام زنجیری ادامه داد: در زمینه عبادت و نماز نیز حضرت فاطمه(س) اهتمام ویژهای داشتند؛ بهگونهای که در برخی نقلها آمده است آنقدر به نماز میایستادند که پاهای مبارکشان ورم میکرد. این رفتارها نشان میدهد ارتباط با خداوند، تلاوت قرآن و بندگی خالصانه از محورهای اصلی زندگی آن حضرت بوده است.
وی با اشاره به جلوههای ایثار و انفاق در زندگی حضرت زهرا(س) گفت: آن حضرت در موقعیتهای مختلف زندگی، حتی در شرایط دشوار، دیگران را بر خود مقدم میداشتند؛ از جمله در شب عروسی و هنگام افطار، نمونههایی از این روحیه ایثار و بخشندگی در سیره ایشان دیده میشود.
استادیار معارف اسلامی دانشگاه بیرجند با بیان اینکه اصول سیره فاطمی محدود به یک دوره تاریخی نیست، افزود: سادهزیستی، انفاق، توجه به خداوند، دفاع از مظلوم، حمایت از ولایت، حیا و عفاف از جمله اصولی هستند که از زندگی حضرت زهرا(س) میآموزیم و این اصول با گذشت زمان و تغییر شرایط اجتماعی همچنان ارزش و اعتبار خود را حفظ کردهاند.
حجت الاسلام زنجیری با اشاره به پیوند قرآن و اهلبیت(ع) تصریح کرد: همانگونه که قرآن کریم در طول تاریخ برای انسانها پیام و راهنمایی دارد، اهلبیت عصمت و طهارت(ع) نیز بهعنوان قرآن ناطق و نسخه عملی معارف الهی، همواره الگوی بشریت هستند. پیامبر اکرم(ص) نیز بر تمسک به قرآن و عترت تأکید کردهاند و هدایت و سعادت انسان در گرو پیروی از این دو یادگار ارزشمند است.
وی با اشاره به ضرورت بررسی روزهای پایانی زندگی حضرت زهرا(س) گفت: برای شناخت دقیقتر شخصیت آن حضرت، باید به رفتارها و گفتوگوهای ایشان در روزهای پایانی عمر توجه کنیم؛ چراکه این مقطع از زندگی حضرت، درسهای مهمی برای شناخت ابعاد شخصیتی و اخلاقی ایشان دارد.
این استاد دانشگاه یکی از برجستهترین ویژگیهای حضرت زهرا(س) را حیا و عفاف دانست و افزود: در روایتی از اسماء بنت عمیس نقل شده است که در روزهای پایانی عمر حضرت، هنگامی که متوجه نگرانی ایشان شد، علت را جویا شد. حضرت فرمودند نگرانم که پس از وفات، پیکر مرا مانند دیگر افراد روی تخته قرار دهند و حجم بدن نمایان باشد.
حجت الاسلام زنجیری ادامه داد: حضرت زهرا(س) سفارش کردند که پیکر ایشان شبانه غسل داده و دفن شود و پوششی برای پیکرشان در نظر گرفته شود تا حتی پس از وفات نیز حریم عفاف و حجاب رعایت شود. همچنین در روایتی آمده است که وقتی فرد نابینایی برای دیدار و درخواست کمک نزد ایشان آمد، حضرت برای رعایت حریم خود پوشش کاملتری اختیار کردند.
وی با بیان اینکه حیا و عفاف به معنای کنارهگیری از مسئولیتهای اجتماعی نیست، اظهار کرد: یکی از نکات مهم در سیره حضرت زهرا(س)، جمع میان حیا و حضور مسئولانه در جامعه است. آن حضرت در عین برخورداری از بالاترین مراتب عفاف و حجاب، در عرصههای ضروری اجتماعی حضور فعال داشتند و در دفاع از ولایت، حمایت از حق و روشنگری درباره انحرافات جامعه از هیچ تلاشی دریغ نکردند.
استادیار معارف اسلامی دانشگاه بیرجند با اشاره به حضور حضرت زهرا(س) در عرصههای اجتماعی و سیاسی گفت: آن حضرت برای دفاع از ولایت، به خانه مهاجران و انصار مراجعه کردند و با همسران آنان درباره فراموشی سفارشهای پیامبر اکرم(ص) سخن گفتند. همچنین با ایراد خطبه فدکیه، از حق و جایگاه امامت و ولایت دفاع کردند.
حجت الاسلام زنجیری افزود: در نقلهای تاریخی آمده است که حضرت فاطمه(س) هنگام حضور در مسجد برای ایراد خطبه، پوشش کامل و فراگیری بر تن داشتند؛ بهگونهای که ابتدا خمار و پوشش سر خود را بر سر انداختند و سپس جلباب و پوشش سراسری را بر تن کردند. این موضوع نشان میدهد که حضور اجتماعی و دفاع از حقوق و ارزشها هیچ منافاتی با رعایت حجاب و عفاف ندارد.
وی با اشاره به نقش حضرت زهرا(س) در حوادث و جنگهای صدر اسلام بیان کرد: آن حضرت در کنار مسئولیتهای خانوادگی و تربیتی، در موقعیتهای مختلف به یاری پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) میشتافتند و در امدادرسانی، مداوای مجروحان و پانسمان زخمها نقشآفرینی میکردند. بنابراین، سیره فاطمی الگویی روشن برای حضور مؤثر زنان در عرصههای اجتماعی، فرهنگی و مسئولیتهای مهم جامعه است.
این استاد دانشگاه در ادامه به تبیین تفاوت مفاهیم حیا، عفاف و حجاب پرداخت و گفت: این سه مفهوم در گفتوگوهای روزمره گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از نظر معنایی تفاوت دارند. حیا یک حالت درونی و نفسانی است که از ایمان سرچشمه میگیرد و انسان را از انجام رفتارهای زشت و ناپسند بازمیدارد.
حجت الاسلام زنجیری با بیان اینکه حیا دارای مراتب مختلفی است، افزود: انسان در مرتبه نخست ممکن است از نگاه مردم از انجام رفتار نادرست شرم کند، اما مرتبه بالاتر، حیا از فرشتگان و اولیای الهی است؛ چراکه اعمال انسانها بر امام معصوم(ع) عرضه میشود. بالاترین مرتبه نیز حیا از خداوند متعال است که ناظر بر تمام رفتارها و اعمال انسان است.
وی ادامه داد: حیا یک نورانیت درونی است که آثار آن در رفتار بیرونی انسان نمایان میشود؛ در نگاه، گفتار، شنیدن، راه رفتن و پوشش. هنگامی که این ویژگی درونی در رفتار و ظاهر انسان تجلی پیدا میکند، جلوههای مختلفی از عفاف و حجاب شکل میگیرد.
استادیار معارف اسلامی دانشگاه بیرجند با اشاره به اینکه حجاب تنها مختص زنان نیست، تصریح کرد: حجاب چهار عرصه مهم دارد که هم برای مردان و هم برای زنان مطرح است؛ حجاب در نگاه، گفتار، شنیدن و پوشش. البته در برخی ابعاد، میزان و کیفیت رعایت حجاب برای زنان و مردان متفاوت است.
حجت الاسلام زنجیری با اشاره به ضرورت کنترل نگاه اظهار کرد: قرآن کریم هم مردان و هم زنان مؤمن را به حفظ نگاه و کنترل چشم سفارش کرده است. انسان باحیا نباید به هر چیزی نگاه کند و نگاه خیره و همراه با سوءنیت، با آموزههای دینی سازگار نیست.
وی با تأکید بر اهمیت حجاب در گفتار گفت: در قرآن کریم حتی درباره شیوه سخن گفتن نیز سفارش شده است که انسان در ارتباط با نامحرم از گفتار تحریکآمیز و همراه با ناز و کرشمه پرهیز کند. این مسئله فقط مختص زنان نیست و مردان نیز باید در گفتوگو با نامحرم مراقب لحن، محتوا و نوع بیان خود باشند.
این استاد دانشگاه حجاب در شنیدن را نیز از دیگر ابعاد عفاف دانست و افزود: انسان در برابر نعمت گوش نیز مسئولیت دارد و نباید به هر سخنی گوش بسپارد؛ چراکه برخی گفتوگوها و مطالب نادرست میتوانند ذهن و فکر انسان را درگیر کرده و زمینه لغزش را فراهم کنند.
حجت الاسلام زنجیری با اشاره به حجاب در پوشش گفت: چهارمین عرصه حجاب به پوشش و ظاهر انسان مربوط میشود که در این زمینه نیز میان زن و مرد تفاوتهایی وجود دارد. در آموزههای اسلامی برای پوشش زنان تأکید بیشتری شده که این مسئله با ویژگیهای جسمی و روحی و همچنین حکمتهای مربوط به حفظ بنیان خانواده و سلامت فضای اجتماعی ارتباط دارد.
وی با بیان اینکه حجاب مانع حضور اجتماعی زنان نیست، اظهار کرد: زنان همانند مردان از استعدادها و توانمندیهای فراوانی برخوردارند و میتوانند در عرصههای علمی، فرهنگی، اجتماعی و شغلی نقشآفرینی کنند. جامعه نیز به حضور بانوان در بسیاری از مسئولیتها از جمله آموزش و پزشکی نیاز دارد؛ بنابراین، مسئله اصلی ایجاد تعادل میان حضور اجتماعی و رعایت ارزشهای اخلاقی و دینی است.
استادیار معارف اسلامی دانشگاه بیرجند با اشاره به فلسفه حجاب بیان کرد: خداوند متعال دو عرصه برای پاسخگویی به نیازهای انسانی تعریف کرده است؛ نخست محیط خانواده که بستر تأمین نیازهای عاطفی و غریزی و شکلگیری روابط همسران است و دوم محیط اجتماعی که محل فعالیت، کار و بروز استعدادها و توانمندیهای انسانهاست.
حجت الاسلام زنجیری ادامه داد: حجاب در این میان نقش محافظتی دارد و به حفظ حرمت انسانها، استحکام کانون خانواده و امنیت روانی و اخلاقی جامعه کمک میکند. بنابراین، حجاب نهتنها مانع فعالیت زنان نیست، بلکه میتواند زمینه حضور سالمتر و متمرکزتر آنان را در عرصههای مختلف فراهم کند.
وی در پاسخ به این دیدگاه که حجاب موجب محدودیت زنان میشود، گفت: باید میان محدودیت و محرومیت تفاوت قائل شد. هر محدودیتی لزوماً نامطلوب نیست؛ گاهی محدودیت برای ایجاد مصونیت و پیشگیری از آسیب ضروری است. برای مثال، استفاده از کفش یا کلاه ایمنی ممکن است محدودیتهایی ایجاد کند، اما در نهایت از انسان در برابر آسیب محافظت میکند.
این استاد دانشگاه افزود: حجاب نیز با هدف مصونیت و حفاظت از حریم فردی و اجتماعی تشریع شده و قرار نیست مانع بهرهمندی زنان از استعدادها و تواناییهایشان شود؛ بلکه رعایت آن میتواند به فراهم شدن زمینه مناسب برای فعالیت و حضور مؤثرتر در جامعه کمک کند.
حجت الاسلام زنجیری با تأکید بر اجتماعی بودن مسئله حجاب تصریح کرد: حجاب صرفاً موضوعی فردی نیست که آثار آن تنها به شخص رعایتکننده یا رعایتنکننده محدود شود، بلکه پیامدهای اجتماعی دارد و بر روابط و امنیت روانی دیگران نیز تأثیر میگذارد. از این جهت، نمیتوان آن را صرفاً به انتخاب فردی تقلیل داد.
وی با اشاره به ضرورت توجه به احکام قرآنی در زمینه حجاب گفت: خداوند متعال در آیات قرآن کریم، علاوه بر سفارش به حفظ نگاه، درباره پوشش زنان نیز جزئیاتی را بیان کرده است؛ از جمله در آیات سوره نور، بر آشکار نکردن زینتها جز در موارد استثنا و رعایت پوشش مناسب تأکید شده است.
استادیار معارف اسلامی دانشگاه بیرجند ادامه داد: در آیات قرآن، درباره نحوه پوشاندن سر و گردن و همچنین پرهیز از رفتارهایی که با هدف جلب توجه و خودنمایی انجام میشود، سفارشهای روشنی وجود دارد. این آموزهها نشان میدهد که حجاب در فرهنگ اسلامی تنها به پوشاندن بخشی از بدن محدود نیست، بلکه مجموعهای از رفتارها و ضوابط اخلاقی را در بر میگیرد.
حجت الاسلام زنجیری با تأکید بر ضرورت اصلاح ناهنجاریهای اجتماعی اظهار کرد: در مواجهه با مسائل فرهنگی و اجتماعی، بهجای آنکه صرفاً به دنبال مقصر بگردیم، باید به دنبال شناخت ریشهها و عوامل شکلگیری ناهنجاریها باشیم.
وی افزود: قرآن کریم پس از بیان احکام مربوط به پوشش و حجاب، همه مؤمنان را به توبه و بازگشت به سوی خداوند دعوت میکند. این تعبیر نشان میدهد که اصلاح جامعه مسئولیتی همگانی است و نمیتوان آن را تنها بر عهده گروه خاصی دانست.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه خانوادهها، معلمان، روحانیون و مسئولان هرکدام در زمینه فرهنگسازی مسئولیت دارند، گفت: همه ما به نوعی در برابر وضعیت فرهنگی جامعه مسئول هستیم و نظام اسلامی نیز باید با حساسیت و برنامهریزی مناسب به این موضوع توجه کند.
حجت الاسلام زنجیری خاطرنشان کرد: برای اصلاح هر ناهنجاری ابتدا باید علتها و زمینههای شکلگیری آن را شناسایی کرد؛ زیرا هر عامل، راهکار متناسب با خود را میطلبد. بنابراین، در موضوع حجاب نیز بهجای مقصرشناسی و برخوردهای سطحی، باید با شناخت دقیق ریشهها، گفتوگوی مؤثر، تبیین معارف دینی و ارائه راهکارهای کارشناسی برای اصلاح وضعیت فرهنگی جامعه تلاش کنیم.
نظر شما