به گزارش خبرنگار گروه مسجد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان، آیت‌الله شیخ علی‌اکبر برهان از عالمان دینی و مروجان معارف اسلامی در تهران بود که بخش مهمی از زندگی خود را به فعالیت‌های علمی، تربیتی و اجتماعی در بستر مسجد اختصاص داد. وی با شناخت ظرفیت‌های مسجد در هدایت جامعه و تربیت نسل جوان، در دهه ۱۳۲۰ شمسی مسجد لرزاده را در خیابان خراسان تهران بنیان گذاشت و آن را به مرکزی برای فعالیت‌های دینی و فرهنگی تبدیل کرد.
از تحصیل در نجف و قم تا بازگشت به تهران
آیت‌الله برهان در سال ۱۳۲۴ قمری در تهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی علوم دینی را نزد استادانی همچون سیدمحمد قصیر، شیخ علی رشتی و آیت‌الله استرآبادی آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیل راهی نجف اشرف شد.
وی پس از سه سال تحصیل در نجف، به ایران بازگشت و در حوزه علمیه قم، در محضر آیت‌الله عبدالکریم حائری یزدی به فراگیری علوم حوزوی پرداخت. برهان بار دیگر به نجف رفت و از محضر آیات عظام سیدابوالقاسم خویی و سیدمحمدحسین اصفهانی بهره برد و به درجات علمی و اجازه اجتهاد دست یافت.
این عالم دینی پس از سال‌ها تحصیل و کسب معارف اسلامی، به تهران بازگشت و فعالیت‌های تبلیغی و اجتماعی خود را آغاز کرد. ارتباط با استادان برجسته اخلاق و عرفان، از جمله آیت‌الله سیدعلی قاضی، در شکل‌گیری شخصیت معنوی و روش تربیتی او نقش داشت.
مسجد لرزاده؛ پایگاهی برای تربیت و پرورش نسل جوان
یکی از مهم‌ترین اقدامات آیت‌الله برهان، تأسیس مسجد و مدرسه علمیه لرزاده در جنوب تهران بود. این مسجد در سال‌هایی بنا شد که محدوده خیابان خراسان و اطراف آن، از مناطق کمتر توسعه‌یافته و دور از بافت اصلی شهر تهران به شمار می‌رفت.
آیت الله برهان با تأسیس مسجد در این منطقه، تلاش کرد زمینه حضور فعال روحانیت در میان مردم و دسترسی اقشار مختلف به آموزش‌های دینی را فراهم کند. مسجد لرزاده به‌تدریج به پایگاهی برای اقامه نماز جماعت، برگزاری جلسات مذهبی، موعظه و تربیت نیروهای دینی تبدیل شد.
از ویژگی‌های برجسته فعالیت وی، توجه ویژه به تربیت طلاب علوم دینی بود. در مدرسه علمیه مسجد لرزاده، شمار قابل توجهی از طلاب از تهران و دیگر مناطق کشور به تحصیل پرداختند و از روش آموزشی و تربیتی او بهره بردند.
آیت‌الله برهان در تربیت شاگردان، علاوه بر دانش دینی، بر تهذیب اخلاق، معنویت، عبادت و التزام عملی به آموزه‌های اسلامی تأکید داشت. آیت‌الله محمدرضا مهدوی‌کنی، آیت‌الله احمد مجتهدی تهرانی، آیت‌الله عباسعلی عمید زنجانی و حجت‌الاسلام حسین انصاریان از جمله شخصیت‌هایی هستند که در شمار شاگردان و پرورش‌یافتگان مکتب تربیتی او قرار دارند.
امامت جماعت؛ پیوند اخلاق، معنویت و ارتباط با مردم
آیت‌الله برهان، امامت جماعت را صرفاً اقامه نماز و حضور بر محراب نمی‌دانست، بلکه آن را مسئولیتی برای هدایت اخلاقی و معنوی جامعه تلقی می‌کرد. سیره او در مسجد لرزاده، بر حضور مستمر در مسجد، توجه به نیازهای نمازگزاران و ارتباط نزدیک با اقشار مختلف مردم استوار بود.
بر اساس روایت شاگردان و نزدیکان وی، این عالم دینی پیش از برگزاری نماز، در مسجد حضور می‌یافت و به نظافت و آراستگی آن توجه داشت. پس از نماز نیز با بیان مطالب اخلاقی و دینی، مخاطبان را به بهره‌گیری از معارف اسلامی دعوت می‌کرد.
حضور در مسجد لرزاده به گروه خاصی از مردم محدود نبود؛ کسبه، بازاریان، کارگران، صاحبان مشاغل و اقشار مختلف اجتماعی در نماز جماعت و برنامه‌های مذهبی مسجد شرکت می‌کردند. این ارتباط گسترده، مسجد را به محیطی برای تقویت پیوندهای اجتماعی و گسترش روحیه همدلی تبدیل کرده بود.
حجت‌الاسلام حسین انصاریان، از شاگردان آیت‌الله برهان، در روایت‌هایی از استاد خود به روحیه مهمان‌نوازی و توجه او به طلاب و افراد مراجعه‌کننده اشاره کرده است؛ به‌گونه‌ای که خانه و امکانات شخصی خود را نیز در اختیار آنان قرار می‌داد و در تأمین نیازهایشان اهتمام داشت.
خدمات اجتماعی؛ از صندوق قرض‌الحسنه تا حمایت از نیازمندان
فعالیت‌های آیت‌الله برهان در مسجد لرزاده، تنها به امور عبادی و آموزشی محدود نماند. توجه به مسائل معیشتی و نیازهای اجتماعی مردم، بخش دیگری از رویکرد او در امامت جماعت بود.
تأسیس صندوق قرض‌الحسنه در مسجد لرزاده از جمله اقدامات مهم وی در این زمینه به شمار می‌رود. این صندوق با هدف کمک به نیازمندان و فراهم کردن امکان حمایت مالی متقابل میان مردم شکل گرفت و از نمونه‌های اولیه فعالیت‌های قرض‌الحسنه در فضای مساجد تهران محسوب می‌شود.
او همچنین با تأسیس مدارس و مراکز آموزشی، زمینه تحصیل و تربیت نسل جوان را فراهم کرد. تأسیس مدرسه برهان برای پسران و مراکز آموزشی دخترانه، از دیگر اقدامات این عالم دینی بود که نشان‌دهنده توجه وی به آموزش و پرورش و توسعه ظرفیت‌های فرهنگی جامعه است.
در کنار مسجد و مدرسه علمیه لرزاده، تأسیس مدرسه برهانیه حضرت عبدالعظیم(ع) و فعالیت‌های مرتبط با مسجد جامع ری نیز در شمار آثار ماندگار او قرار دارد.
میراث ماندگار یک امام جماعت
آیت‌الله شیخ علی‌اکبر برهان در سال ۱۳۴۰ شمسی، هنگام سفر به مکه مکرمه، در مسیر مکه و جده دار فانی را وداع گفت و در جده به خاک سپرده شد؛ اما آثار فعالیت‌های علمی، تربیتی و اجتماعی او در مسجد لرزاده و میان شاگردانش استمرار یافت.
مسجد لرزاده پس از رحلت وی نیز به فعالیت خود ادامه داد و شماری از عالمان برجسته، از جمله آیت‌الله علی فلسفی تنکابنی و آیت‌الله عباسعلی عمید زنجانی، امامت جماعت آن را بر عهده گرفتند.
مرور سیره آیت‌الله برهان نشان می‌دهد که مسجد در نگاه او نهادی زنده و اثرگذار در متن جامعه بود؛ نهادی که می‌توانست با محوریت امام جماعت، در کنار اقامه نماز و ترویج معارف دینی، به تربیت نیروی انسانی، آموزش، حمایت از نیازمندان و تقویت پیوندهای اجتماعی بپردازد.
از این منظر، زندگی و خدمات آیت‌الله برهان نمونه‌ای از ظرفیت‌های گسترده امامت جماعت در تحقق مسجد محوری و تبدیل مسجد به کانونی برای رشد معنوی، فرهنگی و اجتماعی محله به شمار می‌رود.
نظر شما