به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از یاسوج، در جنوب کهگیلویه و بویراحمد، در دل ارتفاعات و تنگههای زاگرس و در محدوده شهرستان گچساران، حرم بانویی قرار گرفته که نام و جایگاهش با خاندان عصمت و طهارت(ع) پیوند خورده است.
حضرت بیبیحکیمه خاتون(س)، دختر امام موسی کاظم(ع) و خواهر گرامی امام رضا(ع)، بانویی که آستان مقدس منتسب به ایشان سالهاست میزبان دلدادگان اهلبیت(ع) از نقاط مختلف کشور و کشورهای حوزه خلیج فارس است.
با وجود این جایگاه معنوی و ظرفیت گسترده زیارتی، نام حضرت بیبیحکیمه(س) هنوز برای بسیاری از مردم ایران چندان آشنا نیست، چهبسا افرادی که نام امام رضا(ع) و خواهر بزرگوار ایشان حضرت فاطمه معصومه(س) را بهخوبی میشناسند، اما از وجود حرم خواهر دیگر آن حضرت در جنوب کشور و در جغرافیای کهگیلویه و بویراحمد اطلاع چندانی ندارند.
این فاصله بین جایگاه واقعی یک ظرفیت مذهبی و میزان شناخت عمومی از آن، پرسشی جدی را پیش روی مسئولان فرهنگی، رسانهها و متولیان امور زیارتی قرار میدهد: چرا بانویی از خاندان امام موسی کاظم(ع)، با چنین جایگاه و پیشینهای، هنوز در بخشهایی از کشور ناشناخته مانده و چرا ظرفیت معرفی حرم مطهر ایشان به یک جریان فراگیر ملی و بینالمللی تبدیل نشده است؟
بانویی از خاندان امامت؛ حرم مطهری در جغرافیای جنوب
حضرت بیبیحکیمه(س) در منابع و روایتهای مربوط به این آستان، بهعنوان دختر بلافصل امام موسی کاظم(ع) و خواهر امام رضا(ع) معرفی میشوند و درباره هجرت ایشان به ایران و حضور در منطقه گچساران نیز روایتهای تاریخی و محلی متعددی نقل شده و بر اساس روایت مشهور محلی، ایشان در جریان فشارها و تعقیب خاندان اهلبیت(ع) از سوی حکومت عباسی، همراه کاروانی از سادات علوی راهی ایران شدند و پس از پراکنده شدن کاروان، به منطقهای کوهستانی در جنوب گچساران پناه بردند و در همان حوالی رحلت کردند.
حرم مطهر این بانوی بزرگوار که در بین مردم منطقه از جایگاه ویژهای برخوردار است، در ادبیات مذهبی و فرهنگی استان با عنوان «حرم چهارم اهلبیت(ع)» نیز شناخته میشود، تعبیری که بیانگر اهمیت و مطالبه مردم برای معرفی شایسته این آستان مقدس است.
موقعیت جغرافیایی حرم در منطقهای گرمسیری و در دل طبیعت کوهستانی، در کنار سابقه زیارت و ارادت مردم مناطق جنوبی، این مجموعه را به یکی از ظرفیتهای مهم زیارت مذهبی در جنوب کشور تبدیل کرده و حضور زائرانی از استانهای جنوبی و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز نشان میدهد که این آستان از محدوده جغرافیایی استان فراتر رفته و ظرفیت ارتباط فرهنگی و مذهبی با کشورهای همسایه را دارد.
با این حال، ظرفیت موجود هنوز با آنچه میتواند در معرفی فرهنگ اهلبیت(ع)، توسعه گردشگری مذهبی و تقویت هویت فرهنگی استان نقشآفرینی کند، فاصله دارد.
کنگره بینالمللی؛ فرصتی برای پایان دادن به ناشناختگی
برگزاری کنگره بینالمللی تکریم حضرت بیبیحکیمه(س) را باید فرصتی فراتر از یک مراسم تشریفاتی و مناسبتی دانست، زیرا این رویداد میتواند زمینهای برای بازشناسی شخصیت این بانوی بزرگوار، معرفی پیشینه تاریخی و معنوی حرم، تولید آثار پژوهشی و فرهنگی و گسترش ارتباطات مذهبی در سطح ملی و فرامرزی فراهم کند.
پس از تجربه برگزاری کنگره ملی حضرت بیبیحکیمه(س)، اکنون برگزاری کنگره بینالمللی با رویکرد معرفی الگوی زن مسلمان و بازخوانی جایگاه زنان خاندان اهلبیت(ع)، مسئولیت دستاندرکاران را سنگینتر کرده است.
در برنامهریزی این رویداد نیز چهار محور علمی، رسانهای و هنری، فرهنگی و توسعهای مورد توجه قرار گرفته و پیشهمایشهای علمی در شهرهایی همچون تهران، مشهد، قم و یاسوج و برگزاری کنگره اصلی در اسفندماه ۱۴۰۵ در گچساران، فرصت مناسبی برای خروج این موضوع از محدوده استانی و تبدیل آن به یک جریان فرهنگی در سطح کشور است.
اما پرسش اساسی اینجاست که دستاورد چنین کنگرهای قرار است چه باشد؟ آیا پس از برگزاری مراسم، مجموعهای از سخنرانیها و گزارشهای خبری باقی میماند یا قرار است شناخت عمومی از حضرت بیبیحکیمه(س) افزایش یابد؟، آثار فرهنگی ماندگار تولید شود، زیرساختهای زیارتی توسعه پیدا کند و نام این بانوی بزرگوار در رسانههای ملی و بینالمللی بیشتر شنیده شود؟.
ارزش واقعی کنگره زمانی مشخص خواهد شد که نتایج آن در زندگی فرهنگی و اجتماعی مردم و در وضعیت حرم مطهر و خدماترسانی به زائران قابل مشاهده باشد.
رسانهها؛ حلقه مغفول در معرفی یک ظرفیت بزرگ مذهبی
یکی از مهمترین مسائل در مسیر معرفی حضرت بیبیحکیمه(س)، ضرورت شکلگیری یک جریان رسانهای هدفمند و مستمر بوده و رسانهها نباید تنها در روزهای منتهی به برگزاری کنگره به انتشار خبرهای مربوط به این رویداد بسنده کنند؛ بلکه لازم است از هماکنون، با تولید گزارشهای تاریخی، گفتوگوهای کارشناسی، مستندهای تصویری، روایتهای مردمی و معرفی ظرفیتهای زیارتی و فرهنگی حرم، شناخت عمومی از این بانوی بزرگوار را افزایش دهند.
بخش قابل توجهی از ناشناخته ماندن این ظرفیت را میتوان در ضعف اطلاعرسانی مستمر و فراگیر جستوجو کرد و وقتی نام یک بانوی منتسب به خاندان امامت و جایگاه حرم مطهر وی در رسانههای ملی، شبکههای تلویزیونی، خبرگزاریها و فضای مجازی به اندازه کافی بازتاب پیدا نمیکند، طبیعی است که بخشهایی از جامعه نیز شناخت روشنی از این سرمایه معنوی نداشته باشند.
در این زمینه، خبرگزاریها و مطبوعات استان میتوانند با طراحی یک پرونده رسانهای مشترک، زمینه گفتوگو درباره ابعاد مختلف شخصیت حضرت بیبیحکیمه(س) را فراهم کنند و معرفی پیشینه تاریخی، جایگاه مذهبی، ظرفیتهای گردشگری، ضرورت توسعه خدمات زیارتی و نقش این آستان در پیوندهای فرهنگی با کشورهای حوزه خلیج فارس، از جمله موضوعاتی است که باید در قالب گزارشهای پیوسته دنبال شود.
همچنین صداوسیما، رسانههای ملی و شبکههای برونمرزی میتوانند با تولید مستندهای فاخر، برنامههای گفتوگومحور، گزارشهای میدانی و محتوای چندرسانهای، این حرم را به مخاطبانی معرفی کنند که تاکنون فرصت آشنایی با آن را نداشتهاند.
شناساندن یک شخصیت مذهبی به جامعه، تنها با انتشار چند خبر محقق نمیشود، این کار به روایتسازی، استمرار، تنوع محتوایی و حضور فعال رسانهها در میدان نیاز دارد.
صدای مردم و جوانان؛ حلقهای ضروری برای جریانسازی
در کنار مسئولان و کارشناسان، شنیدن دیدگاه مردم، بهویژه نوجوانان و جوانان گچساران و دیگر شهرهای استان، اهمیت ویژهای دارد و باید از خود مردم پرسید که تا چه اندازه حضرت بیبیحکیمه(س) را میشناسند؟، چه اطلاعاتی درباره نسبت ایشان با امام رضا(ع) دارند و آیا تاکنون فرصت زیارت حرم مطهر را پیدا کردهاند؟.
این پرسشها میتواند نقطه آغاز یک حرکت رسانهای مردمی باشد که در آن، مردم تنها مخاطب اخبار کنگره نباشند، بلکه خود به روایتگران اهمیت این رویداد تبدیل شوند.
برای نسل جوان نیز آشنایی با شخصیت زنان خاندان اهلبیت(ع)، تاریخ هجرت سادات علوی به ایران و نقش بقاع متبرکه در شکلگیری هویت مذهبی مناطق مختلف، فرصتی برای شناخت عمیقتر پیشینه دینی و فرهنگی کشور است.
ضروری است در کنار برنامههای رسمی کنگره، از ظرفیت دانشگاهها، مدارس، مراکز فرهنگی، فعالان فضای مجازی و گروههای مردمی برای معرفی حضرت بیبیحکیمه(س) استفاده شود. تولید محتوا به زبانهای مختلف، طراحی پویشهای رسانهای، ساخت کلیپهای کوتاه و انتشار روایتهای مستند از حرم نیز میتواند دامنه مخاطبان را گسترش دهد.
مسئولان استانی؛ کنگره نباید به چند نشست محدود شود
برگزاری کنگرهای در این سطح، بدون هماهنگی و مشارکت جدی دستگاههای اجرایی و فرهنگی استان به نتیجه مطلوب نخواهد رسید، اگرچه برنامهریزیهایی در سطح ملی با مشارکت بنیاد بینالمللی فرهنگی هنری امام رضا(ع)، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان اوقاف و امور خیریه و مجموعههای مرتبط آغاز شده، اما بخش مهمی از تحقق اهداف کنگره، به همراهی و پیگیری مسئولان استانی و شهرستانی وابسته است.
استانداری، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، ادارهکل اوقاف و امور خیریه، فرمانداری گچساران، شهرداریها، دانشگاهها، حوزههای علمیه، صداوسیما و مجموعههای فرهنگی و اقتصادی استان باید در یک چارچوب مشخص، وظایف خود را تعریف کنند.
تشکیل نشستهای منظم استانی با حضور مدیران دستگاهها، فعالان رسانهای، پژوهشگران، نخبگان فرهنگی و نمایندگان مجموعههای مردمی میتواند از پراکندگی برنامهها جلوگیری کند و در این نشستها لازم است برای هر بخش، مسئول مشخص، برنامه زمانبندی و خروجی قابل ارزیابی تعیین شود.
یکی از ضرورتهای جدی، راهاندازی دبیرخانه فعال رسانهای در استان بوده تا اخبار، برنامهها، تولیدات و اقدامات مربوط به کنگره به شکل منظم پیگیری و منتشر شود و همچنین لازم است خبرنگاران و فعالان رسانهای استان به اطلاعات دقیق، اسناد تاریخی، تصاویر و ظرفیتهای محتوایی مورد نیاز دسترسی داشته باشند؛ زیرا کنگره بینالمللی زمانی میتواند به یک رویداد اثرگذار تبدیل شود که از سطح جلسات اداری فراتر برود و به مطالبهای مشترک در بین مردم و نهادهای فرهنگی و اجرایی تبدیل شود.
شرکت نفت و مسئولیت توسعه زیرساختهای زیارتی
در کنار ابعاد فرهنگی و رسانهای، وضعیت راه دسترسی و امکانات رفاهی حرم مطهر نیز از موضوعاتی است که نمیتوان از آن چشمپوشی کرد.
قرار گرفتن حرم حضرت بیبیحکیمه(س) در منطقهای کوهستانی و گرمسیری، ضرورت توجه به کیفیت جاده، ایمنی مسیر، امکانات خدماتی و شرایط اقامت زائران را دوچندان میکند و زائری که از استانهای دور یا کشورهای حوزه خلیج فارس برای زیارت به این منطقه سفر میکند، باید از مسیر مناسب، خدمات بهداشتی، فضای استراحت، امکانات اقامتی و خدمات مورد نیاز برخوردار باشد.
در این میان، شرکت بهرهبرداری نفت و گاز گچساران به دلیل حضور گسترده و ظرفیتهای فنی و اقتصادی خود در منطقه، میتواند نقش مهمی در بهسازی مسیر دسترسی، مشارکت در توسعه زائرسرا و کمک به تأمین زیرساختهای مورد نیاز ایفا کند.
البته این موضوع نباید تنها در حد یک درخواست یا طرح رسانهای باقی بماند، بلکه لازم است نیازهای واقعی حرم شناسایی و برای هر بخش، برنامه اجرایی و اعتباری مشخصی تدوین شود و بهسازی نقاط آسیبپذیر جاده، افزایش ایمنی تردد، ساماندهی روشنایی، ایجاد استراحتگاههای مناسب و توسعه امکانات اقامتی، از جمله اقداماتی است که میتواند تجربه زیارت را برای زائران بهبود بخشد.
از سوی دیگر، ادارهکل اوقاف، هیئت امنا و خادمان حرم نیز باید وضعیت امکانات موجود را بهصورت دقیق ارزیابی و نیازهای ضروری را به دستگاههای مسئول اعلام کنند، زیرا توسعه این زیرساختها علاوه بر تسهیل زیارت، میتواند زمینه ماندگاری بیشتر مسافران، رونق کسبوکارهای محلی، ایجاد فرصتهای اشتغال و تقویت گردشگری مذهبی در منطقه را فراهم کند.
از یک کنگره تا یک جریان ماندگار فرهنگی
حضرت بیبیحکیمه(س) و حرم مطهر ایشان از ظرفیتهایی برخوردارند که میتوانند در معرفی هویت مذهبی و فرهنگی کهگیلویه و بویراحمد نقشی فراتر از مرزهای استان ایفا کنند، اما رسیدن به این هدف، نیازمند نگاهی جامع بوده که در آن تاریخ و پژوهش، رسانه و هنر، زیرساخت و خدمات زیارتی و مشارکت مردمی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
انتظار میرود کنگره بینالمللی پیشرو به نقطه آغاز یک حرکت مستمر تبدیل شود که پس از پایان مراسم نیز ادامه داشته باشد و با تولید آثار علمی و فرهنگی، گسترش برنامههای رسانهای، توسعه خدمات حرم و ارتباط با مراکز فرهنگی و مذهبی کشورهای منطقه، مسیر معرفی این بانوی بزرگوار را هموار کند.
اکنون زمان آن رسیده که مسئولان استانی و شهرستانی، رسانهها، نخبگان، دانشگاهیان، فعالان فرهنگی و مردم در کنار یکدیگر قرار گیرند و برای پاسخ به این پرسش اساسی اقدام کنند که چگونه میتوان بانویی از خاندان امام موسی کاظم(ع) را که حرم مطهر منتسب به ایشان در سرزمین کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد، به شایستگی به ایران اسلامی و جهان معرفی کرد؟.
بیتردید، برگزاری یک کنگره باشکوه ارزشمند است، اما آنچه اهمیت بیشتری دارد، میراثی است که پس از آن باقی میماند؛ حرم شناختهشدهتر، مسیر دسترسی مناسبتر، امکانات زیارتی شایستهتر، آثار علمی و هنری ماندگارتر و نسلی که حضرت بیبیحکیمه(س) را نه بهعنوان نامی ناشناخته در جغرافیای جنوب، بلکه بهعنوان بانویی از خاندان نور و امامت بشناسد و این همان مطالبهای است که میتواند کنگره بینالمللی حضرت بیبیحکیمه(س) را از یک رویداد تقویمی، به حرکتی ماندگار در تاریخ فرهنگی و مذهبی استان تبدیل کند.
نظر شما