به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، امید آسیابان، دکتری علوم سیاسی و روابط بینالملل، شامگاه (۲۶ آبان) در میز دانشگاهیان و مردم با موضوع «بررسی سلسله وقایع اخیر در منطقه غرب آسیا و چشماندازی از آینده جنگ و صلح» با تحلیل تحولات اخیر در منطقه و مناسبات قدرت در نظام بینالملل، اظهار کرد: ایالات متحده آمریکا پس از پیروزی انقلاب اسلامی همواره تلاش کرده است جمهوری اسلامی ایران را در منطقه غرب آسیا و در سطح نظام بینالملل منزوی کند، اما واقعیتهای سیاسی و تحولات اخیر نشان میدهد که این راهبرد با چالشهای جدی مواجه شده است.
وی با اشاره به تحولات سیاسی داخلی آمریکا و رژیم صهیونیستی افزود: یکی از مسائل مهمی که امروز آمریکا با آن روبهروست، شکاف و انشقاق در حزب جمهوریخواه و نارضایتیهای داخلی از سیاستهای دولت ترامپ است. تحولات انتخاباتی اخیر و واکنش افکار عمومی به سیاستهای کاخ سفید، بهویژه در ارتباط با جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران، نشان میدهد که هزینههای این رویکرد به داخل آمریکا نیز منتقل شده است.
آسیابان با اشاره به شعار انتخاباتی ترامپ مبنی بر بازگرداندن عظمت آمریکا، بیان کرد: طرح چنین شعاری خود نشاندهنده این واقعیت است که هژمونی آمریکا در نظام بینالملل مانند گذشته نیست. ایالات متحده پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان جنگ سرد، تلاش کرد نظم بینالمللی مبتنی بر لیبرالیسم، تجارت آزاد و نهادهای مالی بینالمللی مانند بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول را بر جهان حاکم کند و از طریق قدرت دلار و ساختارهای اقتصادی، جایگاه برتر خود را تثبیت کند.
وی ادامه داد: با گذشت زمان، قدرتهای نوظهوری در نظام بینالملل شکل گرفتند که هرکدام به نحوی هژمونی آمریکا را به چالش کشیدند. بر همین اساس، وقتی اسناد امنیت ملی رؤسای جمهور آمریکا را بررسی میکنیم، مشاهده میشود که چین بهعنوان مهمترین چالشگر جهانی منافع این کشور و جمهوری اسلامی ایران بهعنوان یکی از اصلیترین تهدیدهای منطقهای آمریکا معرفی شدهاند.
این دکتری علوم سیاسی و روابط بینالملل با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی هویت متفاوتی در نظام بینالملل برای خود تعریف کرده است، گفت: برای درک سیاست خارجی ایران نمیتوان صرفاً از نظریههای کلاسیک روابط بینالملل و مؤلفههای مادی قدرت مانند توان نظامی و اقتصادی استفاده کرد؛ زیرا جمهوری اسلامی ایران علاوه بر قدرت مادی، بر مؤلفه هویت نیز تأکید دارد.
وی افزود: در نظریههای واقعگرایی سیاسی که توسط اندیشمندانی همچون جان مرشایمر مطرح شده است، قدرت عمدتاً بر اساس مؤلفههای مادی، از جمله توان نظامی و اقتصادی، مورد ارزیابی قرار میگیرد، اما جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر هویت انقلابی خود، مؤلفههای دیگری را نیز وارد معادلات سیاست خارجی کرده است.
آسیابان با اشاره به اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قانون اساسی تصریح کرد: مقابله با استکبار، حمایت از مستضعفان و پشتیبانی از مسلمانان از جمله اصولی است که در هویت و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران جایگاه محوری دارد. به همین دلیل، مواجهه آمریکا با ایران با نحوه مواجهه این کشور با سایر قدرتها و دولتهای مخالف خود تفاوت دارد.
وی با مقایسه روابط آمریکا با چین و جمهوری اسلامی ایران اظهار کرد: آمریکا با وجود اختلافات عمیق با چین، در حوزههای اقتصادی و تجاری روابط گستردهای دارد و اختلافات دو کشور بر سر موضوعاتی مانند تایوان، تعرفههای تجاری و فناوری در چارچوب رقابت و مذاکره دنبال میشود. در مقابل، آمریکاییها تاکنون نتوانستهاند راهبرد منسجم و مشخصی برای مواجهه با جمهوری اسلامی ایران تدوین کنند؛ چراکه ایران صرفاً یک رقیب اقتصادی یا نظامی نیست، بلکه چالشی هویتی و سیاسی برای نظم مورد نظر آمریکاست.
این تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به تجربه جنگهای هژمونیک و تحولات سالهای اخیر گفت: در پژوهشهای دانشگاهی خود درباره جنگهای هژمونیک به این نتیجه رسیده بودم که الگوهای جنگ در نظام بینالملل در حال تغییر است و جنگهای آینده الزاماً مانند جنگهای جهانی اول و دوم نخواهد بود، بلکه مؤلفههای هویتی و رقابت بر سر نظم جهانی در آن نقش پررنگتری پیدا میکند.
وی با بیان اینکه تحولات شرق اروپا و منطقه غرب آسیا از مصادیق این تغییرات است، افزود: جنگ اوکراین، جنگ ۱۲روزه و تحولات نظامی اخیر علیه جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد که رقابت قدرتها وارد مرحله تازهای شده و الگوهای سنتی جنگ و صلح دستخوش تغییر شدهاند.
آسیابان با اشاره به پیامدهای جنگ ایران برای سیاست داخلی آمریکا اظهار کرد: تیم ترامپ تصور میکرد با وارد کردن چند ضربه نظامی به جمهوری اسلامی ایران، این کشور بهسرعت برای مذاکره و پذیرش خواستههای آمریکا پای میز گفتوگو خواهد آمد، اما این محاسبه با واقعیتهای موجود همخوانی نداشت.
وی ادامه داد: حمله نظامی به ایران، علاوه بر هزینههای مستقیم نظامی، پیامدهای اقتصادی و سیاسی برای آمریکا به همراه داشته و موضوعاتی مانند افزایش قیمت سوخت و فشار بر اقتصاد این کشور را تشدید کرده است. به همین دلیل، سیاست جنگطلبانه کاخ سفید به یکی از موضوعات تأثیرگذار در رقابتهای سیاسی و انتخاباتی داخلی آمریکا تبدیل شده است.
این دکتری علوم سیاسی و روابط بینالملل با اشاره به تفاوت مواجهه آمریکا با کره شمالی و ایران گفت: ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود با رهبر کره شمالی دیدار مستقیم داشت و تلاش کرد موضوع خلع سلاح هستهای این کشور را از طریق مذاکره دنبال کند، اما جمهوری اسلامی ایران از ابتدای انقلاب تاکنون وارد چنین سطحی از مذاکره مستقیم با مقامات عالیرتبه آمریکا نشده است و گفتوگوهای احتمالی نیز در سطوح دیپلماتیک و عمدتاً بهصورت غیرمستقیم دنبال شدهاند.
وی با اشاره به تحولات سیاسی رژیم صهیونیستی نیز بیان کرد: نتانیاهو پس از حوادث هفتم اکتبر نتوانسته است جامعه صهیونیستی را بهطور کامل نسبت به راهبردهای خود اقناع کند. سیاستهایی مانند جنگ، ترور و خرابکاری در تأسیسات هستهای ایران، نتوانستهاند آنگونه که طراحان این سیاستها انتظار داشتند، به اهداف مورد نظر دست یابند.
آسیابان افزود: حزب لیکود و جریانهای نزدیک به نتانیاهو برای تشکیل دولت به ائتلاف با احزاب دیگر نیاز دارند و تحولات انتخاباتی نشان میدهد که جریان حاکم با چالشهایی در جلب حمایت عمومی و حفظ قدرت سیاسی مواجه شده است. در واقع، راهبرد امنیتی نتانیاهو نیز نتوانسته است تمام مشکلات داخلی رژیم صهیونیستی را برطرف کند.
وی در ادامه با اشاره به تحولات منطقه خلیج فارس و تلاش آمریکا برای محدودسازی اقتصادی ایران گفت: یکی از اهداف اصلی واشنگتن، ادامه فشار بر جمهوری اسلامی ایران از طریق تحریمها، محدودیتهای تجاری و محاصره اقتصادی و دریایی است تا امکان فروش نفت و ارتباطات اقتصادی ایران با سایر کشورها محدود شود.
این تحلیلگر مسائل سیاسی با اشاره به استقرار ناوهای آمریکایی در منطقه خاطرنشان کرد: حضور ناوهای هواپیمابر و تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه هزینههای سنگینی برای این کشور دارد. واشنگتن نمیتواند برای مدت طولانی بخش قابل توجهی از توان نظامی خود را در غرب آسیا متمرکز کند؛ زیرا در مناطقی مانند دریای جنوبی چین و موضوع تایوان نیز به این ظرفیتها نیاز دارد.
وی با اشاره به نقش کنگره آمریکا در تأمین بودجه نظامی و سیاستهای دولت افزود: تأمین بودجه دولت و نیروهای نظامی به تصمیم کنگره وابسته است و نمایندگان میتوانند از طریق اختیارات بودجهای، دولت را با محدودیت مواجه کنند. از این رو، ادامه محاصره و حضور نظامی در منطقه بدون دستیابی به نتیجه سیاسی مشخص، میتواند برای دولت ترامپ به یک چالش جدی تبدیل شود.
آسیابان تأکید کرد: مسئله اصلی این است که آمریکا باید مشخص کند با استفاده از ابزار نظامی به چه هدف سیاسی دست یافته است. راهبرد نظامی زمانی معنا پیدا میکند که بتواند اهداف سیاسی را محقق کند، اما تاکنون با وجود فشارهای نظامی و اقتصادی، جمهوری اسلامی ایران تسلیم خواستههای واشنگتن نشده است.
وی با بیان اینکه فاصله اهداف دو طرف در مذاکرات بسیار زیاد است، گفت: آمریکاییها خواهان توقف کامل غنیسازی و تعطیلی صنعت هستهای ایران هستند، در حالی که جمهوری اسلامی ایران بر حقوق و منافع هستهای خود تأکید دارد. به همین دلیل، مذاکرات در شرایط فعلی نمیتواند بهراحتی به نتیجه برسد؛ چراکه اختلاف دو طرف صرفاً بر سر چند موضوع فنی نیست، بلکه به مبانی و اهداف سیاسی و راهبردی آنها بازمیگردد.
این دکتری علوم سیاسی و روابط بینالملل افزود: تجربه روابط آمریکا با چین و روسیه نشان میدهد که حتی اختلافات گسترده میان قدرتها نیز میتواند از طریق توافقهای متقابل مدیریت شود، اما مسئله ایران و آمریکا ماهیتی متفاوت دارد. جمهوری اسلامی ایران خواهان شکلگیری نظم منطقهای مبتنی بر مشارکت کشورهای منطقه و بدون دخالت قدرتهای فرامنطقهای است، در حالی که آمریکا همچنان به دنبال حفظ حضور و نفوذ خود در غرب آسیاست.
وی با اشاره به توافق ابراهیم و عادیسازی روابط برخی کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی اظهار کرد: آمریکا در دوره نخست ترامپ تلاش کرد با عادیسازی روابط رژیم صهیونیستی با کشورهایی مانند امارات و بحرین، جایگاه این رژیم را در منطقه تقویت کند و از انزوای آن بکاهد. این روند در راستای ایجاد نظمی است که منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی را تأمین کند.
آسیابان با اشاره به احتمال تشدید تنشهای نظامی در منطقه گفت: با توجه به فاصله زیاد اهداف دو طرف و اصرار آمریکا بر خواستههایی که جمهوری اسلامی ایران آنها را نمیپذیرد، احتمال وقوع دور جدیدی از درگیریهای نظامی را نمیتوان منتفی دانست. بهویژه اینکه موضوع حمله به زیرساختهای ایران از سوی برخی محافل آمریکایی مطرح شده و جمهوری اسلامی ایران نیز اعلام کرده است در صورت هدف قرار گرفتن زیرساختهای کشور، منافع و زیرساختهای طرف مقابل در منطقه نیز در معرض تهدید قرار خواهد گرفت.
وی افزود: نتانیاهو نیز به دلایل سیاسی و انتخاباتی ممکن است تمایل داشته باشد با تشدید فضای امنیتی، موقعیت خود را در قدرت حفظ کند. در شرایط جنگی، مسائل ائتلافی و رقابتهای سیاسی داخلی رژیم صهیونیستی تحتالشعاع مسائل امنیتی قرار میگیرد و این موضوع میتواند برای نخستوزیر این رژیم یک انگیزه سیاسی ایجاد کند.
این تحلیلگر مسائل بینالملل با تأکید بر ضرورت حفظ انسجام داخلی کشور تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران در سالهای گذشته با فشارهای اقتصادی، تحریمهای گسترده و تهدیدهای نظامی متعددی مواجه بوده و در عین حال توانسته است در برابر این فشارها ایستادگی کند. ایران با وجود محدودیتهای بینالمللی و نبود حمایت مؤثر برخی متحدان، در دو جنگ اخیر نیز توانمندیهای خود را به نمایش گذاشته است.
وی ادامه داد: نباید فراموش کرد که جمهوری اسلامی ایران در بسیاری از مقاطع با نوعی تنهایی راهبردی مواجه بوده است. اگرچه روسیه و چین در برخی حوزهها روابط و همکاریهایی با ایران دارند، اما در تحولات اخیر شاهد حمایت تعیینکنندهای از سوی این کشورها نبودهایم. بنابراین، اتکای اصلی کشور باید بر توان داخلی، انسجام ملی و همراهی مردم باشد.
آسیابان با اشاره به فشارهای اقتصادی و تلاش آمریکا برای محدودسازی مسیرهای تجاری ایران گفت: یکی از اهداف محاصره اقتصادی، افزایش فشار بر زندگی مردم و ایجاد نارضایتی داخلی است. دشمنان تلاش میکنند با تشدید مشکلات اقتصادی، مردم را در مقابل نظام قرار دهند و همزمان با ایجاد آشوب داخلی، زمینه را برای اقدامات نظامی فراهم کنند.
وی با بیان اینکه ایران در زمینه مقابله با تحریمها تجربه قابل توجهی به دست آورده است، اظهار کرد: مردم و مسئولان باید با همافزایی و استفاده از ظرفیتهای داخلی، مسیرهای جدیدی برای تأمین نیازهای کشور و کاهش اثرات محاصره اقتصادی ایجاد کنند. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که با اتکا به توان داخلی و مدیریت هوشمندانه میتوان بخشی از فشارها را خنثی کرد.
این استاد روابط بینالملل همچنین درباره احتمال برگزاری نشست سهجانبه میان رؤسای جمهور آمریکا، روسیه و چین برای بررسی مسائل منطقهای گفت: در صورت برگزاری چنین نشستی، موضوعاتی مانند ایران، جنگ اوکراین و مناسبات اقتصادی و امنیتی قدرتهای بزرگ میتواند در دستور کار قرار گیرد.
وی با اشاره به مقایسه برخی تحلیلگران از این نشست با کنفرانس یالتا پس از جنگ جهانی دوم افزود: در کنفرانس یالتا، سه قدرت بزرگ آن زمان درباره تقسیم حوزههای نفوذ و آینده نظم جهانی گفتوگو کردند. امروز نیز برخی گمانهزنیها حاکی از آن است که آمریکا ممکن است در تعامل با روسیه و چین، درباره موضوعاتی مانند جنگ اوکراین و سطح همکاری این کشورها با ایران رایزنی کند.
آسیابان خاطرنشان کرد: ممکن است آمریکا تلاش کند در قبال برخی امتیازات اقتصادی یا سیاسی به روسیه و چین، آنها را به کاهش همکاری با ایران ترغیب کند، اما اینکه چنین توافقی تا چه اندازه عملیاتی و موفقیتآمیز باشد، موضوع دیگری است. واقعیت این است که جمهوری اسلامی ایران تاکنون صرفاً به حمایت چین و روسیه متکی نبوده و توانسته است با اتکا به ظرفیتهای خود مسیر مقابله با فشارها را ادامه دهد.
وی با تأکید بر اهمیت اراده ملی در عبور از شرایط دشوار گفت: ایران کشوری با وسعت جغرافیایی و ظرفیتهای گسترده است و نمیتوان با الگوهایی که در برخی کشورهای دیگر به کار گرفته شده، همان نتایج را در ایران تکرار کرد. هرگونه اقدام نظامی یا فشار اقتصادی علیه ایران با واکنش متناسب مواجه خواهد شد و این مسئله هزینههای سنگینی برای طرف مقابل ایجاد میکند.
این دکتری علوم سیاسی و روابط بینالملل در پایان تأکید کرد: اگر جمهوری اسلامی ایران بتواند در دو سال باقیمانده از دوره ریاستجمهوری ترامپ، با حفظ انسجام داخلی، همبستگی ملی و تقویت ظرفیتهای اقتصادی و دفاعی در برابر فشارها ایستادگی کند، شرایط میتواند به نفع کشور تغییر کند؛ چراکه ادامه تقابل برای آمریکا نیز هزینهبر خواهد بود و در نهایت ممکن است این کشور ناچار به پذیرش واقعیتهای منطقهای و جایگاه جمهوری اسلامی ایران شود.
نظر شما